Στις 29 Ιουνίου 1987 ο Δήμος Πειραιά τίμησε τη μνήμη του Μιχάλη Σουγιούλ με μια μεγάλη συναυλία που διοργανώθηκε στο Δελφινάριο. Από τις βασικές ατραξιόν της συναυλίας ήταν η Ρένα Βλαχοπούλου (κάποιες εφημερίδες δημοσίευσαν μόνο δικιά της φωτογραφία όταν ανήγγειλαν την εκδήλωση), αλλά πήραν μέρος κι άλλα σημαντικά ονόματα του θέατρου και του τραγουδιού, όπως η Άννα Καλουτά, η Μάγια Μελάγια και η Άντζελα Ζήλια, αλλά και ο Γιάννης Πετρόπουλος, ο Σάκης Παπανικολάου και ο Τάκης Αντωνιάδης. Επίσης ανέβηκε στη σκηνή ο Γιάννης Σπάρτακος και έπαιξε στο πιάνο με τον δικό του τρόπο μελωδίες του Σουγιούλ διασκευασμένες από τον ίδιο σε τζαζ αποχρώσεις (αγαπημένο του "πειραγμένο" κομμάτι του Σουγιούλ ήταν η "Ζεχρά" ή "Παιδιά, της Ελλάδος παιδιά").
Την εκδήλωση παρουσίασε ο Αλέκος Σακελλάριος, ενώ ο τότε δήμαρχος του Πειραιά Ανδρέας Ανδριανόπουλος παρέδωσε αναμνηστική πλακέτα στη σύζυγο του Σουγιούλ Κική και στην κόρη του Μαρία Σουγιούλ-Μπογδάνη.
Την εκδήλωση παρακολούθησαν μεταξύ άλλων ο Γιώργος Φούντας και η σύζυγός του, η εκλεκτή χορεύτρια Χρυσούλα Ζώκα.
Δυστυχώς τα λίγα ρεπορτάζ που βρήκα δεν αναφέρουν ποιος ή ποια τραγούδησε τι. Υποθέτω ότι η Άννα Καλουτά τραγούδησε το "Άσ'τα τα μαλλάκια σου" και ίσως η Ρένα να τραγούδησε κάποιο αρχοντορεμπέτικο όπως το "Μια ζωή την έχουμε" που ξέρω ότι τραγουδούσε κατά καιρούς στις εμφανίσεις της σε πίστες. Μακάρι η βραδιά, που είχε ελεύθερη είσοδο, να μαγνητοσκοπήθηκε έστω ερασιτεχνικά και να μας "περιμένει" σε κάποιο αρχείο...
Η Ρένα Βλαχοπούλου και ο Μιχάλης Σουγιούλ είχαν συνεργαστεί τη χειμερινή σεζόν 1942-43 στο Πάνθεον (όπου όμως η Ρένα τραγουδούσε κυρίως τραγούδια του Σπάρτακου και κάποια ιταλικά μεταφρασμένα από τους Σακελλάριο-Γιαννακόπουλο) και το καλοκαίρι του 1943 στο θέατρο Λυρικόν, στην επιθεώρηση Ακουαρέλλες (αλλά δυστυχώς δεν ξέρουμε ποια τραγούδια ερμήνευε εκεί). Τα επόμενα χρόνια συναντήθηκαν αρκετές φορές σε εκδηλώσεις και πρωινές μουσικές παραστάσεις. Μια τέτοια συνάντησή τους διασώζει η παρακάτω φωτογραφία που προέρχεται από το βιβλίο του Γιώργου Τσάμπρα Μιχάλης Σουγιούλ. Ας ερχόσουν για λίγο (εκδ. Άγκυρα, 2005). Τους συνοδεύει το ντουέτο Κορώνης-Φίλανδρος.
Οι έγχρωμες φωτογραφίες της ανάρτησης προέρχονται από ρεπορτάζ της εφημερίδας Ελεύθερος Τύπος. Το απόκομμα φυλάσσεται μαζί με άλλα πολύτιμα ντοκουμέντα στο αρχείο του Μιχάλη Σουγιούλ που παραχώρησαν οι κόρες του συνθέτη στη Μουσική Βιβλιοθήκη Λίλιαν Βουδούρη, στο Μέγαρο Μουσικής Αθηνών.
Η παρούσα ανάρτηση, όπως και όλα τα κείμενα που δημοσιεύονται στο ιστολόγιο αυτό, είναι αποτέλεσμα προσωπικής έρευνας. Είναι υποχρεωτική η ρητή αναφορά στο ιστολόγιο, όταν χρησιμοποιείται υλικό από τις αναρτήσεις του.
Την 1η Ιουνίου 1943 δύο αθηναϊκές εφημερίδες δημοσίευσαν τις κριτικές τους για την καινούρια επιθεώρηση των Ασημάκη Γιαλαμά-Μιχάλη Σουγιούλ Ακουαρέλλες,της οποίας η πρεμιέρα είχε δοθεί στις 30 Μαΐου στο θέατρο Λυρικόν (που βρισκόταν στην οδό Γ' Σεπτεμβρίου). Η επιθεώρηση αυτή είχε ως μεγάλο ατού της την εμφάνιση για πρώτη φορά στο μουσικό θέατρο του μεγάλου Έλληνα κωμικού Βασίλη Αργυρόπουλου, ενός από τους μεγαλύτερους Έλληνες κωμικούς που η εικόνα του έχει φτάσει σε μας παραμορφωμένη μέσα από την ταινία Το στραβόξυλο (γυρίστηκε το 1952 έναν χρόνο πριν πεθάνει), αλλά όλες οι πηγές τον αναφέρουν ως ισάξιο του Βασίλη Λογοθετίδη. Όπως έχουμε γράψει ξανά, ο Αργυρόπουλος (και μαζί του η Γιώτα Λάσκαρη, η σύζυγός του) κλήθηκε να ενισχύσει το συγκρότημα του θεάτρου Πάνθεον, που κατά τη διάρκεια της χειμερινής σεζόν 1942-43 είχε παρουσιάσει με επιτυχία δύο προγράμματα βαριετέ και τέσσερις επιθεωρήσεις, στις οποίες κυριαρχούσε η τζαζ μουσική του Γιάννη Σπάρτακου και η Βασίλισσα της Τζαζ Ρένα Βλαχοπούλου.
Για την καλοκαιρινή του εμφάνιση ο θίασος μετρούσε δυο σημαντικές απώλειες. Πρώτη ο Μάνος Φιλιππίδης (του οποίου η εικόνα έχει φτάσει πιο... στρωτή στις μέρες μας χάρη στην προπολεμική ταινία Η προσφυγοπούλα), το πρώτο όνομα της θιασαρχικής φίρμας στο Πάνθεον που για το καλοκαίρι προσχώρησε στο συγκρότημα του θεάτρου Σαμαρτζή. Εκεί ο θίασος με επικεφαλής τις αδελφές Άννα και Μαρία Καλουτά και τον Κυριάκο Μαυρέα θα παρουσίαζε την επιθεώρηση Τζαζ. Δεύτερη απώλεια ο Γιάννης Σπάρτακος (που δεν εμφανιζόταν ούτε στο τελευταίο έργο της χειμερινής σεζόν), ο οποίος προσχώρησε στο Περοκέ. Εκεί ο θίασος με επικεφαλής τους Μίμη Κοκκίνη-Ορέστη Μακρή και την Ηρώ Χαντά θα παρουσίαζε την επιθεώρηση Τα ίδια, Παντελάκη μου, η οποία έχρισε τη Χαντά "Πρωταγωνίστρια (και όχι Βασίλισσα!) της Τζαζ".
Το εξώφυλλο του προγράμματος του θέατρου Λυρικόν από το αρχείο του Θεατρικού Μουσείου (φωτογραφημένο από τον Rena Fan προτού κλείσει φυσικά το μουσείο...) Η νέα θιασαρχική φίρμα λοιπόν: "Βασίλης Αργυρόπουλος Σύμπραξις Μαρίκας Κρεββατά Ιωάννη Στυλιανόπουλου-Κώστα Δούκα και η Μαρίκα Νέζερ"
Ο Βασίλης Αργυρόπουλος δέχτηκε να συνεργαστεί με τον θίασο του θεάτρου Λυρικόν, με τον όρο τα έργα που θα παρουσιαστούν να έχουν «περισσότερον φιλολογικόν χρώμα, δηλαδή επιθεωρήσεις λογοτεχνικαί με ειδικούς συνδυασμούς οι οποίοι να προσδώσουν εντελώς μίαν νέαν μορφήν εις το είδος» (Αθηναϊκά Νέα, 23 Απριλίου 1943). Ανέλαβε μάλιστα και την καλλιτεχνική διεύθυνση του θιάσου, ώστε να φροντίσει και για τις επιλογές του ρεπερτορίου του. Το αν η επιθεώρηση του Ασημάκη Γιαλαμά Ακουαρέλλες κατάφερε να δώσει μια νέα μορφή στο είδος της επιθεώρησης δεν θα το μάθουμε με σιγουριά. Δεν γνωρίζω αν στο αρχείο του συγγραφέα που φυλάσσεται (;) στο Θεατρικό Μουσείο υπάρχουν τα κείμενα αυτού του έργου, ώστε να ελπίζουμε πως κάποια στιγμή θα πάρουμε μια εικόνα της παράστασης. Οπότε, αναγκαστικά θα στηριχτούμε στις τρεις κριτικές που εντόπισα στον αθηναϊκό Τύπο της περιόδου εκείνης. Ας δούμε λοιπόν τι έγραψε σαν σήμερα η Καθημερινή. Η κριτική φέρει την υπογραφή "Σ.Δρς" και υποθέτω ότι πρόκειται για τον Στάθη Δρομάζο:
Το καλλιτεχνικόν συγκρότημα του "Πανθέου", με επί κεφαλής τον κ. Αργυρόπουλον, ήρχισε παραστάσεις για την καλοκαιρινή περίοδο στο θέατρο "Λυρικόν" με τη νέα επιθεώρησι του κ. Ασημ. Γιαλαμά "Ακουαρέλλες". Η σύμπραξις όμως του κ. Αργυροπούλου δεν μεταβάλλει την καλλιτεχνική κατεύθυνσι του θιάσου κι έτσι τα κύρια χαρακτηριστικά παραμένουν τα αυτά, με τινάς βελτιώσεις εις το θεαματικόν μέρος, εις τα μπαλλέτα και εις τις διάφορες ατραξιόν. Και από της πλευράς αυτής οι "Ακουαρέλλες" είναι μια ωραία ρεβύ με καλά σκηνικά, με περίφημα μπαλλέτα, με πολλά τρυκ, ευχάριστη, διασκεδαστική. Πολύς κόσμος θα περάση να δη το έργον.
Αλλ' η σύμπραξις του μεγάλου μας καλλιτέχνου αφίνει μερικά κενά που γίνονται αισθητά μόλις κλείνει το ριντώ του φινάλε ενός εξαιρετικά τραβηγμένου σκετς εις το οποίον δεν δίδεται ευκαιρία εις τον κ. Αργυρόπουλον να αναπτύξη την συμπαθή τέχνην του.
Από τις σκηνές του έργου αξιοσημείωτες είναι το "πώς βαδίζει ο καθένας", μια νέα εξαιρετική δημιουργία της κ. Μαρίκας Νέζερ, τα "ερωτικά ταξίδια", το "ένα δουλικό στη διάλεξη" με την Γιώτα Λάσκαρη και τα "όνειρα" εις τα οποία ο κ. Β. Αργυρόπουλος με την κ. Μαρίκα Κρεββατά χειροκροτούνται ενθουσιωδώς. Από το φινάλε σημειώνομεν μόνον τις εξαιρετικές εμφανίσεις των καλλιτεχνών του θιάσου και ιδιαιτέρως των κ.κ. Αργυροπούλου, Στυλιανοπούλου, Δούκα, Κοντογιάννη και της Μαρίκας Κρεββατά, Μαρίκας Νέζερ, Γιώτας Λάσκαρη κλπ. Η κ. Ρένα Βλαχοπούλου ενθουσιάζει όπως πάντοτε με τα τραγούδια της και ο κ. Κονταρίνης ως κομπέρ είναι καλός.
Σ. Δρς
Καθημερινή, 1-6-1943
Αντίθετα με τον Δρομάζο, το φινάλε που είχε τον τίτλο "Κάτω η τζαζ" ενθουσίασε τον κριτικό της Βραδυνής Γιάννη Φερμάνογλου, που το θεώρησε "ευχάριστο και πρωτότυπο", καθώς ήταν μια «σπαρταριστή σάτιρα κατά της τζαζ, ‘της ασθενείας της εποχής’, γεμάτη από σπαρταριστά καλαμπούρια, όπως το μαράζι του Βλάχου, γιατί επέπρωτο να εξευτελίσει τα Βλάχικα τραγούδια μια... Βλαχοπούλου» (όλη αυτή η σάτιρα είναι φυσικά άλλη μια απόδειξη της μεγάλης δημοτικότητας της Ρένας Βλαχοπούλου στην κατοχική Αθήνα...). Το "Κάτω η τζαζ" είναι λοιπόν ένας πνευματώδης σατιρικός «φιλιππικός κατά του υπερμοντερνισμού», στον οποίο παρελαύνουν όλα τα θεατρικά είδη. Ο Αργυρόπουλος υποδύεται την κωμωδία, η Μαρίκα Νέζερ την τραγωδία, η Μαρίκα Κρεββατά την οπερέττα, ηΠάολα την όπερα (σύμφωνα με την κριτική του Φερμάνογλου η Πάολα είναι παραγκωνισμένη στον θίασο, είναι χαρακτηριστικό μάλιστα ότι το όνομά της δεν φαίνεται σε καμιά διαφημιστική καταχώριση στις εφημερίδες της εποχής) και άλλοι ηθοποιοί υποδύονται άλλα θεατρικά είδη, από τον καβγά των οποίων γεννιέται η τζαζ. Σε αυτή τη σκηνή ο Αργυρόπουλος μιμούνταν τη Ρένα Βλαχοπούλου στο τραγούδι "Το μπουμπού-μπουμπού-μπούκι που'χεις βάλει στα μαλλιά", ενώ εδώ μάλλον ακουγόταν και το παρακάτω σατιρικό τρίστιχο που αφορούσε τον μέχρι πρότινος συνεργάτη του θιάσου Γιάννη Σπάρτακο:
Σε κάποιο γειτονικό θέατρο υπάρχει
ένας δανδής μαέστρος εν εξάρσει
και δίπλα του οι ηθοποιοί... κομπάρσοι!
(η ορχήστρα του Σπάρτακου ανέβαινε επί σκηνής για το φινάλε του Τα ίδια, Παντελάκη μου,και πραγματικά οι ηθοποιοί έμοιαζαν με κομπάρσοι του έργου!...)
Ο Φερμάνογλου μιλάει με κολακευτικά λόγια για το «πνεύμα και τη λεπτή σάτιρα του εκλεκτού συγγραφέως» (καθώς όμως ο Γιαλαμάς, ως "Κλεόβουλος", ήταν και συνεργάτης της Βραδυνής, δεν ξέρω πόσο αντικειμενική ήταν η γνώμη του Φερμάνογλου!). Αλλά και ο Αχιλλέας Μαμάκης, στα Αθηναϊκά Νέα, έγραψε πως οι Ακουαρέλλες του "εκλεκτού νέου ευθυμογράφου" είναι "συνολικώς πολύ ευχάριστες και περιλαμβάνουν και μερικά νούμερα ιδιαιτέρως ευτυχή". Όπως και ο Δρομάζος, ξεχωρίζει ανάμεσά τους ως πνευματωδέστατη δημιουργία το "Ένα δουλικό στις διαλέξεις" με τη Γ. Λάσκαρη. Οι διαλέξεις ήταν μια νέα μόδα της κατοχικής Αθήνας από την άνοιξη του '43: δίνονταν από προσωπικότητες των τεχνών και των γραμμάτων σε κεντρικά θέατρα, με εισιτήριο. Συνεπώς απασχολούσαν συχνά και τις επιθεωρήσεις με νούμερα όπως αυτό ή όπως το νούμερο "Οι Μενιδιάτες στη διάλεξη" που παιζόταν σε άλλη επιθεώρηση.
Βασίλης Αργυρόπουλος και Μαρίκα Κρεββατά Φωτογραφία από το βιβλίο της Γκέλυς Μαυροπούλου Όσα δεν είπαμε τότε Αν και στο βιβλίο δεν υπάρχουν στοιχεία για τη φωτογραφία, θεωρώ πως πρόκειται για το ντουέτο "Όνειρα" ή "Το σβήσιμο των ονείρων" από την επιθεώρηση Ακουαρέλλες
Εκτός από την εμφάνισή του στο φινάλε του έργου, ο Βασίλης Αργυρόπουλος εμφανιζόταν επίσης στο σκετς "Το σκυλολόι" μαζί με τον Ιωάννη Στυλιανόπουλο, τη Γιώτα Λάσκαρη και τον Κοντογιάννη, αλλά και στο νούμερο "Όνειρα (κοριτσιών)" που είχε παιχθεί για πρώτη φορά λίγους μήνες πριν στη μεγαλειώδη παράσταση του Φανού των Συντακτών με τον τίτλο "Το σβήσιμο των ονείρων" (και μουσική του Γεώργιου Βιτάλη) από τη Βάσω Μανωλίδου, τη Μαίρη Λεκκού και τον Γιώργο Παππά. Στο Λυρικόν, σημείωνε ο Μαμάκης, τα γυναικεία μέρη απέδωσε "με μπρίο" η έξοχη Μαρίκα Κρεββατά και τον ρόλο του Παππά "με ζωηρό κωμικό χρώμα και με... όλα τα τραγούδια του ο κ. Αργυρόπουλος" (νομίζω 35 τραγούδια συνολικά!), ενώ ο Φερμάνογλου συμπλήρωνε πως ο Αργυρόπουλος επίσης χόρεψε "αριστοτεχνικά"!...
Μαρίκα Κρεββατά και Ρένα Βλαχοπούλου δεκαεννιά χρόνια μετά τις Ακουαρέλλες στην ταινία του Αλέκου Σακελλάριου Όταν λείπει η γάτα
Από τις άλλες σκηνές ο Φερμάνογλου ξεχώρισε επίσης το νούμερο "Ερωτικά ταξίδια", στο οποίο η "γοητευτική" Μαρίκα Κρεββατά, πλαισιωμένη από τους Δούκα, Στυλιανόπουλο και Β. Κοντογιάννη, αναζητά εραστές σε διάφορα σημεία του κόσμου, τις μιμήσεις των "βαδισμάτων" της απαράμιλλης Μαρίκας Νέζερ ("μοναδική διά τέτοιου είδους νούμερα" γράφει ο Μαμάκης), το ντουέτο "Όλα στο λότο" με Νέζερ και Δούκα (σατιρίζει μια "αυταπάτη της εποχής") και το "Υπαίθριο σινεμά" με την Πάολα και τον Στυλιανόπουλο. Μαμάκης και Φερμάνογλου ξεχωρίζουν επίσης τις δύο "καλομονταρισμένες" εμφανίσεις του ουγγρικού μπαλέτου Βίο Φρανκ: "Ουγγρική Φαντασία" και "Καν Καν" ή "Στο Μαξίμ" (εναρκτήρια σκηνή της Β' πράξης, στην οποία η ορχήστρα τζαζ του Μιχάλη Σουγιούλ ανεβαίνει επίσης επί σκηνής--"η μόδα της μιμήσεως" σχολιάζει ο Φερμάνογλου...). Τις Ακουαρέλλες ενισχύει "κατά τρόπον ζωηρότατον", όπως γράφει ο Μαμάκης, και το κωμικό Τρίο Καβαλλίνι (κλόουν από την Ιταλία..). Όσο για τη Ρένα Βλαχοπούλου, στα τραγούδια "νέου ρυθμού", ο Φερμάνογλου γράφει πως είναι "υπέροχη" (αλλά δυστυχώς κανένα δημοσίευμα δεν διασώζει τους τίτλους των τραγουδιών αυτών...).
Αξίζει ακόμα, για την ιστορία, να αναφέρουμε ότι στον θίασο συμμετείχαν ακόμα οι Μ. Δημητρίου, Μ. Μακρίδης, Γ. Κουροπαλάτης, Μ. Νικολόπουλος, Γ. Μακρίδης. Τα σκηνικά ήταν του Γιώτη Στεφανίδη, τα κοστούμια του Μ. Δημητρίου και οι χορογραφίες του Μπαρκουλιέρο, ο οποίος εμφανιζόταν στην παράσταση μαζί με το μπαλέτο του.
Σύμφωνα με τα ρεπορτάζ των εφημερίδων της περιόδου εκείνης, το καλοκαίρι του '43 αποδείχτηκε πολύ δύσκολο για τα μουσικά θέατρα που με εισιτήριο 3.000 δραχμών και με καλές εισπράξεις που αγγίζουν το 1,5 εκατομμύριο ημερησίως παρουσιάζουν, ωστόσο, παθητικό δεκάδων εκατομμυρίων. Για τα θέατρα πρόζας τα πράγματα είναι καλύτερα, καθώς τα έξοδά τους είναι μικρότερα (πρώτο σε εισπράξεις έρχεται το θέατρο Παρκ όπου ο θίασος Βάσως Μανωλίδου-Γιώργου Παππά-Νίκου Δενδραμή θριαμβεύει με την κομεντί του Ζακ Ντεβάλ Για ένα όμορφο κορίτσι). Η επιθεώρηση Τζαζ στο Σαμαρτζή γνωρίζει μεν επιτυχία, αλλά έχει υπέρογκα έξοδα που δεν καλύπτονται (κάποια από τα ονόματα του θιάσου με ειδική συμφωνία αρχίζουν να «ντουμπλάρουν» στο θέατρο Γκλόρια όπου υπάρχει ένα "πρωτότυπο" μουσικό θέαμα που αυτοαποκαλείται «καλλιτεχνική μπουάτ» και θα μας απασχολήσει μια άλλη φορά...). Η πιο πετυχημένη παράσταση του ελαφρού μουσικού θεάτρου είναι τελικά το Τα ίδια, Παντελάκη μου του Περοκέ, από το οποίο ξεπηδούν και οι καινούριες τζαζ επιτυχίες των Σπάρτακου-Σακελλάριου-Γιαννακόπουλου "Αχ, αγάπη μου πού να 'σαι" και "Το φιλί που χθες μου έδωσε στο στόμα". Τις λάνσαραν η Χαντά και ο Κώστας Μανιατάκης και πολλά χρόνια αργότερα ηχογραφήθηκαν ευτυχώς και από τη Ρένα Βλαχοπούλου (που τις τραγουδούσε επίσης μέσα στην Κατοχή).
Οι Ακουαρέλλες ολοκλήρωσαν τον κύκλο τους στις 4 Ιουλίου. Το έργο που τις διαδέχτηκε θα μας απασχολήσει άλλη φορά...
Η παρούσα ανάρτηση, όπως και όλα τα κείμενα που δημοσιεύονται στο ιστολόγιο αυτό, είναι αποτέλεσμα προσωπικής έρευνας. Είναι υποχρεωτική η ρητή αναφορά στο ιστολόγιο, όταν χρησιμοποιείται υλικό από τις αναρτήσεις του.
Στις 13 Φεβρουαρίου 1943 η Καθημερινή δημοσίευσε μια κριτική για την επιθεώρηση Μελωδίες του 1943 της οποίας η πρεμιέρα είχε δοθεί το προηγούμενο βράδυ 12 Φεβρουαρίου. Εκείνη την περίοδο η Καθημερινή δεν δημοσίευε συχνά κριτικές για το μουσικό θέατρο, οπότε ας δούμε τι έγραψε για τη συγκεκριμένη παράσταση στην οποία εμφανιζόταν η "Βασίλισσα της Τζαζ" Ρένα Βλαχοπούλου.
ΘΕΑΤΡΟΝ ΠΑΝΘΕΟΝ
ΜΕΛΩΔΙΕΣ ΤΟΥ 1943
Επιθεώρησις ΓΙΑΝΝΑΚΟ-
ΠΟΥΛΟΥ-ΣΑΚΕΛΛΑΡΙΟΥ
Εκλεκτόν θεατρόφιλον κοινόν παρηκολούθησε χθες την νέαν εμφάνισιν του καλλιτεχνικού συγκροτήματος του "Πανθέου". Ανεβιβάσθη η με εξαιρετικόν ενδιαφέρον αναμενομένη επιθεώρησις "Μελωδίες του 1943" των κ.κ. Γιαννακοπούλου-Σακελλαρίου. Πρόκειται περί ενός κομψού θεάματος, το οποίον διαμοιράζεται εις τα σκηνάς, τας χορευτικάς επιδείξεις και την εμφάνισιν της ρυθμικής ορχήστρας Φράγκο (sic). Εις την επιτυχήν εμφάνισιν της επιθεωρήσεως συμβάλλουν τα σκηνικά, τα μπαλλέτα του κ. Μπαρκουλιέρο, τα οποία είναι από τα ωραιότατα που έως τώρα επεδείχθησαν εις το μουσικόν θέατρον, η κ. Ρένα Βλαχοπούλου με το τραγούδι της και ιδιαιτέρως η εκτέλεσις των εκλεκτών καλλιτεχνών Μ. Κρεββατά, Μ. Νέζερ, Μάνου Φιλιππίδη, Ι. Στυλλιανοπούλου και Κ. Δούκα, οι οποίοι είχον και από μίαν επιτυχή δημιουργίαν. Το ίδιον δεν δύναται να λεχθή διά τας σκηνάς της επιθεωρήσεως, αι οποία δεν ήσαν ανάλογες της δυναμικότητος των συγγραφέων. Η εκτέλεσις όμως αυτών υπήρξεν εξαιρετική, αφού οι ηθοποιοί ενεφάνισαν επιτυχέστατα διαφόρους τύπους. Η κ. Μαρ Κρεββατά στο "πρώτο ραβασάκι" έπαιξε και ετραγούδησε πολύ καλά. Η κ. Νέζερ εχειροκροτήθη ενθουσιωδώς. Ο κ. Μάνος Φιλιππίδης και ο κ. Ι. Στυλιανόπουλος εδημιούργησαν δύο καλούς τύπους εις το κωμικό σκετς "τα βαφτήσια". Ο κ. Δούκας όπως πάντοτε έπαιξε καλά. Η "Κανταδούλα" με εκτελεστάς τους κ.κ. Φιλιππίδην, Στυλιανόπουλον, Κονταρίνην ήρεσε και εχειροκροτήθη.
Ιδιαιτέραν εντύπωσιν έκαμε η εμφάνισις της ορχήστρας Φράγκο, η οποία κατ' επανάληψιν εχειροκροτήθη ενθουσιωδώς. Η εκτέλεσις της τριφωνίας ωραιοτάτη.
Ο ΘΕΑΤΡΙΚΟΣ
Αυτή η τελευταία πρόταση είναι ένας πολύ συχνός μπελάς στις κριτικές των επιθεωρησιακών θεαμάτων της περιόδου εκείνης, αφού οι κριτικοί αντί να γράψουν τον τίτλο μιας σκηνής, περιορίζονται στο να την... περιγράψουν: για παράδειγμα έγραφαν η "τριφωνία", το "σκετς", το "φινάλε" καθώς συνήθως υπήρχαν μία τριφωνία, ένα σκετς και ένα φινάλε σε κάθε έργο, οπότε αν δεν έχει σωθεί το πρόγραμμα της παράστασης ή κάποιο άλλο εκτενές ρεπορτάζ από την παράσταση, δεν έχουμε καμιά ελπίδα να εντοπίσουμε τον τίτλο ή το θέμα των σκηνών...
Βραδυνή, 11-2-1943
Ευτυχώς σε αυτή την περίπτωση έχει διασωθεί το πρόγραμμα της παράστασης στο ΕΛΙΑ, και σε αυτό διαβάζουμε ότι η τριφωνία είχε τίτλο "Τα βιοπαλαιστάκια" και εκτελούνταν από την απαράμιλλη Μαρίκα Νέζερ, τον Κώστα Δούκα και τον Ιωάννη Στυλιανόπουλο. Επίσης διαβάζουμε ότι "Τα βαφτήσια" (sic) δεν είναι κωμικό σκετς αλλά το φινάλε της παράστασης. Ακόμα διαβάζουμε ότι τα σκηνικά είναι του κ. Δημητρίου, ενώ παραδόξως δεν διαβάζουμε τίποτα για την εμφάνιση της Πάολας: το όνομά της αναφέρεται στην πρώτη σελίδα (όπως και στις διαφημίσεις): φαίνεται όμως πως έχει αρχίσει να παραγκωνίζεται στους θιάσους, καθώς δεν ανήκει πια στη θιασαρχική φίρμα και το όνομά της βρίσκεται, πρώτο βέβαια αλλά, μετά τον τίτλο του έργου.
Τέλος, αξίζει να σημειώσουμε ότι ανεξάρτητα από την καλλιτεχνική της αξία, που δεν αποκλείεται να ήταν όντως μεγάλη, τονίζεται ιδιαίτερα η συμβολή της ιταλικής ορχήστρας τζαζ Φράνκο (όπως την έγραφαν όλες οι διαφημίσεις αλλά και τα ρεπορτάζ άλλων εντύπων), αφού την Αθήνα τη διοικούν οι ιταλικές δυνάμεις. Η ορχήστρα είχε δική της ξεχωριστή εμφάνιση στο τρίτο μέρος της επιθεώρησης (ενώ οι επιθεωρήσεις αποτελούνταν πάντα από δύο μέρη εκείνη την εποχή), ενώ στα πρώτα δύο μέρη έπαιζε φυσικά η ορχήστρα του Γιάννη Σπάρτακου με σολίστ στο ακορντεόν τον Μιχάλη Σουγιούλ, ο οποίος υπέγραφε και τη μουσική υπόκρουση του έργου...
Η παρούσα ανάρτηση, όπως και όλα τα κείμενα που δημοσιεύονται στο ιστολόγιο αυτό, είναι αποτέλεσμα προσωπικής έρευνας. Είναι υποχρεωτική η ρητή αναφορά στο ιστολόγιο, όταν χρησιμοποιείται υλικό από τις αναρτήσεις του.
Στις 10 Οκτωβρίου 1942 η Ρένα Βλαχοπούλου ξεκίνησε τις εμφανίσεις της στην κοσμική ταβέρνα Chez Nous (Σε Νου) στην οδό Σκαραμαγκά, πάροδο της οδού Πατησίων. Μαζί της εμφανιζόταν το Τρίο Μουτσάτος (Φώτης Πολυμέρης, Γιώργος και Χαράλαμπος Μαλλίδης), στενοί συνεργάτες της εκείνη την περίοδο:
Αθηναϊκά Νέα, 10-10-1942
Μόλις το προηγούμενο βράδυ, στις 9 Οκτωβρίου, η Ρένα Βλαχοπούλου είχε πραγματοποιήσει την τελευταία της καλοκαιρινή εμφάνιση στο βαριετέ Αλκαζάρ, στην τιμητική του συγγραφέα Γιώργου Θίσβιου και του συνθέτη Μιχάλη Σουγιούλ, όπου πρωτοστατούσαν φυσικά η Άννα Καλουτά, ο Πέτρος Κυριακός, ο Κυριάκος Μαυρέας και, δυστυχώς με μικρότερα στοιχεία, αν και επικεφαλής του προγράμματος, ο Αττίκ (είχε μάλλον ξεκινήσει η εποχή της παρακμής του που οδήγησε στην αυτοκτονία του δύο χρόνια μετά). Επίσης στη βραδιά εκείνη εμφανίστηκε η άλλη... Ρένα της Κατοχής, η Κοτοπούλου, τραγουδίστρια που εγκατέλειψε νωρίς την καριέρα της για να αφοσιωθεί στον γάμο της.
Η Ρένα Κοτοπούλου σε εξώφυλλο παρτιτούρας του 1943
Αξίζει ακόμα να πω ότι εκείνη τη βραδιά πραγματοποιήθηκαν τουλάχιστον άλλες δύο τιμητικές στην Αθήνα: στο Μακέδο η τιμητική του Βασίλη Αυλωνίτη και της Ρένας Ντορ, και στην Όαση η τιμητική του βαθύφωνου Χάρη Οικονομίδη, στην οποία επίσης εμφανίστηκαν ο Πέτρος Κυριακός και ο Κυριάκος Μαυρέας. Δεν αποκλείεται η Ρένα Βλαχοπούλου να εμφανίστηκε κι εκείνη σε κάποια από τις άλλες δυο τιμητικές.
Αθηναϊκά Νέα, 9-10-1943
Αλλά ξεφύγαμε με τα... χρωστούμενα του χθεσινού "Σαν σήμερα". Το θέμα μας είναι το Chez Nous. Θα αναρωτηθεί κανείς/καμιά πώς ήταν δυνατό μέσα στην Κατοχή να λειτουργεί μια κοσμική ταβέρνα. Κι όμως ήταν. Βρισκόμαστε σε μια περίοδο που ξεκίνησε να ομαλοποιείται η κατάσταση στην αγορά και τα τρόφιμα άρχισαν να εμφανίζονται και πάλι--αν και ο αριθμός των θανάτων από ασιτία εξακολουθούσε να είναι μεγάλος ως το τέλος του 1942. Οπότε το επόμενο ερώτημα είναι τι εθνικότητας ήταν οι θαμώνες των εστιατορίων: Έλληνες/-ίδες ή Ιταλοί και Γερμανοί κατακτητές; Μάλλον και τα δύο. Η Δανάη Στρατηγοπούλου, που εμφανίστηκε σε βαριετέ και κέντρα την περίοδο της Κατοχής, θυμόταν πως στο μεν εστιατόριο του Άλεξ λειτουργούσαν δυο αίθουσες (μία αποκλειστικά για Ιταλούς και μία κυρίως για Έλληνες στην οποία όμως κάθονταν και κάποιοι Ιταλοί) ενώ στο Chez Nous στην ίδια αίθουσα βρίσκονταν Έλληνες και Γερμανοί (ένα βράδυ του '42 μάλιστα, ο κατοχικός φρούραρχος αναρωτήθηκε γιατί τη χειροκροτούσαν τόσο έντονα οι θαμώνες μετά από μια κρητική μαντινάδα της και ένας "καλός Έλληνας" έσπευσε να τον ενημερώσει πως είχε τραγουδήσει "Κι όπου τους βασανίζουνε να μην τους εύρει χρόνος", οπότε ο φρούραρχος από την οργή του έσπασε το ποτήρι που κρατούσε, χύμησε στην πίστα και με το ματωμένο χέρι του άρπαξε το φουστάνι της, η Δανάη ξέφυγε στην κουζίνα και τη φυγάδεψαν οι μάγειρες...).
Πάλι ξέφυγα κι εγώ. Το θέμα μας είναι η Ρένα Βλαχοπούλου, η οποία εμφανίστηκε στο Chez Nous για έναν μήνα περίπου. Στη συνέχεια προτίμησε το θέατρο--και όπως είπαμε, και θα ξαναπούμε, εκείνη τη σεζόν εμφανιζόταν σε δυο θέατρα ταυτόχρονα, στο Παπαϊωάννου και το Πάνθεον (εκεί την ακολούθησε και το Τρίο Μουτσάτσος). Στο Chez Nous τη διαδέχτηκαν η Κάκια Μένδρη (που θα τη διαδεχόταν και στο Παπαϊωάννου στα μέσα της σεζόν) και η Νίτσα Μόλλυ. Και για να πάρουμε μια ιδέα και από την κουζίνα της εποχής και τις τιμές της, βλέπουμε την ακόλουθη διαφήμιση του Chez Nous που αφορούσε την εβδομάδα των Χριστουγέννων του 1942: μενού "table d' hote" 12.000 δραχμές το άτομο, την ίδια εποχή που μια εφημερίδα κόστιζε 100 δραχμές και τα εισιτήρια για μια όπερα στο θέατρο Αθηνών του Κωστή Μπαστιά (στα Ολύμπια) κυμαίνονταν από 500 (στο υπερώον) ως 2.000 δραχμές (στην πλατεία)...
Δυο μουσικά γεγονότα αυτών των ημερών είναι σχετικά με τα ενδιαφέροντα αυτού του blog. Η συναυλία στη μνήμη του Μιχάλη Σουγιούλ που πραγματοποιήθηκε χτες το βράδυ στο Ηρώδειο και το Φεστιβάλ Ελληνικού Τραγουδιού που πραγματοποιείται απόψε στη Θεσσαλονίκη.
Μιχάλης Σουγιούλ
Ο Μιχάλης Σουγιούλ, κορυφαίος συνθέτης του ελαφρού τραγουδιού, πέθανε πριν από 50 χρόνια ακριβώς, τον Οκτώβριο του 1958. Ο ξανφικός χαμός του ήταν και πρόωρος: στα 52 του χρόνια και ενώ είναι σχεδόν βέβαιο ότι είχε πολλά ακόμα να δώσει στο ελληνικό τραγούδι. Μπορεί το ελαφρό τραγούδι να βρισκόταν στη δύση του, όπως και το αρχοντορεμπέτικο (δημιουργός και κορυφαίος εκπρόσωπός του ήταν ο Μιχάλης Σουγιούλ), ωστόσο η συνθετική του δεινότητα και η ευκολία με την οποία κινούνταν ανάμεσα στα είδη του τραγουδιού μας κάνει να πιστεύουμε ότι όχι απλώς θα είχε επιβιώσει στη νέα μουσική πραγματικότητα της δεκαετίας του ’60, αλλά θα μπορούσε και να προσαμοστεί στη νέα εποχή.
Το πραγματικό του όνομα ήταν Σουγιουλτζόγλου. Γεννήθηκε στο Αϊδίνι της Μικράς Ασίας, μάλλον το 1906. Στη Σμύρνη πήρε τα πρώτα του μαθήματα πιάνου. Βρέθηκαν οικογενειακώς στην Αθήνα το 1922 αλλά η μουσική του καριέρα ξεκίνησε στην Τρίπολη, το 1924, όπου παραθέριζε με την οικογένειά του. Αφού κάμφθηκαν οι αντιρρήσεις της οικογένειάς του, άρχισε να εργάζεται αρχικά ως ακορντεονίστας σε μεγάλες ορχήστρες (όπως του Θεόδωρου Παπαδόπουλου αλλά και του Εντουάρντο Μπιάνκο στις κατά καιρούς επισκέψεις του στην Ελλάδα) και αργότερα και ως συνθέτης. Τα τραγούδια του δισκογραφούνται και γίνονται μεγάλες επιτυχίες από τη Σοφία Βέμπο («Άσε τον παλιόκοσμο να λέει», «Ζεχρά», «Θα καθόμουνα πλάι σου»), τη Δανάη («Ας ερχόσουν για λίγο»), τον Φώτη Πολυμέρη («Άστα τα μαλλάκια σου»), τον Τώνη Μαρούδα («Λίγες καρδιές αγαπούνε»), τη Στέλλα Γκρέκα («Πού να ‘σαι τώρα») και άλλους και άλλες...
Στον πόλεμο του '40 ο ίδιος θα πολεμήσει στο αλβανικό μέτωπο, ενώ τα τραγούδια του, πρωτότυπα και παρωδίες, θα δίνουν τη δική τους μάχη στα αθηναϊκά θέατρα και στο ραδιόφωνο: η Σοφία Βέμπο θα συγκλονίζει τον κόσμο τραγουδώντας «Μας χωρίζει ο πόλεμος» και κυρίως «Παιδιά, της Ελλάδος παιδιά» (πάνω στη μελωδία της «Ζεχρά»). Μετά τον πόλεμο, ο Μιχάλης Σουγιούλ θα γίνει (μαζί με τον Αλέκο Σακελλάριο και τον Χρήστο Γιαννακόπουλο) ο πατέρας του αρχοντορεμπέτικου, γράφοντας το θρυλικό «Το τραμ το τελευταίο» για την επιθεώρηση Άνθρωποι άνθρωποι του θεάτρου «Μετροπόλιταν». Ο κόσμος του ελαφρού τραγουδιού «συμφιλιώνεται» με τις λαϊκές φόρμες (έστω και χωρίς τη συνοδεία του μπουζουκιού) και το κοινό λατρεύει το νέο είδος. Μέχρι τον θάνατό του, ο Σουγιούλ θα συνεχίζει να εργάζεται ακούραστα σε κέντρα, θέατρα, κινηματογραφικές ταινίες αλλά και στη δισκογραφία και να χαρίζει με απίστευτη ευκολία σπουδαία τραγούδια στον κόσμο. Όπως έλεγε χαρακτηριστικά ο Αλέκος Σακελλάριος, ο Σουγιούλ μπορούσε να μελοποιήσει ό,τι στίχο του έδινε, μπορούσε να μελοποιήσει ακόμα και την Αγία Γραφή!
Ο Μιχάλης Σουγιούλ συναντήθηκε κάποιες φορές και με τη Ρένα Βλαχοπούλου. Αρχικά, στην πρώτη της θεατρική εμφάνιση στο θέατρο «Μοντιάλ» όπου τον χειμώνα του ελληνοϊταλικού πολέμου (1940-41) η Ρένα ήταν η νεαρή τραγουδίστρια των τριών πολεμικών επιθεωρήσεων που ανέβηκαν εκεί (αν και σαφώς τον πρώτο ρόλο εκεί είχε η επιβλητική παρουσία της Σοφίας Βέμπο) και περιείχαν και κάποια τραγούδια του Μιχάλη Σουγιούλ. Αργότερα, στην Κατοχή, αρχικά στο θέατρο Πάνθεον (1942-43) και μετά στο θέατρο Λυρικόν (καλοκαίρι του 1943), ο Μιχάλης Σουγιούλ εμφανίζεται ως ακορντεονίστας στις επιθεωρήσεις που ανεβαίνουν εκεί και καθιερώνουν τη Ρένα ως «Βασίλισσα της Τζαζ». Οι δυο καλλιτέχνες θα πραγματοποιήσουν κάποιες ακόμα έκτακτες εμφανίσεις στα μέσα της δεκαετίας του ’50 (υπάρχει ένα φωτογραφικό ντοκουμέντο από αυτές στο βιβλίο του Γιώργου Τσάμπρα Μιχάλης Σουγιούλ: Ας ερχόσουν για λίγο που εκδόθηκε από την «Άγκυρα»). Δυστυχώς δεν υπάρχει κανένα δισκογραφημένο τραγούδι του Σουγιούλ με τη φωνή της Ρένας Βλαχοπούλου, αλλά δεν γνωρίζουμε τι υπάρχει (ή υπήρξε...) σχετικό στο αρχείο του ΕΙΡ.
Τα τελευταία χρόνια οι τρεις κόρες του, Ηρώ, Αλίκη και Μαρία, τρεις εξαιρετικές κυρίες και μουσικοί, ακούραστα φροντίζουν για τη διάσωση και τη διάδοση του έργου του πατέρα τους. Οι τρεις τους ήταν άλλωστε η βασική πηγή πληροφοριών για το βιβλίο του Τσάμπρα και ήταν σαφώς βασικές συνεργάτιδες των συντελεστών της προχθεσινής συναυλίας το Ηρώδειο. Ψυχή της συναυλίας αυτής ήταν ο Μπάμπης Τσέρτος, ο οποίος είχε την πρωτοβουλία για την κυκλοφορία ενός διπλού CDαφιερωμένου στον Μιχάλη Σουγιούλ που κυκλοφορεί αυτές τις μέρες. Τόσο στο CD(όσο και στη συναυλία, υποθέτω), ο Τσέρτος δεν περιορίστηκε στα αρχοντορεμπέτικα τραγούδια του συνθέτη που ταιριάζουν στο ρεπερτόριο του γνωστού τραγουδιστή. Απεναντίας, ο Τσέρτος (έπειτα και από παρότρυνση των κορών του Σουγιούλ) δοκιμάζεται, με εξαιρετικά αποτελέσματα, και στα «ελαφρά» τραγούδια. Εκτός από τον Τσέρτο, συμμετέχουν στο CD οι Λουκιανός Κηλαηδόνης, Σπύρος Παπαδόπουλος, Σταμάτης Φασουλής, Χρήστος Νικολόπουλος, Νίνα Λοτσάρη, Νάντια Καραγιάννη, Χρυσούλα Στεφανάκη, Θάνος Πολύδωρας, Ανδρέας Μαζαράκης και Γρηγόρης Ψαριανός.
Στη χθεσινοβραδυνή συναυλία που είχε τον ταιριαστό τίτλο «Και ο μήνας έχει εννιά», εκτός από τον Μπάμπη Τσέρτο εμφανίστηκαν και οι Ελένη Δήμου, Μάρα Θρασυβουλίδου, Νάντια Καραγιάννη, Λουκιανός Κηλαηδόνης, Ηλίας Λογοθέτης, Μανώλης Μητσιάς, Νατάσσα Μποφίλου, Δαυίδ Ναχμίας, Σπύρος Παπαδόπουλος, Θάνος Πολύδωρας, Χρυσούλα Στεφανάκη και η Ελίζα Μαρέλλι. Ωστόσο, η έκπληξη της βραδιάς ήταν η συμμετοχή της σπουδαίας Στέλλας Γκρέκα. Η Στέλλα Γκρέκα, μια κορυφαία ερμηνεύτρια του ελαφρού του τραγουδιού που ουσιαστικά μεσουράνησε μόνο για 2 χρόνια στον καλλιτεχνικό χώρο και στη συνέχεια αποσύρθηκε. Άφησε όμως το στίγμα της και αρκετές ηχογραφήσεις καθώς και δυο ταινίες (από τις οποίες, νομίζω, σώζεται μόνο μία αλλά δυστυχώς προβάλλεται πολύ σπάνια: η Μαρίνα του Αλέκου Σακελλάριου). Διαβάστε το πολύ ωραίο αφιέρωμα του blogger Θράσου εδώ. Η παρουσία της σεμηνής και αθόρυβης κυρίας Στέλλας Γκρέκα αποτελεί για μένα μέγα καλλιτεχνικό γεγονός, αλλά δυστυχώς δεν μπορούσα να βρίσκομαι στο Ηρώδειο. Ελπίζω κάποιος/α να σκέφτηκε να μαγνητοσκοπηθεί η βραδιά για να χαρούμε αυτή την υπέροχη φωνή και παρουσία (η τελευταία φορά που εμφανίστηκε στην τηλεόραση ήταν πριν από 13 χρόνια για να μιλήσει με αγάπη και θαυμασμό για τον Γιάννη Σπάρτακο και τη Ρένα Βλαχοπούλου σε μια εκπομπή της ΕΤ-1).
Φεστιβάλ Τραγουδιού
Την ίδια στιγμή που το κοινό του Ηρωδείου τραγουδούσε Μιχάλη Σουγιούλ, το κοινό της Θεσσαλονίκης αλλά και το τηλεοπτικό κοινό της ΝΕΤ παρακολουθούσε τον προκριματικό διαγωνισμό του Φεστιβάλ Ελληνικού Τραγουδιού. Με αρκετές συμπαθητικές παρουσίες αλλά με κομμάτια που τα περισσότερα δεν δίνουν, νομίζω, τις καλύτερες εγγυήσεις για το μέλλον του τραγουδιού μας, αλλά και με ένα αφιέρωμα στον Μίμη Πλέσσα που θαρρώ του έλειπε ψυχή, ο θεσμός αυτός παλεύει να σταθεί στα πόδια του. Είναι ένας θεσμός αναμφίβολα σημαντικός, αλλά πραγματικά δεν ξέρω γιατί δεν μπορεί να αναδείξει νέες σημαντικές μουσικές παρουσίες. Κάθε φορά που τον παρακολουθώ (φέτος από την τηλεόραση, δυστυχώς, αλλιώς ενθουσιάζεσαι, ακόμα και με πιο μέτριες παρουσίες, όταν βρίσκεσαι εκεί...), προβληματίζομαι και ο νους μου πάει σε εκείνα τα παλιά φεστιβάλ, στα οποία βέβαια συμμετείχαν και νέοι/ες αλλά και καταξιωμένοι/ες δημιουργοί/ερμηνευτές/ερμηνεύτριες... Φυσικά εγώ θα σας θυμίσω την παρουσία της Ρένας Βλαχοπούλου σε εκείνα τα παλιά φεστιβάλ.
Η Ρένα Βλαχοπούλου τραγούδησε μόνο δυο φορές και μάλιστα στα δύο πρώτα φεστιβάλ που είχε διοργανώσει το ΕΙΡ στην Αθήνα. Στο πρώτο φεστιβάλ, στις 3 Οκτωβρίου του 1959, η Ρένα Βλαχοπούλου τραγούδησε το «Είσαι η άνοιξη κι είμαι ο χειμώνας» σε μουσική Κώστα Καπνίση και στίχους Θάνου Σοφού. Το τραγούδι ήταν ιδιαίτερα γοητευτικό, αλλά μάλλον «δύσκολο» ακόμα και για το κοινό του «ελαφρού» τραγουδιού. Δεν διακρίθηκε και δεν δισκογραφήθηκε. Στις μέρες μας έφτασε μόνο χάρη στην ηχογράφηση που έγινε εκείνη τη χρονιά στους ραδιοθαλάμους του ΕΙΡ. Τα βραβεία του 1ου φεστιβάλ κέρδισαν κατά σειρά το «Κάπου υπάρχει η αγάπη μου» του Μάνου Χατζιδάκι με τη Νάνα Μούσχουρη, το «Ξέρω κάποιο αστέρι» των Μίμη Πλέσσα-Γιώργου Οικονομίδη, πάλι με τη ΝάναΜούσχουρη και το «Εσένα» των Γιάννη Σπάρτακου-Αλέκου Λιδωρίκη με τον Γιάννη Βογιατζή.
Αξίζει να αναφέρουμε ότι η βράβευση του Χατζιδάκι προκάλεσε πολλές αντιδράσεις στο «κατεστημένο» ελαφρό τραγούδι, ο Μίμης Πλέσσας ισχυρίζεται ότι το 1ο βραβείο του δόθηκε έπειτα από παρασκήνιο συνεννοήσεων και όχι επειδή το άξιζε, αλλά όλα αυτά είναι απλώς ενδεικτικά της αμηχανίας των παλιών μπροστά στο επερχόμενο, δυναμικό καινούριο που χάραζε μια νέα εποχή στη μουσική του τόπου. Αυτό το καινούριο θα κυριαρχούσε και στο φεστιβάλ της επόμενης χρονιάς.
Πριν περάσουμε όμως στο 2οΦεστιβάλ, να αναφέρω δυο ακόμα λεπτομέρειες που αφορούν το 1οκαι τη Ρένα Βλαχοπούλου. Εκτός από το «Είσαι η άνοιξη κι είμαι ο χειμώνας», έχει επιβιώσει μια ηχογράφηση με τη φωνή της ενός ακόμα τραγουδιού του 1ου φεστιβάλ: «Σε είδα κάποιο μεσημέρι» του Λυκούργου Μαρκέα που τραγούδησε στο φεστιβάλ ο Τώνης Μαρούδας, αλλά δεν είχε καλύτερη τύχη από το τραγούδι της Ρένας. Μεγαλύτερη όμως επιτυχία με τη φωνή της Ρένας είχε ένα τραγούδι που είχε υποβληθεί στην επιτροπή του Φεστιβάλ αλλά απορρίφθηκε: το «Τι κρίμα αγάπη μου» του Γιάννη Σπάρτακου σε στίχους Αιμίλιου Σαββίδη. Τελικά δισκογραφήθηκε και αγαπήθηκε πολύ.
Στις 3 Ιουλίου του 1960 πραγματοποιείται λοιπόν το 2ο Φεστιβάλ Τραγουδιού του ΕΙΡ και το κλίμα είναι παρόμοιο με το 1ο: και πάλι θα θριαμβεύσουν Χατζιδάκις και Μούσχουρη, και μάλιστα με δυο τραγούδια που ισοψηφούν: «Το κυπαρισσάκι» και «Η τιμωρία». Στη δεύτερη θέση ο Σπήλιος Μεντής με το γλυκύτατο «Κι όμως υπάρχει χαρά» που τραγουδά η Γιοβάννα και στην τρίτη θέση, δυο καθαρόαιμοι εκπρόσωποι του ελαφρού, ο Νίκυ Γιάκοβλεφ και η Μαίρη Λω με το «Καλή αντάμωση». Η Ρένα Βλαχοπούλου θα... πλησιάσει στην κορυφή καθώς τραγουδάει με τη συνοδεία του Γιάννη Βογιατζή το «Πρώτο χελιδόνι» των Γεράσιμου Λαβράνου-Γιώργου Οικονομίδη που θα τιμηθεί με βραβείο στίχων (το οποίο συνοδευόταν από 3.000 δραχμές—το 1ο βραβείο ήταν 42.500 δραχμές, για να καταλάβετε τη διαφορά!). Το «Πρώτο χελιδόνι», ένα πολύ όμορφο βαλσάκι, κυκλοφόρησε σε δίσκο 45 στοφών. Ωστόσο στο αρχείο του ΕΙΡ υπάρχει μια διαφορετική εκδοχή, με πιο αργό ρυθμό. Πιθανόν αυτή ήταν η πρώτη του μορφή, όπως ακούστηκε στο φεστιβάλ, αλλά να προτιμήθηκε για το δίσκο ένας πιο γρήγορος ρυθμός που προσφέρεται και για χορό (τη βερσιόν του δίσκου ακούμε εδώ, στο blog).
Την επόμενη χρονιά πραγματοποιήθηκε το 3ο Φεστιβάλ του ΕΙΡ, στο οποίο ο Χατζιδάκις πήρε το 2ο βραβείο ενώ το 1ο δόθηκε στην «Απαγωγή» του Μίκη Θεοδωράκη με τη Μαίρη Λίντα. Την επόμενη χρονιά το φεστιβάλ αποκτά νέο όνομα και καινούρια αρίθμηση, «Φεστιβάλ Ελαφρού Τραγουδιού», και μεταφέρεται στη Θεσσαλονίκη. Για την ιστορία αναφέρω ότι οι νικητές ήταν (παραδόξως!) δυο κλασικοί εκπρόσωποι του ελαφρού τραγουδιού, και παλιοί συνεργάτες της Ρένας Βλαχοπούλου, ο Κώστας Γιαννίδης και η Καίτη Μπελίντα, με τις «Αλυσίδες». Η Ρένα Βλαχοπούλου δεν τραγούδησε ξανά στο Φεστιβάλ, ωστόσο το 1979 προσκλήθηκε από τους διοργανωτές για να συμμετάσχει στην κριτική επιτροπή του 18ου Φεστιβάλ Ελληνικού Τραγουδιού (όπως είχε μετονομαστεί τότε). Μεταξύ άλλων στην κριτική επιτροπχή συμμετείχε και ο γνωστός Θεσσαλονικιός συνθέτης και πιανίστας (μέλος του θρυλικού συγκροτήματος Olympians και δημιουργός της μεγάλης επιτυχίας "Συγνώμη") ο οποίος μου διηγήθηκε κάποτε ότι σ' όλη τη διάρκεια της βραδιάς η Ρένα Βλαχοπούλου έπλεκε και, όταν ακουγόταν κάποιο τραγούδι σε στυλ... Χατζηαποστόλου, σταματούσε το πλέξιμο και έκανε νόημα: "Αυτό!" Η Ρένα Βλαχοπούλου πάντα χαλαρή, πάντα άνετη, πάντα... εργατική, ακόμα και ως μέλος κριτικής επιτροπής!
Το Φεστιβάλ ακολούθησε μια φθίνουσα πορεία στα χρόνια του ’80 και του ’90 με αποτέλεσμα το 1997 να... κλείσει αυλαία. Το 2005 αποφασίστηκε η αναβίωσή του, η οποία ξεκίνησε με τους καλύτερους οιωνούς και υποστηρίχτηκε από εκλεκτούς/ές καλλιτέχνες/ιδες του σύγχρονου τραγουδιού. Δυστυχώς το επίπεδο των τραγουδιών που υποβλήθηκαν από τότε μάλλον μας προβληματίζει. Ωστόσο, ας ευχηθούμε απόψε καλή επιτυχία στα νέα παιδιά που διαγωνίζονται στον Τελικό και ας ελπίσουμε ότι στο μέλλον θα μας δώσουν ακόμα καλύτερα τραγούδια...
ΥΣΤΕΡΟΓΡΑΦΟ: Λόγω των νέων μου επαγγελματικών υποχρεώσων και της διαμονής μου στην Τρίπολη, δεν μπορώ δυστυχώς να έχω πρόσβαση στο αρχείο μου. Έτσι θα σας... χρωστάω για λίγες μέρες τη φωτογραφία της Ρένας Βλαχοπούλου με τον Μιχάλη Σουγιούλ καθώς και τις φωτογραφίες από εκείνα τα πρώτα φεστιβάλ του ΕΙΡ και από τη συμμετοχή της στην κριτική επιτροπή του Φεστιβάλ Τραγουδιού του 1979... Επιστρέψτε στην ανάρτηση αυτήν μετά από ένα μήνα για να τις δείτε...
Φεστιβάλ UPDATE: Μόλις βραβευτηκε με το 1ο βραβείο ο Αλέξανδρος Γούδας για το "Φανταστικό τανγκό" του. Ήταν ένα από τα ελάχιστα τραγούδια που εγώ ξεχώρισα σ' αυτό το φεστιβάλ και χαίρομαι πάρα πολύ για τη βράβευσή του. Πέρα από το πολύ όμορφο τραγούδι του και την εξαιρετική σκηνική του παρουσία, τον χάρηκα πολύ τώρα στο τέλος που προτίμησε να τραγουδήσει το κομμάτι του ανάμεσα στον κόσμο και τους δικούς του ανθρώπους και όχι στη σκηνή. Καλή συνέχεια από εδώ και πέρα...
Σουγιούλ στο Ηρώδειο UPDATE:Μόλις κατάφερα και εντόπισα ένα ρεπορτάζ από τη βραδιά Σουγιούλ στο Ηρώδειο. Τελικά η κυρία Στέλλα Γκρέκα δεν τραγούδησε στη συναυλία. Ωστόσο η βραδιά πρέπει να ήταν πολύ ωραία αν κρίνω από το κείμενο του Χάρη Συμβουλίδη που μπορείτε να διαβάσετε εδώ. Ελπίζω η Κυρία Στέλλα Γκρέκα να είναι καλά και να μας τιμήσει με μια εμφάνισή της με κάποια άλλη αφορμή πολύ σύντομα.
