Στις 5 Ιουλίου 1943 ο θίασος του θεάτρου Λυρικόν, που βρισκόταν στην οδό Γ' Σεπτεμβρίου, παρουσίασε την κωμωδία του Δημήτρη Ψαθά Το στραβόξυλο. Όπως έχουμε ήδη δει, ο θίασος παρουσίαζε από τις 30 Μαΐου 1943 την επιθεώρηση του Ασημάκη Γιαλαμά Ακουαρέλλες. Μετά από έναν μήνα παραστάσεων, το έργο είχε ολοκληρώσει τον κύκλο του. Αν και ένας μήνας παραστάσεων ήταν η συνηθισμένη διάρκεια για τις πετυχημένες επιθεωρήσεις της Κατοχής, ειδικά το καλοκαίρι του 1943 τα πράγματα ήταν δύσκολα για τα μουσικά θέατρα της πρωτεύουσας που πάλευαν να τα βγάλουν πέρα με τα υπέρογκα έξοδά τους (ορχήστρα, πολλά σκηνικά): παρά τη σχετικά καλή προσέλευση του κοινού, οι επιχειρήσεις παρουσιάζουν μεγάλο παθητικό...
Ο Βασίλης Αργυρόπουλος ως Νικολάκης Μαρουλής στην κινηματογραφική μεταφορά της κωμωδίας του Δ. Ψαθά Το στραβόξυλο (1952). Η ταινία του Χρήστου Αποστόλου και της Σπέντζος Φιλμ διασώζει μια μάλλον παραμορφωτική εικόνα του μέγιστου, όπως λένε όλες οι πηγές, κωμικού, ο οποίος δυστυχώς πέθανε την επόμενη χρονιά, με αποτέλεσμα να μη γυρίσει άλλες ταινίες. Όπως μου υπέδειξε ο φίλος του blog Αντώνης Ευθυμίου, ο Αργυρόπουλος είχε πραγματοποιήσει και μια cameo εμφάνιση στα Χειροκροτήματα του Γιώργου Τζαβέλλα, ως ένα από τα "ψώνια" που διαγωνίζονται στον διαγωνισμό ταλέντων του Άλφα (Αττίκ)...
Μετά τις Ακουαρέλλες ο θίασος του θεάτρου Λυρικόν επρόκειτο να παρουσιάσει μια καινούρια επιθεώρηση του Δημήτρη Γιαννουκάκη. Μέχρι όμως να ολοκληρωθεί η συγγραφή της, ο Βασίλης Αργυρόπουλος, που ήταν ο καλλιτεχνικός διευθυντής του θιάσου, αποφάσισε να παρουσιάσει την κωμωδία του Δημήτρη Ψαθά, που είχε πρωτοπαίξει ο ίδιος το 1940. Αυτή τη φορά όμως η παράσταση θα παρουσίαζε μια πρωτοτυπία: ανέβαινε από έναν μικτό θίασο ηθοποιών πρόζας (Αργυρόπουλος, Γιώτα Λάσκαρη) και μουσικού θεάτρου (Μαρίκα Κρεββατά, Κώστας Δούκας, Ιωάννης Στυλιανόπουλος). Έχουμε κάποιες πληροφορίες για τη διανομή. Η Γ. Λάσκαρη (σύζυγος του Αργυρόπουλου) που στο προηγούμενο ανέβασμα του έργου υποδυόταν την Καίτη, την ανηψιά του στραβόξυλου Νικολάκη Μαρουλή, έπαιζε τώρα τη σύζυγό του Ουρανία, και τον ρόλο της Καίτης ανέλαβε η Μαρίκα Κρεββατά: όπως επισημαίνουν τα Αθηναϊκά Νέα, η πρωταγωνίστρια του μουσικού θεάτρου έπαιξε τον ρόλο "με μπρίο, φρεσκάδα και αρκετή δραματικότητα". Τον σπαρταριστό ρόλο του ανεκδιήγητου Περικλή έπαιζε ο κωμικός της επιθεώρησης Β. Κοντογιάννης, ενώ τους δυο νέους του έργου ο Ιωάννης Στυλιανόπουλος και ο Ερρίκος Κονταρίνης, ο σύζυγος της Μαρίκας Νέζερ. Ειδικά για τον Κονταρίνη, ο Πρωινός Τύπος έγραψε: "εις τον ρόλον του Κώστα αποδεικνύει ότι δεν είνε ο κομπέρ της επιθεωρήσεως που συνήθισε να τον βλέπη ο κόσμος, αλλά ένας καλός ηθοποιός με αρκετά προσόντα και διά το θέατρον της πρόζας". Δεν έχω καταφέρει να ανακαλύψω αν στην παράσταση ανατέθηκε κάποιος ρόλος και στη Μαρίκα Νέζερ, που ανήκε στον θίασο και θριάμβευε στις Ακουαρέλλες. Θα μπορούσε ίσως να έπαιζε τον ρόλο της υπηρέτριας (που παίζει η Γεωργία Βασιλειάδου στην κινηματογραφική εκδοχή του έργου με τον Αργυρόπουλο--εκεί που η Νέζερ υποδύεται την Ουρανία), αλλά δεν έχω επιβεβαιώσει την υποψία μου--θεωρώ ότι θα έβρισκα κάποια αναφορά στις εφημερίδες, αφού είναι σίγουρο πως η Νέζερ θα ξεχώριζε (όπως συνέβη δέκα χρόνια αργότερα όταν έπαιξε έναν μικρό ρόλο υπηρέτριας στο Ζητείται ψεύτης του Ψαθά και έκλεβε την παράσταση...). Επιπλέον, το όνομα της Νέζερ εμφανίζεται τον Ιούλιο του '43 στο πρόγραμμα του βαριετέ Πεύκα σε τρία νούμερα: αν και η Νέζερ, όπως και όλα τα μεγάλα ονόματα του ελαφρού μουσικού θεάτρου, ντουμπλάριζε εκείνο το καλοκαίρι, μου φαίνεται μάλλον δύσκολο να εμφανιζόταν σε τρία νούμερα στα Πεύκα και ταυτόχρονα σε έργο πρόζας στο Λυρικόν. Τίποτα όμως δεν αποκλείεται, ειδικά την περίοδο της Κατοχής...
Το νέο ανέβασμα του Στραβόξυλου με τον μικτό θίασο πρόζας και μουσικού θεάτρου, που σύμφωνα με τον Πρωινό Τύπο ήταν καλύτερο από το πρώτο ανέβασμα γνώρισε μεγάλη επιτυχία: με φτηνότερο εισιτήριο από ό,τι οι επιθεωρήσεις της περιόδου (2.000 δρχ αντί για 3.000 δρχ--και στις λαϊκές απογευματινές 1000 δρχ.) οι εισπράξεις στο θέατρο της Γ' Σεπτεμβρίου αγγίζουν το 1.300.000 δρχ. ημερησίως, οπότε τα σχέδια για παρουσίαση επιθεώρησης ματαιώνονται...
Ωστόσο, η συνύπαρξη ηθοποιών πρόζας και μουσικού θεάτρου δεν είναι η μόνη πρωτοτυπία της παράστασης. Στον θίασο του θεάτρου Λυρικόν ανήκει και μια δημοφιλέστατη τραγουδίστρια, η "Βασίλισσα της Τζαζ" Ρένα Βλαχοπούλου. Από τη στιγμή που τόσο εκείνη όσο και η ορχήστρα έχουν συμβόλαιο με τον θίασο, ο επιχειρηματίας αποφασίζει να αξιοποιήσει τη δημοτικότητά της: έτσι, από την επομένη της πρεμιέρας, η Ρένα Βλαχοπούλου τραγουδά κάθε βράδυ τα ρυθμικά της τραγούδια στα διαλείμματα του Στραβόξυλου--συνηθιζόταν τότε να γίνονται διαλείμματα μεταξύ των πράξεων, οπότε το τρίπρακτο Στραβόξυλο έδινε την ευκαιρία για δυο εμφανίσεις της Ρένας σε κάθε παράσταση... Έχω την αίσθηση πως πρόκειται για μια σπάνια--αν όχι μοναδική στα χρονικά του αθηναϊκού θεάτρου--περίπτωση ύπαρξης ενός "άσχετου" μουσικού διαλείμματος σε έργο πρόζας. Οι διαφημιστικές καταχωρίσεις του Στραβόξυλου μιλούν από μόνες τους: τα ονόματα του Βασίλη Αργυρόπουλου και της Ρένας Βλαχοπούλου είναι τυπωμένα με ισομεγέθη γράμματα...
Οι παραστάσεις του Στραβόξυλου συνεχίστηκαν θριαμβευτικά μέχρι τις 5 Αυγούστου (με μια αναγκαστική διακοπή από 22 έως 29 Ιουλίου, κατόπιν διαταγής της Commando Piazza να κλείσουν όλα τα θέατρα και οι κινηματογράφοι της πρωτεύουσας μετά την παναθηναϊκή διαδήλωση διαμαρτυρίας εναντίον της σχεδιαζόμενης επέκτασης της βουλγαρικής κατοχής στο μεγαλύτερο τμήμα της κεντρικής Μακεδονίας). Και ενώ ο Αργυρόπουλος σχεδίαζε μετά το Στραβόξυλο να παρουσιάσει μια βιεννέζικη μουσική κωμωδία (η μουσική κωμωδία ήταν η άλλη μεγάλη μόδα της κατοχικής θεατρικής Αθήνας), κατάλαβε ότι το μεγάλο του κοινό δεν επιθυμούσε να τον δει ξανά σε μουσικό θέαμα, αλλά στις καθαρόαιμες κωμωδίες στις οποίες τον είχε αγαπήσει. Έτσι, μετά το Στραβόξυλο, ανέβασε τον Πρωτευουσιάνο του Γεωργίου Ρούσσου και, αργότερα, τον Γυναικά. Η σύνθεση του θιάσου παρέμεινε "μικτή", αλλά το συμβόλαιο της ορχήστρας προφανώς δεν ανανεώθηκε και η Ρένα Βλαχοπούλου διέκοψε τη συνεργασία της με το θέατρο Λυρικόν και επέστρεψε στα μουσικά θεάματα στα οποία ανήκε, χωρίς να φαντάζεται (όπως και κανένας άλλος) ότι θα εμφανιζόταν ως πρωταγωνίστρια σε έργο του Ψαθά 22 χρόνια αργότερα στον κινηματογράφο και 32 χρόνια αργότερα στο θέατρο...
Όσο για τον Δημήτρη Ψαθά, είχε λόγους να πανηγυρίζει, γιατί οι δυο μεγάλοι Βασίληδες της κωμωδίας παρουσίαζαν ταυτόχρονα έργα του (ο Λογοθετίδης ήταν επικεφαλής του θιάσου της Μαρίκας Κοτοπούλη που παρουσίαζε στο Ρεξ την κωμωδία Οι ελαφρόμυαλοι), ενώ όταν ο θίασος της Κατερίνας Ανδρεάδη ανέβασε το έργο του Παύλου Παλαιολόγου Ο κόσμος που έρχεται, ο Δημοσιογραφικός Οργανισμός Λαμπράκη πανηγύριζε (με χρονογραφήματα και σχόλια στις θεατρικές στήλες των δύο εφημερίδων του), γιατί τρία στα πέντε αθηναϊκά θέατρα πρόζας παρουσίαζαν ταυτοχρόνως έργα που είχαν γράψει οι συνεργάτες του...
Η προτομή του Βασίλη Αργυρόπουλου που βρισκόταν στην είσοδο του Θεατρικού Μουσείου, όταν αυτό λειτουργούσε....
Η παρούσα ανάρτηση, όπως και όλα τα κείμενα που δημοσιεύονται στο ιστολόγιο αυτό, είναι αποτέλεσμα προσωπικής έρευνας. Είναι υποχρεωτική η ρητή αναφορά στο ιστολόγιο, όταν χρησιμοποιείται υλικό από τις αναρτήσεις του.
Στις 10 Μαΐου 1943 η Ρένα Βλαχοπούλου εμφανιζόταν στην επιθεώρηση του θεάτρου Πάνθεον Ταμπλ Ντοτ, το τέταρτο έργοπου παρουσίασε εκείνη τη σεζόν ο "θίασος Μάνου Φιλιππίδη-Μαρίκας Κρεββατά, Σύμπραξις Κώστα Δούκα, Καλλιτεχνική Διεύθυνσις Γιάννη Στυλιανόπουλου, Και η Μαρίκα Νέζερ". Ο τίτλος ήταν εμπνευσμένος προφανώς από το ότι την άνοιξη του 1943 λειτουργούσαν αρκετά εστιατόρια στην Αθήνα--πλέον στην αγορά έβρισκες τα πάντα, αλλά σε απλησίαστες τιμές--και κάποια από αυτά διαφήμιζαν "ταμπλ ντοτ" για τις μέρες του Πάσχα. Ένα από τα οικονομικότερα "ταμπλ ντοτ" ήταν αυτό του εστιατορίου Γρίλια που κόστιζε 6.000 δραχμές--ενώ το εισιτήριο για την επιθεώρηση Ταμπλ Ντοτ κόστιζε 2.000 δραχμές...
Το εξώφυλλο του τρίπτυχου προγράμματος της επιθεώρησης Ταμπλ Ντοτ από το αρχείο του ΕΛΙΑ/ΜΙΕΤ
Η πρεμιέρα της επιθεώρησης είχε δοθεί την Κυριακή του Πάσχα 25 Απριλίου. Δυο μέρες μετά δημοσιεύτηκε στη Βραδυνή μια κριτική του Γιάννη Φερμάνογλου που σημείωσε με θαυμασμό ότι το έργο "πλημμυρίζει ένας χείμαρρος μοντέρνας μουσικής και χορού--αλήθεια αυτός ο πλούτος των χορευτριών με επικεφαλής το περίφημο Ουγγαρέζικο Βίο Φρανκ συναρπάζει και τον πιο δύσκολο θεατή--δίδει την εντύπωσι μιας ευρωπαϊκής ρεβύ και αποτελεί αναμφισβήτητα το πιο φαντασμαγορικό πασχαλινό θέαμα της Αθήνας". Ωστόσο, επισημαίνει ότι το έργο του Γιαλαμά έχει αξία και "από λογοτεχνικής πλευράς". Ειδικά το φινάλε με τίτλο "Συνέδριο των εντόμων" το χαρακτήρισε "καθαρώς λογοτεχνικόν" που μπορεί να μην ικανοποιήσει το πλατύ κοινό, "αποτελεί όμως μία από τις ασυνήθιστες πρωτοτυπίες που ξεχωρίζει από το στυλ των καθιερωμένων επιθεωρησιακών φινάλε". Ορισμένα νούμερα, μάλιστα, όπως "Η ερωτική Οδύσσεια του Ρωμιού" (Κρεββατά-Φιλιππίδης), "Παλιές αναμνήσεις" (Στυλιανός-Δούκας-Κοντογιάννης) και "Αν έλειπαν οι άνδρες" (Νέζερ) "έχουν την ιδιόρρυθμη εκείνη πρωτοτυπία που χαρακτηρίζει τα τελευταία ευρήματα του συγγραφέως, με σπινθηροβόλο και λεπτή σάτιρα, τολμηρή μεν πάντα όμως μέσα στο πλαίσιο της ανεκτικότητος". Μέχρι να ανοίξει το Θεατρικό Μουσείο και να καταφέρουμε να αποκτήσουμε πρόσβαση στο αρχείο του Ασημάκη Γιαλαμά που φυλάσσεται εκεί, δεν μπορούμε δυστυχώς να ξέρουμε αν σώζεται κάτι από εκείνες τις κατοχικές του επιθεωρήσεις...
Η Μαρίκα Κρεββατά και ο Μάνος Φιλιππίδης στο Πάνθεον, σε μια από τις επιθεωρήσεις της σεζόν 1942-43 (δεν αποκλείεται να πρόκειται για το νούμερο "Ερωτική Οδύσσεια" του Ταμπλ Ντοτ Φωτογραφία από το βιβλίο της Γκέλυς Μαυροπούλου Όσα δεν είπαμε τότε (εκδ. Σμπίλιας, 1999)
Από τις ερμηνείες ο Φερμάνογλου ξεχώρισε της Μαρίκα Κρεββατά που "με τας δύο εξαιρετικάς εμφανίσεις της απέδειξε ότι εξακολουθεί πάντοτε να κατέχη μία από τις πρώτες θέσεις στο μουσικό θέατρα" και της Μαρίκας Νέζερ που "παραμένει μοναδική εις το είδος της". Για την Πάολα γράφει ότι "διατηρεί πάντοτε θαυμάσια την ωραία φωνή της"--η Πάολα ήταν πιο παραγκωνισμένη σε σχέση με τις προπολεμικές της εμφανίσεις: σε αυτή την επιθεώρηση είχε μόνο ένα ντουέτο με τον Ερρίκο Κονταρίνη (τον σύζυγο της Μαρίκας Νέζερ που ήταν και ο κομπέρ του θιάσου) με τίτλο "Η Άνοιξη και ο φτωχός". Ο Φερμάνογλου είχε καλά λόγια να πει και για τους άντρες του θιάσου Μάνο Φιλιππίδη, Κώστα Δούκα, Γιάννη Στυλιανόπουλο και Β. Κοντογιάννη, καθώς και για το μπαλέτο του Μπαρκουιλιέρο που ήταν "περισσότερο εμφανίσιμο από κάθε άλλη φορά" και μοιραζόταν τη σκηνή με το ουγγρικό μπαλέτο στο χορευτικό "Grand Hotel". Παίνεψε επίσης τη σολίστ του ουγγρικού μπαλέτου Κλαρέτα για τη σόλο εμφάνισή της με τίτλο "Φαντασία Βαλς" στην οποία επέδειξε μοναδική δεξιοτεχνία" με το "ιλιγγιώδες ακροβατικό της στροβίλισμα". Και βέβαια υπήρχε και το ακροβατικό τρίο των κλόουν Καβαλλίνι που ενίσχυε το θέαμα "που αξίζει τον κόπο να ιδή όλη η Αθήνα".
Μόνο για τη Ρένα Βλαχοπούλου ξέχασε να γράψει ο Φερμάνογλου. Δεν ξέρω δυστυχώς ποια τραγούδια έλεγε σε αυτή την επιθεώρηση (στο πρόγραμμα αναφέρεται απλώς ότι εμφανίζεται σε "τραγούδια τζαζ"), ξέρω όμως ότι για κάποιο λόγο στο Ταμπλ Ντοτ δεν εμφανιζόταν ο Γιάννης Σπάρτακος και την ορχήστρα διηύθυνε ο συνθέτης του έργου Μιχάλης Σουγιούλ.
Οι παραστάσεις του Ταμπλ Ντοτ κράτησαν για έναν μήνα και στη συνέχεια ο θίασος ανασυγκροτήθηκε με τον ερχομό του Βασίλη Αργυρόπουλου για να παρουσιάσει το καλοκαίρι την επιθεώρηση Ακουαρέλλες. Αυτά όμως θα τα πούμε σε μερικές εβδομάδες...
Η παρούσα ανάρτηση, όπως και όλα τα κείμενα που δημοσιεύονται στο ιστολόγιο αυτό, είναι αποτέλεσμα προσωπικής έρευνας. Είναι υποχρεωτική η ρητή αναφορά στο ιστολόγιο, όταν χρησιμοποιείται υλικό από τις αναρτήσεις του.
Στις 9 Φεβρουαρίου 1955 δόθηκε στο θέατρο Κυβέλης (στην πλατεία Συντάγματος) η πρεμιέρα της επιθεώρησης των Ναπολέοντα Ελευθερίου-Κώστα Νικολαΐδη-Ηλία Λυμπερόπουλου Ομόνοια Πλας που παρουσίασε ο συνεταιρικός θίασος των Ηνωμένων Καλλιτεχνών. Όπως έχουμε πει ξανά, επρόκειτο για το τρίτο έργο που παρουσίασε ο θίασος μετά την επιθεώρηση Το τραγούδι της Αθήνας και τη μουσική κωμωδία Ραντεβού στο καμπαρέ.
Ο τίτλος της επιθεώρησης οφειλόταν φυσικά στην τεράστια επιτυχία που είχε σημειώσει το ομότιτλο τραγούδι του Μενέλαου Θεοφανίδη με στίχους των Γ. Ασημακόπουλου-Β. Σπυρόπουλου-Π. Παπαδούκα στο Τραγούδι της Αθήνας. Η νέα συγγραφική ομάδα του θεάτρου Κυβέλης (δεν την ονομάζω "τριάδα" γιατί η "Τριάς" ήταν μία στο τότε ελαφρό θέατρο, οι Ασημακόπουλος-Σπυρόπουλος-Παπαδούκας) χρησιμοποίησε το τραγούδι στο φινάλε του νέου έργου στο οποίο παρουσίαζαν όλους τους τύπους της Ομόνοιας. Από τις φωτογραφίες μπορούμε σίγουρα να καταλάβουμε ότι ο Χατζηχρήστος υποδυόταν φυσικά τον τροχονόμο της Ομόνοιας ενώ υποπτεύομαι ότι η Ρένα Βλαχοπούλου ερμήνευε και πάλι την Κερκυραία που επισκεπτόταν την Αθήνα.
Η Ρένα Βλαχοπούλου, ο Κώστας Χατζηχρήστος και ο Μιχάλης Μπούχλης στο φινάλε της επιθεώρησης Ομόνοια Πλας Φωτογραφία από το αρχείο του Θεατρικού Μουσείου που δημοσιεύεται στο βιβλίο του Μάκη Δελαπόρτα Κώστας Χατζηχρήστος (2020) της σειράς Μεγάλοι Έλληνες Ηθοποιοί της εφημερίδας Καθημερινή
Οι δύο από τις τρεις κριτικές που εντόπισα συμφωνούν ότι αν και το κείμενο της Ομόνοιας Πλας δεν έχει "τίποτα το καταπληκτικό" (Έθνος, 12-2-1955) ή "εξαιρετικό" (Ελευθερία, 12-2-1955) και κανένα από τα νούμερά της δεν θα αφήσει εποχή, "βλέπεται εν τούτοις ευχάριστα" καθώς "το σύνολο είναι εύπεπτο και, συχνά, ευχάριστο" (Ελευθερία). Οι τρεις νέοι συγγραφείς, γράφει ο Αχιλλέας Μαμάκης στο Έθνος, πιστοποιούν το σατιρικό ταλέντο τους και "εκμεταλλεύονται με πολλή δεξιοτεχνία όλα τα θέματα της επικαιρότητος", ενώ ο Τζεφ. της Απογευματινής (12-2-1955)γράφει πως τα νούμερα είναι γραμμένα "με ευφυία και πολλήν όρεξι".
Η διανομή της επιθεώρησης Ομόνοια Πλας στο σαλόνι του προγράμματος του θεάτρου Κυβέλης. Από το αρχείο του ΕΛΙΑ-ΜΙΕΤ
Οι ηθοποιοί "βάζουν τα δυνατά τους για ν' αξιοποιήσουν στο μάξιμουμ το υλικό που τους προσφέρουν οι συγγραφείς" γράφει η Ελευθερία και ο Μαμάκης συνηγορεί μιλώντας για "λαμπρή εκτέλεσι" όλων των ηθοποιών. Ως καλύτερο νούμερο του έργου προκρίθηκε το σόλο του "εξαίρετου" Κούλη Στολίγκα "Δατς αμόρε" (που η Απογευματινή θεωρεί ότι είναι από τα καλύτερα νούμερα των τελευταίων ετών). O Ίντεριμ γράφει πως ο ηθοποιός "βρήκε σ' αυτό τον καινούριο εαυτό του και το αποδίδει με απολαυστικό χιούμορ μιμικής και κινήσεως". Πολύ ενδιαφέρον νούμερο πρέπει να ήταν η "Κάλπικη λίρα", το σόλο της Σπεράντζας Βρανά που "εκμεταλλευόταν" την επιτυχία της στην ταινία του Γιώργου Τζαβέλλα που είχε προβληθεί πρόσφατα. Η Βρανά εμφανιζόταν ως κοκότα, όπως και στην ταινία, και σατίριζε όλα τα κάλπικα της σύγχρονης κοινωνικής και πολιτικής ζωής. Λίγοι στίχοι από το νούμερο:
Όλα κάλπικα και σκάρτα στης ζωής τα Βουλεβάρτα. Ο παράς και η γαζέτα και η κάθε μια κοκέτα και ο έρως της ζωής μας ο Θεός μέγας κιβδηλοποιός.
Η Σπεράντζα Βρανά στην ταινία Η κάλπικη λίρα του Γιώργου Τζαβέλλα, παραγωγής Ανζερβός. Φωτογραφία από το αρχείο του κινηματογραφικού οργανισμού Καραγιάννης-Καρατζόπουλος
Άλλο ένα νούμερο που εμπνεόταν από τον ελληνικό κινηματογράφο ήταν το "Χαρούμενο ξεκίνημα", στο οποίο, με αφορμή την πρόσφατη ταινία του Ντίνου Δημόπουλου, ο Μιχάλης Μπούχλης (που ήταν και ο κομπέρ της παράστασης) και η Άννυ Μπωλ (τη γνωρίσαμε ως Μαριέττα, αδελφή της Ρένας Βλαχοπούλου στις Πρωτευουσιάνικες περιπέτειες) σατίριζαν τη μανία που κατέλαβε τις κινηματογραφικές εταιρίες να χρησιμοποιούν τις ταινίες τους ως μέσο διαφήμισης προϊόντων. Όχι ιδιαίτερα πετυχημένο κρίθηκε το ντουέτο της Πόπης Άλβα και του Στολίγκα "Η θεια μ' η Αμερσούδα" που εμπνεόταν από τη δίκη του τότε δημάρχου Μυτιλήνης Σπύρου Γαληνού που είχε απασχολήσει τις εφημερίδες της εποχής εκείνης. Η Σοφία Βερώνη και ο Κώστας Δούκας εμφανίζονταν στο "Καινούριο φουστάνι", νούμερο με άφθονη πετυχημένη πολιτική σάτιρα. Λίγοι στίχοι του:
Αυτό το φουστανάκι σου, Κατσώτα μου, Κατσώτα, έκαψε κόσμο και ντουνιά και τον Μερκούρη ρώτα. Το καινούριο σου φουστάνι η Αθήνα στο 'χει κάνει τσόντα-τσόντα και με δόσεις και γι' αυτό μην το λερώσεις!
Οι πρώτες δύο φωτογραφίες στο πρόγραμμα ήταν της Μαρίκας Κρεββατά και της Ρένας Βλαχοπούλου. Από το αρχείο του ΕΛΙΑ-ΜΙΕΤ
Η "λαμπρή πάντα", κατά τον Μαμάκη, Μαρίκα Κρεββατά με τον Γιώργο Γαβριηλίδη στο ντουέτο "Οι δικοί μας άνθρωποι" υποδύονταν δυο απόδημους Έλληνες που επέστρεφαν έπειτα από χρόνια στην Ελλάδα και τα έβρισκαν όλα αλλαγμένα. Για το σόλο του Κώστα Χατζηχρήστου "Ο Θύμιος από τον Άρη" διαβάζουμε πως αφήνει πολύ καλή εντύπωση ως λαϊκό νούμερο: "Λέγοντας δε 'λαϊκόν' δεν εννοούμε το ρεμπέτικο, αλλά το ελεύθερο και διασκεδαστικό κουβεντολόι του πληθωρικού αυτού κωμικού, που αποτελείται κυρίως από ανεξάρτητες και πολλές φορές ξεκάρφωτες φράσεις, δοσμένες με κέφι και ζωντάνια, σε λαϊκό τόνο, για 'όλον τον κόσμο' όπως λέμε'" (Απογευματινή, 12-2-1955).
Ρένα Βλαχοπούλου και Κώστας Χατζηχρήστος στο νούμερο "Απόψε καίω τον ντουνιά" Πηγή φωτογραφίας: Τα Νέα Από το αρχείο του Μάκη Σουρμπή
Κι αν δεν υπήρχε ρεμπέτικο, υπήρχε σίγουρα αρχοντορεμπέτικο στην Ομόνοια Πλας, και μάλιστα στο νούμερο της Ρένας. Επρόκειτο για ένα ντουέτο της με τον Χατζηχρήστο που είχε τον τίτλο "Απόψε καίω τον ντουνιά". Σε αυτό η Ρένα εμφανίζεται ως "μία σεμνή και άβγαλτη κοπέλλα που έχει αισθηματικόν ραντεβού με έναν μάγκαν (τον Κ. Χατζηχρήστον) και πηγαίνει εις αυτό συνοδευομένη από τον αδελφό της [τον Ε. Σάκαινα]. Εις το τέλος αποδεικνύεται ότι δεν είναι ούτε σεμνή, ούτε άβγαλτη και το νούμερο τελειώνει με λαϊκό τραγούδι" (Τα Νέα, 3-2-1955). Οι στίχοι του υπάρχουν στο περιοδικό Το ελληνικό τραγούδι:
Πωπώ, πωπώ, πωπώ, πωπώ Βρε τι θα γίνει από- Απόψε ξεσπαθώνω. Λιώνει η καρδιά μου και ξεσπά Απόψε πίνω και τα σπα- Τα σπάω και πληρώνω.
Απόψε καίω τον ντουνιά κι αναστενάζει η γειτονιά. Φέρε κρασί και πες το ναι Θα το γλεντήσουμε γενναί- Γενναία στο εντάξει. Αμέ αμέ αμέ αμέ Φέρε κρασί ώσπου η μέ- η μέρα να χαράξει.
Απόψε καίω τον ντουνιά κι αναστενάζει η γειτονιά. Έχω, αγόρι μου, ατού να'ρθει η ορχήστρα για χαρτού- χαρτούρα για να κάνει. Καίγομαι απόψε στα ρηχά κι αν έχει μπέσα και ο χα- ο χάρος θα πεθάνει.
Η γνώμη των κριτικών για το νούμερο αυτό; Ο Ίντεριμ επισημαίνει ότι "το νούμερο μιμείται πολύ την τόσο επιτυχημένη πρώτη νουμερίστικη επιτυχία της κ. Βλαχοπούλου στη 'Σουσουράδα' ('Κάνε μου τέτοια')" και ο Τζεφ. πιστεύει ότι είναι το μόνο νούμερο της παράστασης που δεν είναι καλογραμμένο και αξίζει μόνο το μουσικό μέρος του: "Στην πρόζα του--που τραινάρει κιόλας--η κ. Βλαχοπούλου αδικείται τρομερά. Ιδέα μας είναι, αν μπορεί να μετατραπή αυτή η σκηνή..." Και συνεχίζει: "Αποζημιώνει όμως τους θαυμαστάς της και μάλιστα με το παραπάνω η Ρένα" (Απογευματινή), ή μάλλον "παίρνει τη ρεβάνς--και πώς!--με τα ωραία τραγούδια της" (Ελευθερία). Τα τραγούδια αυτά ήταν το "Να η Αθήνα", κάτι σαν sequel του τραγουδιού "Ομόνοια Πλας" (που ηχογράφησε δυστυχώς μόνο η Σοφία Βέμπο), και "Το παγκάκι" (που φαίνεται πως ήταν ένα από τα αγαπημένα τραγούδια της Ρένας, αφού το τραγούδησε στον Ιάσονα Τριανταφυλλίδη στη συνέντευξη που του έδωσε για το Δίφωνο την άνοιξη του 1997). Ο Τζεφ. γράφει πως και τα δυο τραγούδια, ιδίως το "Να η Αθήνα", είναι "απολαυστικώτατα. Σίγουρα σε λίγο καιρό θα τραγουδιώνται από όλους τους Αθηναίους" (Απογευματινή). Αχ, γιατί να μη σώζονται αυτές οι ερμηνείες σήμερα;
Θα σας πω ένα τραγουδάκι για ένα ξύλινο παγκάκι που για μένα και για σας ίσως κυρία στη ζωή μας είν' ολόκληρη ιστορία.
Σε κείνο το μικρό φτωχό παγκάκι καθόμαστε μαζί κάθε βραδάκι. Μιλούσαμε, γελούσαμε παρέα τις βραδιές, Τα λέγανε και κλαίγανε οι δυο μας οι καρδιές.
Κι αν έφυγες, εγώ ξαναπηγαίνω κι ενώ παρέα ο πόνος μού κρατά στο ίδιο το παγκάκι περιμένω κι εκείνο πότε θα'ρθεις με ρωτά...
Για τη μουσική διαβάζουμε στην Απογευματινή: "Η μουσική του μαέστρουΜενέλαου Θεοφανίδη θα ικανοποιήση--πρέπει να ικανοποιήση--και τον πιο δύστροπο θεατή. Οι νότες του μαέστρου έχουν μπη βαθειά σε κάθε γραμμή, σε κάθε στίχο, σε κάθε φιγούρα. Και τι ποικιλία. Και χωρίς να προκαλή αντιδράσεις. Και πόσο γλυκειά, απαλή και ρυθμική". Ο Μαμάκης γράφει πως είναι "ωραιοτάτη" και η Ελευθερία προσθέτει πως οι προσαρμογές των γνωστών μελωδιών που κάνει ο μαέστρος για τις ανάγκες των σατιρικών στίχων είναι έξυπνες.
Τα γυναικεία στελέχη του θιάσου στο φινάλε της επιθεώρησης Ομόνοια Πλας: Σοφία Βερώνη, Άννυ Μπωλ, Ρένα Βλαχοπούλου, Μαρίκα Κρεββατά και Σπεράντζα Βρανά. Πίσω τους διακρίνονται ο Κώστας Δούκας και ο Κώστας Χατζηχρήστος. Πηγή φωτογραφίας: Έθνος, 12-2-1955
Όλες οι κριτικές αποδίδουν μεγάλο μέρος της επιτυχίας της Ομόνοιας Πλας στο χορευτικό ζευγάρι Γιάννης Φλερύ ("ασφαλώς ο καλύτερος χορογράφος του είδους" γράφει η Ελευθερία) και Λίντα Άλμα (η "πιο περιπαθής", η "πιο διονυσιακή" χορεύτρια της Ελλάδας" γράφει η ίδια εφημερίδα) που εμφανίζονται σε τρεις νέες δημιουργίες: "Ο κλέφτης", ένα "αέρινο ευγενικό ντουέτο, μια έξοχη σκηνούλα" που ζωντανεύει το ζευγάρι με αρμονικές κινήσεις, "Λατέρνα και ραδιόφωνο", μια σύνθεση αντιθέσεων στην οποία το ντουέτο πλαισιώνεται από το μπαλέτο του θιάσου, και "Για την αγάπη της", μια σύνθεση που "δίνει την ευκαιρία, στον Φλερύ ιδίως, να εκφράση με κινήσεις έναν ολόκληρο κόσμο, ευτυχίας στην αρχή και σπαραγμού στο τέλος" (Απογευματινή).
Η διονυσιακή Λίντα Άλμα στην επιθεώρηση Ομόνοια Πλας Πηγή φωτογραφίας: Τα Νέα
Παρόλο που η Ελευθερία θεωρεί πως τα σκηνικά της Μαριλένας Αραβαντινού είναι "καλαίσθητα" αν και "χωρίς επίδειξη πλούτου", ο Μαμάκης πιστεύει ότι η Ομόνοια Πλας "σκηνογραφικώς χωλαίνει". Συμφωνεί μαζί του ο Τζεφ. της Απογευματινής που γράφει ότι οι σκηνογραφίες είναι "το μόνο μελανό σημείον" της παράστασης, καθώς η σκηνογράφος "δεν παρουσίασε τίποτε το αξιόλογον σε έμπνευσι. Προβάλλεται επ' αυτού το δικαιολογητικόν ότι ο σκηνικός διάκοσμος εσχεδιάσθη εν τάχει λόγω του ότι η σκηνογράφος ήτο απησχολημένη με άλλο θέατρον. Κατά την γνώμην μας αυτό δεν αποτελεί λογική δικαιολογίαν. Επειδή δε η κ. Αραβαντινού παρουσιάζεται για πρώτη φορά στην επιθεώρησι, θα έπρεπε--τουλάχιστον δι' επαγγελματικούς λόγους--να παρουσιάση κάτι καλόν".
Το εξώφυλλο του προγράμματος της επιθεώρησης Ομόνοια Πλας Από το αρχείο του ΕΛΙΑ-ΜΙΕΤ
Η Ομόνοια Πλας γνώρισε αρκετή επιτυχία και παίχτηκε ως το τέλος Μαρτίου. Κάθε μέρα ο θίασος έδινε λαϊκές απογευματινές με εισιτήριο 10 και 5 δραχμών. Ωστόσο, λόγω κακής διαχείρισης, ο συνεταιρικός θίασος των Ηνωμένων Καλλιτεχνών δεν κατάφερε να κερδίσει χρήματα και οι ηθοποιοί του δεν συγκρότησαν, από όσο ξέρω, ποτέ ξανά αντίστοιχο θίασο και αφήνονταν πάντα στην οικονομική ασφάλεια που πρόσφερε ο εκάστοτε θεατρικός επιχειρηματίας...
Η παρούσα ανάρτηση, όπως και όλα τα κείμενα που δημοσιεύονται στο ιστολόγιο αυτό, είναι αποτέλεσμα προσωπικής έρευνας. Είναι υποχρεωτική η ρητή αναφορά στο ιστολόγιο, όταν χρησιμοποιείται υλικό από τις αναρτήσεις του.
Στις 10 Ιανουαρίου 1954 η στήλη "Κοσμικά" της εφημερίδας Ημερήσια Νέα της Αλεξάνδρειας δημοσίευσε το παρακάτω:
Κατά το υπόλοιπο χρονικό διάστημα της ζωηρής αυτής εβδομάδος, το θέατρο "Μωχάμετ Άλυ" απετέλεσε το πεδίον της μάχης των κοσμικών. Κάθε βράδυ τα θεωρεία γεμίζουν από κόσμο, ο οποίος δεν φείδεται χειροκροτημάτων, ενθουσιασμένος από το θέαμα. Ο λόγος; Η παρουσία του Ελληνικού οπερεττικού θιάσου, που περιλαμβάνει αξιόλογα στελέχη. Είνε η κομψότης και η χάρις της Μαρίκας Κρεβατά, της οποίας το παίξιμο έχει πολύ (sic) λεπτότητα. Είνε ακόμα η απαράμιλλη Ρένα Ντορ, η Ρένα Βλαχοπούλου της οποίας η θερμή φωνή έχει τη δύναμη να προκαλεί ρίγη. Υπάρχει ο Γιάννης Φλερύ και η Λίντα Άλμα, χορευταί μεγάλης αξίας. Ο Δούκας και ο Λειβαδίτης, κωμικοί, που σκορπούν πολύ γέλοιο. Αυτός είνε ο λόγος που το θέατρο "Μωχάμετ Άλυ" συγκεντρώνει τόσο κόσμο.
Ημερήσια Νέα, 10-1-1954
Ημερήσια Νέα, 9-1-1954
Ο θίασος που είχε την επωνυμία "Μουσική Θεατρική Εταιρεία" ξεκίνησε τις παραστάσεις του στην Αλεξάνδρεια την Πρωτοχρονιά του 1954 με την επιθεώρηση Τριάντα το δολλάριο (επιτυχία του θεάτρου Ακροπόλ) και απέσπασε θερμές κριτικές: η ίδια εφημερίδα έγραψε στις 2 Ιανουαρίου 1954 πως ήταν μια παράσταση καθαρή, μελετημένη, με ρυθμό και αρμονία που σπάνια βλέπουμε στον τόπο μας". Για τη Ρένα Βλαχοπούλου έγραψε πως είναι "πραγματική βασίλισσα του τραγουδιού", ενώ η ορχήστρα ήταν "αλήθεια για πρώτη φορά" πολύ καλή. Ο θίασος είχε εξαρχής ανακοινώσει ότι δεν θα μπορούσε να παρατείνει τις παραστάσεις του, αφού στις 14 Ιανουαρίου ήταν προγραμματισμένο να αρχίσει τις εμφανίσεις του στο θέατρο Χουσαπέρ του Καΐρου. Λόγω της μεγάλης ζήτησης λοιπόν κάποιες μέρες ο θίασος έδωσε τρεις παραστάσεις--οκτώ επιθεωρήσεις, αλλά και την οπερέτα του Θεόφραστου Σακελλαρίδη Λοχαγός Λιλή καθώς και την τολμηρή μουσική φάρσα των Σακελλάριου-Γιαννακόπουλου Ο σάτυρος της Μαγκουφάνας (με μουσική του Θεόδωρου Παπαδόπουλου). Η τελευταία εμφάνιση του θιάσου έγινε στις 13 Ιανουαρίου με μια τιμητική βραδιά της Ρένας Βλαχοπούλου και του χορευτικού ζεύγους Φλερύ-Άλμα, για την οποία θα μιλήσουμε μια άλλη φορά...
Αξίζει πάντως να αναφέρουμε ότι παράλληλα με τις παραστάσεις της Μουσικής Θεατρικής Εταιρείας, η ελληνική παροικία της Αλεξάνδρειας μπορούσε να απολαύσει έργα πρόζας που παρουσίαζε ο θίασος Π. Χριστοφορίδη στο θέατρο Καζαμπλάνκα (ανάμεσά τους την κωμωδία των Σακελλάριου-Γιαννακόπουλου Θανασάκης ο πολιτευόμενος) αλλά τις ελληνικές ταινίες Το σωφεράκι και Κατέστρεψα μια νύχτα τη ζωή μου. Επίσης εμφανίζονταν σε κέντρα της πόλης ο Τζίμης Μακούλης και ο Μανώλης Χιώτης με τη Ζωή Νάχη.
Στις 19 Νοεμβρίου 1953 αναχώρησε για την Κύπρο η "Μουσική Θεατρική Εταιρεία" με επικεφαλής τη Μαρίκα Κρεβατά, τη Ρένα Ντορ, τον Κώστα Δούκα, τον Γιώργο Γαβριηλίδη, τον Αλέκο Λειβαδίτη, τη "Βασίλισσα του μοντέρνου τραγουδιού" Ρένα Βλαχοπούλου και το "παγκοσμίου φήμης χορευτικό ζευγάρι" Γιάννη Φλερύ-Λίντα Άλμα. Οι αθηναϊκές εφημερίδες δημοσίευσαν την επόμενη μέρα την παρακάτω φωτογραφία που τραβήχτηκε λίγα λεπτά πριν επιβιβαστεί ο θίασος στο αεροπλάνο.
Φωτογραφία από το αρχείο του Κώστα Μεγαλοκονόμου που δημοσιεύτηκε στο βιβλίο Βασικά Θεατής. Ελληνικό Θέατρο 1950-1960 των εκδόσεων Τόπος (2008)
Αντίθετα από ό,τι γράφει ο Γιάννης Ξανθούλης στη λεζάντα αυτής της φωτογραφίας στο βιβλίο Βασικά θεατής: Ελληνικό θέατρο 1950-1960 και αναπαράγεται στο διαδίκτυο, η ξανθιά κυρία αριστερά της Ρένας Βλαχοπούλου δεν είναι η Καίτη Μπελίντα (η οποία άλλωστε ανήκε εκείνη τη σεζόν στο δυναμικό του θεάτρου Παπαϊωάννου) αλλά η Σόνια Δήμου. Δεν μπορώ δυστυχώς να αναγνωρίσω όλα τα πρόσωπα της φωτογραφίας, εκτός από την οκτάδα των πρωταγωνιστριών/-τών, οπότε θα αναφέρω τη σύνθεση του θιάσου, έτσι όπως την εντόπισα σε διαφημιστικές καταχωρίσεις αιγυπτιώτικων εφημερίδων (ο θίασος, μετά την Κύπρο, έδωσε παραστάσεις στην Αλεξάνδρεια και το Κάιρο). Στη "Μουσική Θεατρική Εταιρία" συμμετείχαν λοιπόν ο τενόρος Νίκος Τσάμης, οι καλλιτέχνιδες Σόνια Δήμου, Νανά Γκάτση, Ελένη Αμόρη, Λίτσα Γκαλ(ίτση), Ρίτσα Μαναριώτη και οι καλλιτέχνες Τάκης Χριστοφορίδης, Γρηγόρης Βαρώσης, Γιώργος Οικονομίδης, Στέφανος Λαμπρινίδης. Μαέστρος της ορχήστρας ήταν ο Σώτος Ιωαννίδης και σολίστ βιολιού ο Π. Λεμπεχόβας. Ο θίασος, του οποίου το ρεπερτόριο περιλάμβανε μία ντουζίνα έργα (επιθεωρήσεις, οπερέτες και μουσικές κωμωδίες), είχε ήδη δώσει με μεγάλη επιτυχία παραστάσεις επί ένα δεκαήμερο στη Μυτιλήνη...
Στις 3 Νοεμβρίου 1953 η εφημερίδα Απογευματινή δημοσίευσε την ακόλουθη είδηση:
Αναχωρούν σήμερα το πρωί δύο μεγάλα θεατρικά συγκροτήματα διά την ελληνικήν επαρχίαν.
Ο θίασος Κοτοπούλη με επί κεφαλής τον κ. Ντίνον Ηλιόπουλον αναχωρεί σιδηροδρομικώς διά Πάτρας και ο μουσικός θίασος Κρεβατά-Ντορ-Γαβριηλίδη-Δούκα-Λειβαδίτη ατμοπλοϊκώς διά Μυτιλήνην.
Ο πρώτος θα παρουσιάση, εις το Δημοτικόν Θέατρον Πατρών, επί μία εβδομάδα, τας κωμωδίας "Ζητείται Ψεύτης" και "Μαρκησία της φτωχογειτονιάς". Εν συνεχεία ο θίασος θα επιστρέψη εις Αθήνας, την προσεχή Δευτέραν, και θα συνεχίση τας παραστάσεις του έργου του κ. Ψαθά. (...)
Αντιθέτως, ο μουσικός θίασος των Κρεβατά-Ντορ-Γαβριηλίδη-Δούκα-Λειβαδίτη, μετ' ολιγοήμερον παραμονήν εις την Μυτιλήνην, θα μεταβή εις το εξωτερικόν, όπου και θα παρουσιάση σειρά από επιθεωρήσεις και οπερέττας. Μεταξύ αυτών είναι οι επιθεωρήσεις "Τριάντα το δολλάριον", "Και ο μήνας έχει εννιά", "Πικραγγουριά", "Τρόλλεϋ μπας" και οι οπερέττες "Βικτώρια-Ουσάρ", "Γιόλα", "Παντελή ψυχραιμία", "Σάτυρος της Μαγκουφάνας", "Τρία αλλόκοτα κορίτσια", "Λοχαγός Λιλή" κ.ά.
Τον θίασον αποτελούν, εκτός των θιασαρχών, η τραγουδίστρια κ. Ρένα Βλαχοπούλου, το χορευτικόν ζεύγος Άλμα-Φλερύ, ο μαέστρος κ. Ιωαννίδης, αι καλλιτέχνιδες Σ. Δήμου, Ν. Γκάτση, Ε. Αμόρη, Λ. Γκαλίτση, Ρ. Μαναριώτου και οι καλλιτέχνες Ν. Τσάμης, Τ. Χριστοφορίδης, Γ. Βαρώσης και Γ. Οικονομίδης.
Απογευματινή, 3-11-1953
Εντυπωσιακό το ρεπερτόριο του περιοδεύοντος μουσικού θιάσου, στο οποίο συμπεριλαμβανόταν επίσης και η επιθεώρηση Σκάνδαλα γυναικών με την οποία θα ξεκινούσε τις παραστάσεις του στο θέατρο Αρίων της Μυτιλήνης στις 4 Νοεμβρίου, ενώ στη συνέχεια θα έδινε παραστάσεις στην Κύπρο, την Αίγυπτο και την Κωνσταντινούπολη. Επιχειρηματίας του όλου εγχειρήματος ήταν ο Νίκος Υφαντίδης. Ο θίασος, όπως έγραψε το Έθνος μια μέρα πριν, θα αναχωρούσε με το ατμόπλοιο Κανάρης. Δεν έχουμε δυστυχώς φωτογραφία από την αναχώρησή του, έχουμε όμως μία φωτογραφία από την υπογραφή των συμβολαίων των βασικών στελεχών του θιάσου τον Αύγουστο του 1953 (κάπως... ταλαιπωρημένη λόγω σκαναρίσματος...).
Επάνω: Γιώργος Γαβριηλίδης, Αλέκος Λειβαδίτης, Κώστας Δούκας, Γιάννης Φλερύ Κάτω: Ρένα Ντορ, Μαρίκα Κρεβατά, Ρένα Βλαχοπούλου, Λίντα Άλμα Φωτογραφία από το αρχείο του Κώστα Μεγαλοκονόμου που δημοσιεύτηκε στο βιβλίο Βασικά Θεατής. Ελληνικό Θέατρο 1950-1960 των εκδόσεων Τόπος (2008)
Έχω μια ιδιαίτερη αδυναμία στο μουσικό θέατρο της Κατοχής (όσοι/ες επισκέπτεστε αυτό το blog συχνά, μάλλον θα το ‘χετε καταλάβει). Πρόκειται για μια εποχή (αλλά και ένα θεατρικό είδος) του νεοελληνικού θεάτρου που έχει ελάχιστα μελετηθεί που επιπλέον γίνεται ακόμα πιο ελκυστική για μένα γιατί σ’ αυτήν την περίοδο έφτασε στην κορυφή το άστρο της Ρένας Βλαχοπούλου. Βέβαια οι θεατρολόγοι έχουν αρχίσει σιγά-σιγά να μελετούν συστηματικά το μουσικό θέατρο και εκδόσεις όπως το βιβλίο Το ελαφρό μουσικό θέατρο στη Μεσοπολεμική Αθήνα που έγραψε ο Μανώλης Σειραγάκης (εκδ. Καστανιώτη, 2009) μου δίνουν την ελπίδα ότι και το κατοχικό μουσικό θέατρο σύντομα θα μελετηθεί από τους/τις ειδικούς/ές επιστήμονες/επιστημόνισσες και τα συμπεράσματα θα είναι άκρως ενδιαφέροντα.
Ας επιστρέψουμε όμως στο θέμα της σημερινής ανάρτησης. Θα πάμε πίσω, στο ελαφρό μουσικό θέατρο της Κατοχής και θα ασχοληθούμε με την επιθεώρηση Ακουαρέλλες που ανέβηκε σαν σήμερα, πριν από 66 χρονια, στις 30 Μαΐου 1943. Η επιθεώρηση αυτή είχε ως ιδιαίτερο ατού της την εμφάνιση για πρώτη φορά στο μουσικό θέατρο του μεγάλου Έλληνα κωμικού Βασίλη Αργυρόπουλου.
Ο Βασίλης Αργυρόπουλος είχε γεννηθεί το 1893 και θεωρούνταν από πολύ κόσμο ο μεγαλύτερος Έλληνας κωμικός μαζί με τον έτερο Βασίλη, τον Λογοθετίδη. Δυστυχώς εμείς έχουμε μόνο μια ταινία του, το Στραβόξυλο του 1952 (διασκευή της ομότιτλης κωμωδίας του Δημήτρη Ψαθά), και τα συμπεράσματά μας δεν μπορεί να είναι ασφαλή γιατί αυτή η ταινία του Χρήστου Αποστόλου δεν είναι ιδιαίτερα καλογυρισμένη. Ωστόσο αποτελεί σίγουρα ένα σπουδαίο ντοκουμέντο για την παρουσία του Αργυρόπουλου (καθώς και για τη Μαρίκα Νέζερ που συμπρωταγωνιστεί με τον Αργυρόπουλο—και που έπαιξε σε σχετικά λίγες καλές ταινίες). Ο Βασίλης Αργυρόπουλος πέθανε έναν χρόνο μετά από αυτήν ταινία, στις 29 Απριλίου 1953.
Έχει γραφτεί ότι ο Βασίλης Αργυρόπουλος συγκρότησε τον θίασο που παρουσίασε τις Ακουαρέλλες στο θέατρο «Λυρικόν» της οδού Γ΄ Σεπτεμβρίου και κάλεσε τη Ρένα Βλαχοπούλου, τη δημοφιλέστερη τραγουδίστρια εκείνης της χρονιάς, να συμμετάσχει σ’ αυτόν. Τα πράγματα όμως δεν έγιναν έτσι. Ο θίασος του θεάτρου «Λυρικόν» προϋπήρχε από τη χειμερινή σεζόν 1942-43 στο θέατρο «Πάνθεον» της οδού Πανεπιστημίου. Επικεφαλής του θιάσου ήταν ο Μάνος Φιλιππίδης, η Μαρίκα Κρεββατά, ο Κώστας Δούκας, ο Ι. Στυλιανόπουλος και η Μαρίκα Νέζερ. Συμμετείχε ακόμα η Πάολα (Νικολέσκο), το μεγάλο αστέρι της προπολεμικής οπερέττας και της πρώτης Μάντρας του Αττίκ. Βασική τραγουδίστρια του θιάσου ήταν η Ρένα Βλαχοπούλου και διευθυντής ορχήστρας ο Γιάννης Σπάρτακος. Είναι η χρονιά που το ντουέτο αυτό αλλάζει τη διασκέδαση της Αθήνας και επιβάλλει τα «ρυθμικά τραγούδια» τζαζ (συνθέσεις του Σπάρτακου αλλά και ιταλικές επιτυχίες με ελληνικούς στίχους Αλ. Σακελλάριου-Χρ. Γιαννακόπουλου). Ο θίασος παρουσίασε τρεις επιθεωρήσεις των Σακελλάριου-Γιαννακόπουλου και μια επιθεώρηση του Ασημάκη Γιαλαμά, όλες με μουσική του Μιχάλη Σουγιούλ.
Η Μαρίκα Κρεββατά, ο Κώστας Δούκας και η Ρένα Βλαχοπούλουσε περιοδεία το 1953, δέκα χρόνια μετά τις Ακουαρέλλες (φωτογραφία από το βιβλίο Βίβα Ρένα)
Στο τέλος του Μαρτίου γράφτηκε στις εφημερίδες ότι ο θίασος του «Πανθέου» θα «μετακόμιζε» για τη θερινή περίοδο στο θέατρο «Λυρικόν» χωρίς όμως τον Μάνο Φιλιππίδη που θα συνεργαζόταν με τις αδελφές Καλουτά στο θέατρο «Σαμαρτζή». Τότε λοιπόν ο επιχειρηματίας του θεάτρου πρότεινε στον Βασίλη Αργυρόπουλο να ηγηθεί του θιάσου. Σύμφωνα με τα δημοσιεύματα της εποχής, ο Αργυρόπουλος δέχτηκε να πάρει μέρος στην παράσταση με τον όρο τα έργα που θα παρουσιαστούν να έχουν «περισσότερον φιλολογικόν χρώμα, δηλαδή επιθεωρήσεις λογοτεχνικαί με ειδικούς συνδυασμούς οι οποίοι να προσδώσουν εντελώς μίαν νέαν μορφήν εις το είδος» (Αθηναϊκά Νέα, 23 Απριλίου 1943). Η συμφωνία «έκλεισε» στις αρχές Μαΐου και έτσι στον θίασο προστέθηκε και η σύζυγος του Αργυρόπουλου και μόνιμη συμπρωταγωνίστριά του, η Γιώτα Λάσκαρη. Εκτός όμως από τον Φιλιππίδη, από το συγκρότημα του «Πανθέου» αποχώρησε και ο μαέστρος Γιάννης Σπάρτακος, ο οποίος συμφώνησε να συνεργαστεί με το θέατρο «Περοκέ».
Ο ανταγωνισμός των μουσικών θεάτρων επρόκειτο να είναι ιδιαίτερα σκληρός το καλοκαίρι του 1943. Κάθε θίασος είχε το δυνατό του χαρτί, ωστόσο όλοι οι θίασοι είχαν υιοθετήσει ένα κοινό στοιχείο: τη μουσική τζαζ. Η μόδα που είχαν δημιουργήσει ο Σπάρτακος και η Βλαχοπούλου δεν μπορούσε να αφήσει κανέναν αδιάφορο. Στο θέατρο «Περοκέ», λοιπόν, ο θίασος Μίμη Κοκκίνη-Ορέστη Μακρή με σύμπραξη της Ηρώς Χαντά παρουσιάζει την επιθεώρηση των Σακελλάριου-Γιαννακόπουλου Τα ίδια Παντελάκη μου με μαέστρο τον Γιάννη Σπάρτακο και την ορχήστρα του επί σκηνής. Στο «Σαμαρτζή» ο θίασος Άννας και Μαρίας Καλουτά, Κυριάκου Μαυρέα και Μάνου Φιλιππίδη παρουσιάζουν επιθεώρηση των Δ. Ευαγγελίδη και Δ. Γιαννουκάκη με τον τίτλο Τζαζ (μαέστρος ο Κώστας Γιαννίδης). Στο θέατρο «Λυρικόν» ο θίασος Βασίλη Αργυρόπουλου με σύμπραξη της Μαρίκας Κρεββατά, του Ι. Στυλιανόπουλου, του Κώστα Δούκα και της Μαρίκας Νέζερ παρουσιάζει τη «ρεβύ-επιθεώρηση» του Ασημάκη Γιαλαμά Ακουαρέλλες με μουσική του Μιχάλη Σουγιούλ και τραγουδίστρια τη «βασίλισσα της τζαζ» Ρένα Βλαχοπούλου.
Ο όρος «ρεβύ-επιθεώρησις» είναι προφανώς μια προσπάθεια του θιάσου να ξεχωρίσει από τις υπόλοιπες επιθεωρήσεις της Αθήνας. Δεν έχω ακόμα πρόσβαση σε όλες τις κριτικές για να κρίνω αν τελικά ο Ασημάκης Γιαλαμάς κατάφερε να ανανεώσει το είδος, αλλά μία κριτική του Φερ. (προφανώς του Ιωάννη Φερμάνογλου) στη Βραδινή μιλάει με κολακευτικά λόγια για το «πνεύμα και τη λεπτή σάτιρα του εκλεκτού συγγραφέως» (που όμως ήταν και συνεργάτης της Βραδινής, άρα δεν ξέρω πόσο επηρεαζόταν ο κριτικός από αυτό το γεγονός!). Πάντως τόσο η κριτική αυτή όσο και το ρεπορτάζ των Αθηναϊκών Νέων μας δίνουν χρήσιμες πληροφορίες για τα νούμερα της επιθεώρησης αυτής.
Έτσι, ο Βασίλης Αργυρόπουλος και η Μαρίκα Κρεββατά συναντιούνται στο ντουέτο «Τα όνειρα» που είχε πρωτοπαρουσιαστεί στη πανηγυρική παράσταση Ο φανός των συντακτών τον προηγούμενο Απρίλιο από τους πρωταγωνιστές της πρόζας Γιώργο Παππά και Βάσω Μανωλίδου (στον Φανό των συντακτών αξίζει να αφιερώσω κάποια ανάρτηση κάποια στιγμή...) και το οποιό περιλαμβάνει ένα ποτ-πουρί από περίπου 35 μοντέρνα τραγούδια. Σύμφωνα με την κριτική του Φερ. ο Αργυρόπουλος τραγουδά και χορεύει αριστοτεχνικά στο νούμερο αυτό. Η Μαρίκα Κρεββατά είναι επίσης «γοητευτική» στο νούμερο «Ερωτικά ταξίδια», στο οποίο αναζητεί εραστές στα διάφορα σημεία του πλανήτη: ο Κώστας Δούκας ερμηνεύει έναν «αράπη», ο Ι. Στυλιανόπουλος έναν Ινδό και ο Β. Κοντογιάννης έναν φακίρη. Η Γιώτα Λάσκαρη εκτελεί «με πολύ μπρίο» το σόλο «Δουλικό στις διαλέξεις». Ο Κ. Δούκας εμφανίζεται στο νούμερο «Όλα στο λότο» ως μικροπωλητής με σύζυγο τη Μαρίκα Νέζερ. Στο δικό της σόλο, η Μαρίκα Νέζερ μιμείται το βάδισμα γνωστών ηθοποιών H Μαρίκα Νέζερ ήταν ειδική στις μιμήσεις. Όταν επανεμφανίστηκε στο Ρετρό του θεάτρου «Μινώα» το 1976 ξεσήκωνε το κοινό της Αθήνας μιμούμενη γνωστές πρωταγωνίστριες του θεάτρου πρόζας αλλά και του μουσικού, για του λόγου το αληθές σας παραπέμπω, στο τέλος της ανάρτησης, σε ένα απόσπασμα από την εκπομπή που της αφιέρωσε ο Φρέντυ Γερμανός εκείνη τη χρονιά, στο οποίο μιμείται άφταστα τη Σοφία Βέμπο.
Η Ρένα Βλαχοπούλου τραγουδά, σύμφωνα με τα δημοσιεύματα, δυο «απολύτως επιτυχημένα ρυθμικά τραγούδια» (δεν έχω ακόμα ανακαλύψει τους τίτλους τους), ενώ εμφανίζεται επίσης μαζί με όλον τον θίασο στο «πρωτότυπο φινάλε» της παράστασης που έχει τον τίτλο «Κάτω η τζαζ». Το φινάλε αυτό παρουσιάζεται ως ένας πνευματώδης σατιρικός «φιλιππικός κατά του υπερμοντερνισμού» στον οποίον παρελαύνουν όλα τα θεατρικά είδη. Ο Αργυρόπουλος υποδύεται την κωμωδία, η Μαρίκα Νέζερ την τραγωδία, η Μαρίκα Κρεββατά την οπερέττα, η Πάολα την όπερα (σύμφωνα με την κριτική του Φερ. η Πάολα είναι παραγκωνισμένη στον θίασο, είναι χαρακτηριστικό μάλιστα ότι το όνομά της δεν φαίνεται σε καμιά διαφημιστική καταχώριση στις εφημερίδες της εποχής. Γνωρίστε την Πάολα, στη δύση της, σε ένα βιντεάκι στο τέλος της ανάρτησης), και άλλοι ηθοποιοί υποδύονται άλλα θεατρικά είδη, από τον καβγά των οποίων γεννιέται η τζαζ (Αθηναϊκά Νέα, 26 Μαΐου 1943). Ο Φερ. χαρακτηρίζει το φινάλε ως μια «σπαρταριστή σάτιρα κατά της τζαζ, ‘της ασθενείας της εποχής’, γεμάτη από σπαρταριστά καλαμπούρια, όπως το μαράζι του Βλάχου, γιατί επέπρωτο να εξευτελίσει τα Βλάχικα τραγούδια μια... Βλαχοπούλου». Άλλη μια απόδειξη της μεγάλης απήχησης της Ρένας Βλαχοπούλου στην καλλιτεχνική ζωή της εποχής εκείνης...
Δυο μεγάλες πρωταγωνίστριες του μουσικού θεάτρου: Μαρίκα Κρεββατά και Ρένα Βλαχοπούλου, 19 χρόνια μετά τις Ακουαρέλλες, στην ταινία Όταν λείπει η γάτα
Αξίζει ακόμα, για την ιστορία, να αναφέρουμε ότι κομπέρ στις Ακουαρέλλες ήταν ο Ερίκος Κονταρίνης, σύζυγος της Μαρίκας Νέζερ, ενώ στον θίασο συμμετείχαν ακόμα οι Μ. Δημητρίου, Μ. Μακρίδης, Γ. Κουροπαλάτης, Μ. Νικολόπουλος, Γ. Μακρίδης. Τα σκηνικά ήταν του Γιώτη Στεφανίδη, τα κοστούμια του Μ. Δημητρίου και οι χορογραφίες του Μπαρκουλιέρο. Βέβαια, όπως φαίνεται και από τα ονόματα που προβάλλονται στις διαφημιστικές καταχωρίσεις, μεγάλα «ατού» του θιάσου εκτός από τον Αργυρόπουλο και τη Βλαχοπούλου ήταν δυο χορευτικά «νούμερα»: το ουγγρικό ακροβατικό μπαλέτο «Βίο Φρανκ» και οι κλόουν «Τρεις Καβαλλίνι». Συμμετείχε ακόμα το μπαλέτο του Μπαρκουλιέρο (που ήταν ο χορογράφος της παράστασης) που εμφανιζόταν μαζί με το «Βίο Φρανκ» στο «Καν-Καν», μαζί με όλη την ορχήστρα επί σκηνής.
Η εμφάνιση της ορχήστρας επί σκηνής στο φινάλε ήταν μια πρωτοτυπία που καθιέρωσε ο Σπάρτακος στο «Περοκέ» και στη συνέχεια τον μιμήθηκαν και οι υπόλοιποι θίασοι. Ωστόσο, φαίνεται ότι οι μιμήσεις δεν γνωρίζουν τόση επιτυχία όσο οι πρωτότυπες συνθέσεις και έτσι το κοινό της Αθήνας έδειξε την προτίμησή του για την παράσταση του «Περοκέ» Τα ίδια Παντελάκη μου. Όπως γράφει μια κριτική των Αθηναϊκών Νέων, εκεί η τζαζ κυριαρχεί σε όλη την παράσταση, τα πάντα τραγουδιούνται σε ρυθμούς τζαζ, ακόμα και τα δημοτικά τραγούδια! Πάντως στις Ακουαρέλλες ο Ασημάκης Γιαλαμάς σατίριζε, εκτός από την ίδια την τραγουδίστρια του θιάσου, και τον βασικό της συνεργό στη μόδα της τζαζ και, προσωρινά, αντίπαλό της στο ανταγωνιστικό θέατρο «Περοκέ»: σε κάποιο σημείο ακούγονταν οι παρακάτω στίχοι: Σε κάποιο γειτονικό θέατρο υπάρχει ένας δανδής μαέστρος εν εξάρσει και δίπλα του οι ηθοποιοί κομπάρσοι...
Σύμφωνα με τα ρεπορτάζ, είναι ένα δύσκολο καλοκαίρι για τα μουσικά θέατρα που με εισιτήριο 3.000 δραχμών και με καλές εισπράξεις που αγγίζουν το 1,5 εκατομμύριο ημερησίως παρουσιάζουν, ωστόσο, παθητικό δεκάδων εκατομμυρίων. Για τα θέατρα πρόζας τα πράγματα είναι καλύτερα, καθώς τα έξοδά τους είναι μικρότερα (πρώτο σε εισπράξεις έρχεται το θέατρο «Παρκ» όπου ο θίασος Βάσως Μανωλίδου-Γιώργου Παππά-Νίκου Δενδραμή θριαμβεύει με την κομεντί του Ζακ Ντεβάλ Για ένα όμορφο κορίτσι). Η επιθεώρηση Τζαζ στο «Σαμαρτζή» γνωρίζει μεν επιτυχία, αλλά έχει υπέρογκα έξοδα που δεν καλύπτονται (κάποια από τα ονόματα του θιάσου με ειδική συμφωνία αρχίζουν να «ντουμπλάρουν» στο θέατρο «Γκλόρια» όπου υπάρχει ένω πρωτότυπο μουσικό θέαμα που αυτοαποκαλείται «καλλιτεχνική μπουάτ», και έχει σαφώς τη δική του ορχήστρα τζαζ με μαέστρο τον Αλέκο Γεωργιάδη) και στις αρχές Ιουλίου τη διαδέχεται η επιθεώρηση Αττικός ουρανός. Στις 4 Ιουλίου ολοκληρώνονται στο «Λυρικόν» οι Ακουαρέλλες. Στόχος του θιάσου είναι να παρουσιάσει σύντομα μια νέα επιθεώρηση του Δημήτρη Γιαννουκάκη. Μέχρι να ετοιμαστεί όμως η νέα επιθεώρηση, ο Βασίλης Αργυρόπουλος αποφασίζει να παρουσιάσει την κωμωδία του Δημήτρη Ψαθά Το στραβόξυλο που πρωτοπαρουσίασε ο ίδιος το 1940 με τεράστια επιτυχία. Αυτή τη φορά το Στραβόξυλο ανεβαίνει από ένα μικτό θίασο ηθοποιών πρόζας (Αργυρόπουλος, Λάσκαρη) και μουσικού θεάτρου (Κρεββατά, Δούκας, Στυλιανόπουλος). Το αποτέλεσμα κρίνεται απολύτως επιτυχημένο και σε συνδυασμό με το φτηνότερο εισιτήριο (2.000 δρχ.) προσελκύει πολύ κόσμο στο θέατρο. Οι εισπράξεις αγγίζουν το 1.300.000 δρχ ημερησίως και το ανέβασμα της νέας επιθεώρησης... αναβάλλεται.
Ωστόσο υπάρχει ακόμα μια πρωτοτυπία στο νέο ανέβασμα του Στραβόξυλου. Στον θίασο του θεάτρου «Λυρικόν» ανήκει μια δημοφιλέστατη τραγουδίστρια που η απήχησή της δεν είναι καθόλου αμελητέα και που κρίνεται καλό να χρησιμοποιηθεί ακόμα και σε μια παράσταση πρόζας: έτσι η Ρένα Βλαχοπούλου τραγουδάει κάθε βράδυ τα ρυθμικά της τραγούδια στα διαλείμματα της παράστασης συνοδεία της ορχήστρας του θεάτρου! (Έχω την αίσθηση ότι πρόκειται για μια σπάνια—αν όχι μοναδική στα χρονικά του αθηναϊκού θεάτρου—περίπτωση ύπαρξης ενός «άσχετου» μουσικού διαλείμματος σε έργο πρόζας...) Οι διαφημιστικές καταχωρίσεις του Στραβόξυλου μιλούν από μόνες τους!
Ποιος μπορούσε όμως να προβλέψει ότι 21 χρόνια μετά από αυτήν την «ανορθόδοξη» παρουσία της τραγουδίστριας Ρένας Βλαχοπούλου σε έργο του Ψαθά, η ίδια θα θριάμβευε ως ηθοποιός πια στις κινηματογραφικές διασκευές δυο έργων του, τη Χαρτοπαίχτρα και το Φωνάζει ο κλέφτης, και αργότερα και σε νέες σκηνικές παρουσιάσεις της Χαρτοπαίχτρας. Η ζωή παίζει παράξενα παιχνίδια...
Πίσω στο καλοκαίρι του 1943: οι παραστάσεις του Στραβόξυλου συνεχίζονται θριαμβευτικά μέχρι τις 5 Αυγούστου (με μια αναγκαστική διακοπή από 22 ως 29 Ιουλίου κατόπιν διαταγής της Commando Piazza να κλείσουν όλα τα θέατρα και οι κινηματογράφοι μετά από την παναθηναϊκή διαδήλωση διαμαρτυρίας εναντίον της σχεδιαζόμενης εισόδου των Βουλγάρων στη Θεσσαλονίκη). Και ενώ ο Αργυρόπουλος είχε εγκαταλείψει την ιδέα μιας νέας επιθεώρησης και προσανατολιζόταν στο ανέβασμα μιας ξένης μουσικής κωμωδίας, κατάλαβε ότι το μεγάλο του κοινό δεν επιθυμούσε να τον δει ξανά σε μουσικό θέαμα αλλά στις καθαρόαιμες κωμωδίες στις οποίες τον είχε αγαπήσει. Έτσι, μετά το Στραβόξυλο, ο Αργυρόπουλος παρουσιάζει άλλη μια παλιά του επιτυχία, τον Πρωτεουσιάνο του Γεωργίου Ρούσσου και, αργότερα, τον Γυναικά. Η σύνθεση του θιάσου εξακολουθεί να παραμένει μικτή, ωστόσο η Ρένα Βλαχοπούλου διακόπτει τη συνεργασία της με το «Λυρικόν» και επανέρχεται στα μουσικά θεάματα στα οποία, προς το παρόν, ανήκει. Στις 30 Αυγούστου εμφανίζεται στο συγκρότημα βαριετέ του θεάτρου «Λουξ» στη λεωφόρο Αλεξάνδρας, και στο τέλος του Σεπτεμβρίου τραγουδάει το ρεπερτόριό της στο βαριετέ που παρουσιάζεται στη σκηνή του κινηματογράφου «Αθηνά» της οδού Πατησίων (όπου εμφανιζόταν και στα πρώτα βήματα της καριέρας της το 1940), λίγο πριν συνεχίσει, τη χειμερινή περίοδο 1943-44, τη θριαμβευτική της συνεγασία με τον Γιάννη Σπάρτακο...
Βλαχοπούλου-Σπάρτακος στην περιοδεία τους (φωτογραφία από το βιβλίο Βίβα Ρένα)
Θυμηθήκαμε σήμερα, 66 χρόνια από την πρεμιέρα της επιθεώρησης Ακουαρέλλες, τη μοναδική συνεργασία του μεγάλου ηθοποιού Βασίλη Αργυρόπουλου με τη Ρένα Βλαχοπούλου αλλά και τη μοναδική του εμφάνιση στο μουσικό θέατρο, το καλοκαίρι του 1943. Μουσική υπόκρουση αυτών των αναμνήσεων ένα τραγούδι που έγραψε εκείνο το καλοκαίρι ο Γιάννης Σπάρτακος με στίχους του Αλέκου Σακελλάριου, για να το τραγουδήσει ο Κώστας Μανιατάκης στην επιθεώρηση του του Περοκέ και να το δοξάσει στη συνέχεια η Ρένα Βλαχοπούλου: «Αγάπη μου πού να ‘σαι»...
Η προτομή του Βασίλη Αργυρόπουλου στην είσοδο του Θεατρικού Μουσείου
Οπτικοακουστικά... υστερόγραφα: Γνωρίστε δυο κορυφαίες πρωταγωνίστριες του μουσικού θεάτρου...
Δείτε τη Μαρίκα Νέζερ να μιμείται τη Σοφία Βέμπο και ακούστε τη Σοφία Βέμπο να μιλάει για τη Μαρίκα Νέζερ. Από εκπομπή του Φρέντυ Γερμανού, 1976.
Η Πάολα (Νικολέσκο) τραγουδάει το τραγούδι που της έγραψε ο Χρήστος Χαιρόπουλος. Στο πιάνο τη συνοδεύει ο συνθέτης. Από την εκπομπή Οι παλιοί μας φίλοι του Γιώργου Παπαστεφάνου, 1983.
