Τραγούδια της ημέρας

Μπορεί να φαίνεται σαν ξαναζεσταμένο φαγητό η σημερινή ανάρτηση (ειδικά αυτόν τον καιρό που για διάφορους λόγους δεν σας προσφέρω κάτι καινούριο), αλλά ο Rena Fan έχει κάποια κολλήματα. Και ένα από αυτά είναι ο ρόλος του ελαφρού τραγουδιού και του ελαφρού μουσικού θεάτρου στον πόλεμο του 1940. Δεν θα γράψω ξανά όσα έγραψα το 2008 (ένα κείμενο που διαβάστηκε πολύ και αντιγράφτηκε αρκετά από διάφορα blog και ιστοσελίδες, να τα λέμε αυτά...) και το 2009, σας παραπέμπω στα κείμενα εκείνα, για να πάρετε πληροφορίες για τα ελαφρά τραγούδια που σατίριζαν ή/και γλύκαιναν τις τότε καταστάσεις, αλλά και στα εξαιρετικά αφιερώματα του Allu Fun Marx για τα ρεμπέτικα τραγούδια της εποχής εκείνης (εδώ και εδώ).

Σήμερα απλώς θα περιπλανηθούμε μουσικά στις μέρες εκείνες με τη βοήθεια τεσσάρων κυριών του ελαφρού τραγουδιού και μουσικού θεάτρου που έδωσαν το "παρούσα" εκείνες τις μέρες στα θέατρα, το ραδιόφωνο, τα νοσοκομεία, οπουδήποτε μπορούσαν να προσφέρουν ψυχαγωγία στον άμαχο πληθυσμό και σε τραυματίες του μετώπου. Θα ξεκινήσουμε με την "Τραγουδίστρια της Νίκης", τη μεγάλη Σοφία Βέμπο και το θρυλικό "Παιδιά, της Ελλάδος παιδιά" των Μιχάλη Σουγιούλ και Μίμη Τραϊφόρου. Ακούγεται παντού σήμερα, θα ακουστεί και στο blog αυτό:

Συνεχίζουμε με την άλλη μεγάλη ερμηνεύτρια του ελαφρού τραγουδιού, τη Δανάη Στρατηγοπούλου, την αγαπημένη μας "γιαγιά" Δανάη που επέλεξε να σφραγίσει με τη φωνή της ένα μόνο πολεμικό τραγούδι, το "Άντε στο καλό" του σπουδαίου συνθέτη Ιωσήφ Ριτσιάρη (στίχοι: Βασίλης Σπυρόπουλος-Πάνος Παπαδούκας) (στην πίσω πλευρά του δίσκου υπήρχε ένα ακόμα λιγότερο γνωστό τραγουδάκι με στίχους σχετικούς με το έπος της Αλβανίας, το "Μυστικό της σκλάβας"...).

Μια άλλη σπουδαία παρουσία του ελαφρού θεάτρου που επίσης ταυτίστηκε με τις μέρες εκείνες είναι η αξέχαστη Άννα Καλουτά. Αδιαφιλονίκητη πρωταγωνίστρια του μουσικού θεάτρου της εποχής, για χρόνια ολόκληρα μάς χάριζε τις αναμνήσεις της από τη δύσκολη εκείνη περίοδο και βέβαια έσπευδε να τραγουδήσει το δικό της "σουξέ", το "Ευζωνάκι γοργό". Ήταν άλλωστε ένα από τα τραγούδια που μάς είπε στην τελευταία της εμφάνιση στη σκηνή, στο αξεπέραστο X-Σκηνής του Σταμάτη Κραουνάκη, τον Ιούνιο του 2008 στο Ηρώδειο. Σήμερα θέλω να τη θυμηθούμε κεφάτη και ακμαία σε ένα νούμερο ραδιοφωνικής πολεμικής επιθεώρησης που υμνεί τα κατορθώματα της αεροπορίας.

Είναι η σειρά της μούσας μας, και του μοναδικού πολεμικού τραγουδιού που μάς άφησε για να θαυμάζουμε τη δροσιά της νεανικής φωνής της. "Πήγαινε κι όταν θα 'ρθεις" των Κώστα Γιαννίδη και Μίμη Τραϊφόρου τραγουδούσε η πρωτόβγαλτη Κερκυραία τραγουδίστρια στο θέατρο "Μοντιάλ" και ξεκινούσε τη θριαμβευτική της καριέρα.

Και θα κλείσουμε και πάλι με τη Βέμπο. Υπάρχει ένα πανέμορφο τραγούδι της που ακούγεται κάθε χρόνο τέτοιες μέρες μαζί με τα άλλα "τραγούδια του σαράντα", ωστόσο δεν ανήκει στο σαράντα, ανήκει στη μεταπολεμική εποχή και έχει τη δική του μικρή ιστορία. Το "Κάνε κουράγιο, Ελλάδα μου" των Μιχάλη Σουγιούλ και Μίμη Τραϊφόρου τα έψελνε στους συμμάχους μας "που ξέχασαν τα λόγια εκείνα τους που μάς τα λέγαν κάθε βράδυ απ' τα Λονδίνα τους". Το τραγούδι ενόχλησε την πρεσβεία της Μεγάλης Βρεταννίας και αποσύρθηκε για να κυκλοφορήσει ξανά λίγο αργότερα με παραλλαγμένους στίχους και αναφορές στον εμφύλιο, τους "Γράμμους και τα Βίτσια". Ευτυχώς σήμερα έχουμε την ευκαιρία να ακούμε πιο συχνά την πρώτη του εκδοχή. 

Φέτος μάλιστα, το τραγούδι ακούγεται και ζωντανά στη νυχτερινή Αθήνα από τη σπουδαία Ελένη Κοκκίδου: στην παράσταση Εφαιδρία στην Πλάκα που έστησαν στον Ζυγό η Τάνια Τσανακλίδου και οι συνεργάτες/τιδες της (εκτός από την Κοκκίδου, επί σκηνής είναι ο Κώστας Θωμαΐδης, ο Παναγιώτης Τσεβάς, η Ίρις Λουκά ή... Συμπεθέρα, και οι μουσικοί Αντώνης Ανδρέου, Αλέξανδρος Κτιστάκης, Σωτήρης Λεμονίδης και Δημήτρης Μπαρμπαγάλας) το τραγούδι αυτό κλείνει ένα νούμερο της Κοκκίδου και οι στίχοι του μοιάζουν να μας αγγίζουν ιδιαίτερα στις μέρες που ζούμε. Και με την ευκαιρία να πω ότι ως Rena Fan απόλαυσα ιδιαίτερα το πρόγραμμα του Ζυγού αφού πέρα από τα αναμενόμενα και λιγότερο αναμενόμενα τραγούδια που τραγουδούν η Τάνια Τσανακλίδου και οι υπόλοιποι συντελεστές, υπάρχουν και μερικά διαμαντάκια του ελαφρού τραγουδιού που τραγουδούν κυρίως η Ελένη Κοκκίδου και ο Παναγιώτης Τσεβάς ("Θέλω να τα σπάσω", "Πάολα", "Σουδάν", "Πόσο λυπάμαι") καθώς και κάποια κατοχικά σουξέ ("Βρες τι μπορείς αν σου έφερα απόψε", "Πατάω ένα κουμπί").

Βέβαια, στη σημερινή εκδοχή του "Κάνε κουράγιο, Ελλάδα μου", τα Λονδίνα έγιναν Βερολίνα. Δεν ξέρω πόσοι/ες από το (νεανικό και λιγότερο νεανικό) κοινό που γεμίζει τον Ζυγό γνωρίζουν την προέλευση του. Βλέποντας κι ακούγοντας πάντως όσα γίνονται και λέγονται αυτόν τον καιρό, νομίζω πως πραγματικά το μόνο που μπορούμε να πούμε με σιγουριά είναι "Κάνε κουράγιο, Ελλάδα μου, να μη μας αρρωστήσεις..."

Στιγμές από το αρχείο της Ελληνικής Ραδιοφωνίας στο Δεύτερο Πρόγραμμα

Οι θησαυροί του αρχείου της Ελληνικής Ραδιοφωνίας επιστρέφουν στη συχνότητα του Δεύτερου Προγράμματος για ένα σταθερό ραντεβού με τους ακροατές και τις ακροάτριες. Ο Σιδερής Πρίντεζης εδώ και αρκετά χρόνια μεταδίδει μέσα από τις εκπομπές του Πάμε σαν άλλοτε και Το κλειδί του Σολ σπάνιες ηχογραφήσεις του αρχείου, ενώ κάθε Σάββατο της σεζόν 2008-09 ήταν υπεύθυνος και για τη δίωρη ζώνη 70 χρόνια Ελληνική Ραδιοφωνία, στη διάρκεια της οποίας ακούγονταν αποσπάσματα αλλά και ολόκληρες εκπομπές το αρχείο: μουσικές, τραγούδια, θεατρικές παραστάσεις, συνεντεύξεις αλλά και διαφημίσεις, από τις αρχές της δεκαετίας του '50 (την εποχή δηλαδή που η ραδιοφωνία μας απέκτησε μαγνητόφωνα...) μέχρι τις μέρες μας, ηχογραφήσεις που διέσωσαν σημαντικές στιγμές του ελληνικού πολιτισμού του εικοστού αιώνα.

Από το Σάββατο 1 Οκτωβρίου, ο Σιδερής Πρίντεζης, μάς κλείνει και πάλι ένα σταθερό ραντεβού με τη ραδιοφωνική (και κατ' επέκταση μουσική/θεατρική/κινηματογραφική) ιστορία μας. Αμέσως μετά την εκπομπή του Πάμε σαν άλλοτε (που μεταδίδεται από το Δεύτερο κάθε Σάββατο στις 6μμ), θα μεταδίδει από τις 7 ως τις 8μμ ηχογραφήσεις του αρχείου. Η σημασία μιας τέτοιας εκπομπής είναι τεράστια για τα ενδιαφέροντα αυτού του μπλογκ, καθώς είχαμε ήδη ως τώρα την ευκαιρία να απολαύσουμε πολλές φορές τη Ρένα Βλαχοπούλου σε τραγούδια που ηχογράφησε στους ραδιοθαλάμους του ΕΙΡ, συνήθως με την ορχήστρα του ΕΙΡ αλλά κάποιες φορές και με ένα μόνο πιάνο--που όταν βέβαια παίζεται από τον μέγιστο Μενέλαο Θεοφανίδη, δεν μιλάμε για ένα απλό πιάνο, αλλά για μια σπουδαία πιανιστική ερμηνεία... 

Εξώφυλλα του περιοδικού Ραδιοπρόγραμμα (ανάμεσά τους κι ένα από τα σπάνια εξώφυλλα της Ρένας Βλαχοπούλου), από την επετειακή έκδοση της ΕΡΤ 70 χρόνια Ελληνική Ραδιοφωνία (2008)

 

Ακούσαμε ακόμα αρκετές φορές σπάνιες ηχογραφήσεις με τη Δανάη (τόσο τραγούδια της όσο και συνεντεύξεις της, όπως για παράδειγμα την απολαυστική της συζήτηση με τον Διονύση Σαββόπουλο στην εκπομπή του 1981 Χειμερινό ηλιοστάσιο), τη Σοφία Βέμπο, τον Νίκο Γούναρη, τον Φώτη Πολυμέρη, τις αδελφές Καλουτά, τη Σπεράντζα Βρανά, και άλλα πολλά αστέρια (κι αστεράκια) του ελαφρού τραγουδιού και του ελαφρού μουσικού θεάτρου. Και βέβαια, δεν υποτιμώ καθόλου τη μετάδοση ηχογραφήσεων των ηθοποιών του θεάτρου πρόζας, αλλά, τι να κάνουμε, οι αδυναμίες αυτού του μπλογκ δεν κρύβονται...

Τις πιο πρόσφατες "αρχειακές" συγκινήσεις ο Rena Fan τις ένιωσε πριν από δυο εβδομάδες, χάρη σε ένα δίωρο αφιέρωμα στην Καίτη Μπελίντα που παρουσίασαν από κοινού ο Σιδερής Πρίντεζης και ο Γιώργος Τσάμπρας. Στη διάρκειά του μεταδόθηκαν ηχογραφήσεις της αξέχαστης τραγουδίστριας (ανάμεσά τους κι ένα σπανιότατο τραγούδι από ένα νούμερο για την ΕΟΚΑ που ερμήνευε η Μπελίντα μαζί με τη Μαρία Καλουτά το 1956 στο θέατρο "Ακροπόλ") αλλά και αποσπάσματα από συνεντεύξεις της. Οι μαρτυρίες των ανθρώπων του ελαφρού θεάτρου και  τραγουδιού είναι πάντα τόσο ενδιαφέρουσες (και συχνά απολαυστικές), αφού, ανεξάρτητα από την ιστορική ακρίβεια των γεγονότων που εξιστορούνται, φτάνει σε μας, έστω και ως απόηχος, το κλίμα μιας περασμένης εποχής μέσα από τα λόγια και τα συναισθήματα των ανθρώπων που τη δημιούργησαν και τη λάμπρυναν.

Περιμένουμε λοιπόν με πολύ ενδιαφέρον τις καινούριες ανακαλύψεις του Σιδερή Πρίντεζη. Σε μια εποχή που βομβαρδιζόμαστε από τη μια με αδιάφορες έως ασήμαντες μουσικές και από την άλλη με άσχημες ειδήσεις, ένα ραδιοφωνικό ραντεβού με το πολιτιστικό μας παρελθόν ίσως να είναι μια καλή ευκαιρία για να ξεφύγουμε έστω και για λίγο από το αρνητικό κλίμα που μας επιβάλλεται αλλά και να συνειδητοποιήσουμε τη σημασία της ΕΡΤ ως φορέα πολιτισμού--ειδικά τώρα που με διάφορους τρόπους κι από διάφορες πλευρές αμφισβητείται η αξία της και η αποστολή της.

Viva* (=vaɪvə) Rena Fan

Προσοχή: ο τίτλος της σημερινής ανάρτησης δεν είναι "Βίβα Ρένα Φαν" αλλά "Βάιβα Ρένα Φαν". Ελπίζω το βράδυ να είμαι σε θέση να το προφέρω και "Βίβα Ρένα Φαν".

Ως τότε όμως θέλω να αφιερώσω στις φίλες και τους φίλους μου, στις μαθήτριές μου και τους μαθητές μου, στην καθηγήτριά μου και στην οικογένειά μου το παρακάτω βίντεο, για να τους/τις ευχαριστήσω για τη συμπαράστασή τους στο δύσκολο αυτό ταξίδι που φαίνεται να ολοκληρώνεται σήμερα.


Και βέβαια θέλω να το αφιερώσω και στη μνήμη της μούσας μου που ήταν παρούσα στην αρχή του ταξιδιού αυτού και θα είναι και σήμερα εκεί μέσα από τα παρακάτω λόγια της:

*vi·va /ˈvaɪvə/ 

(in British and European universities) the oral part of an examination.

Πηγή: www.dictionary.com 

Κι αν δεν ξέρουμε πού θα είμαστε, ξέρουμε πού μπορούμε να βρισκόμαστε...

Έχω καθιερώσει τα τελευταία χρόνια το "έθιμο" να αφιερώνω τέτοια βραδιά ένα τραγούδι της Ρένας σε ανθρώπους δικούς μου, ανθρώπους που βρίσκονται σε τρεις περιοχές της Ελλάδας, στη Θεσσαλονίκη, την Αθήνα και την Αρκαδία. Με ανάμικτα συναισθήματα: αβεβαιότητα, αγωνία, αισιοδοξία, μελαγχολία λόγω αποχωρισμού, μα πάνω από όλα αγάπη.

Έτσι και φέτος, που για άλλη μια φορά κάποιες/κάποιοι από μας αναρωτιόμαστε ή/και αγωνιούμε για το πού θα είμαστε (αν και αυτό το ερώτημα κάθε χρόνο που περνάει αποκτά μεγαλύτερες διαστάσεις και αφορά όλους/ες μας), μάς αφιερώνω αυτό το τραγούδι που λέει μοναδικά η Ρένα και κρατώ την κλητική προσφώνηση. Γιατί αυτή έχει πάνω από όλα σημασία...

Καλή μας χρονιά!

ΥΓ. Το τραγούδι αφιερώνεται σε φίλες/φίλους εκπαιδευτικούς αλλά και σε φίλους που αν και έχουν πτυχία... καθηγητικών σχολών, δεν το εξασκούν το επάγγελμα!

Λυκούργος Καλλέργης

Η αττική γη θα υποδεχτεί σήμερα τον σπουδαίο ηθοποιό Λυκούργο Καλλέργη που πέθανε πλήρης ημερών το περασμένο Σάββατο, 27 Αυγούστου. Γεννήθηκε το 1914 στην Κρήτη και εμφανίστηκε για πρώτη φορά στο θεάτρο το 1934 στην Ερωφίλη του Γεωργίου Χορτάτση. Υπήρξε μαθητής του Κάρολου Κουν, στέλεχος του θεάτρου του και δάσκαλος της σχολής του. Ήταν γιος του αγωνιστή της Αριστεράς Σταύρου Καλλέργη, ενώ διετέλεσε και ο ίδιος βουλευτής του ΚΚΕ από το 1977 ως το 1981.

Ερμήνευσε πάμπολλους ρόλους στην εξηντάχρονη καριέρα του, στο θέατρο (σε έργα των Στρίντμπεργκ, Ίψεν--θεωρούσε κορυφαία στιγμή του την ερμηνεία του στον Γιάννη Γαβριήλ Μπόργκμαν--, Πιραντέλλο, Γκόγκολ, Γκόρκι, Ο' Νηλ, Τέννεσι Ουίλιαμς και βέβαια σε αρχαίες τραγωδίες), τον κινηματογράφο (ξεκινώντας από τον Κόκκινο Βράχο του Γρηγόρη Γρηγορίου, περνώντας από δράματα, μελό, ερωτικές ταινίες και φτάνοντας στο Αλέξανδρος και Αϊσέ του Δ. Κολλάτου το 2001) και βέβαια την τηλεόραση (με αλησμόνητες συμμετοχές στο Ο Χριστός ξανασταυρώνεται και τους Πανθέους). Το 2007 αναγορεύτηκε επίτιμος διδάκτορας στο Τμήμα Θεατρικών Σπουδών του Πανεπιστημίου Αθηνών, ενώ ήταν ο μοναδικός Έλληνας ηθοποιός που βραβεύτηκε με το βραβείο Πιραντέλλο.

Παντρεύτηκε πρώτα την αλησμόνητη Μαρία Φωκά, συμπρωταγωνίστριά του στο θέατρο του Κουν, (με την οποία απέκτησε μια κόρη) και αργότερα την ηθοποιό Τζένη Κολλάρου (με την οποία απέκτησε έναν γιο). Τα τελευταία χρόνια της ζωής του, ανάμεσα σε άλλες δραστηριότητες, υπήρξε και μέλος του Δ.Σ. του Συλλόγου "Φίλοι του Ελαφρού Τραγουδιού".

Ο Λυκούργος Καλλέργης μιλά στην Κική Σεγδίτσα για τη Ρένα Βλαχοπούλου.
Στο πλευρό του η σύζυγός του Τζέννη Κολλάρου (θέατρο Μπροντγουέι, Μάρτιος 1994)

Ως αθεράπευτος Rena Fan, τον θυμάμαι με συγκίνηση τον Μάρτιο του 1994 να τιμά με την παρουσία του τη Ρένα Βλαχοπούλου, στη βράβευσή της με το "Μετάλλιο Δημήτρη Ψαθά" για την ερμηνεία της στη Χαρτοπαίχτρα. "Πάντα μεγαλουργούσε και πάντα μεγαλουργεί" δήλωσε για τη Ρένα στη ρεπόρτερ του ΑΝΤ1 Κική Σεγδίτσα, ενώ στη ρεπόρτερ του Mega είπε: "Η Ρένα υπερβαίνει τα όρια του θεάτρου που υπηρετεί".

Λυκούργος Καλλέργης και Ερρίκος Μπριόλας
στην απονομή του "Μεταλλίου Δημήτρη Ψαθά" στη Ρ. Βλαχοπούλου (θέατρο Μπροντγουέι, Μάρτιος 1994)

Καλό του ταξίδι. Θα τον θυμόμαστε πάντα με σεβασμό και εκτίμηση για το ταλέντο του και την προσωπικότητά του.

"Γλυκιά ζωή" με τις αδελφές Μαγγίρα στο Badminton

Στο πλαίσιο των εκδηλώσεων Στο πανί και στο γυαλί--Μουσικό προαύλιο στο Badminton παρουσιάζεται απόψε, αύριο και μεθαύριο (25, 26 και 27/8) στις 9μμ η παράσταση "Γλυκιά ζωή" που είναι αφιερωμένη στη Ρένα Βλαχοπούλου. Αρχικά στην παράσταση επρόκειτο να συμμετάσχουν η Ματθίλδη Μαγγίρα και η Μπέσυ Μάλφα, αλλά τελικά τη Μάλφα αντικατέστησε η Μπέτυ Μαγγίρα. Οι δυο αδελφές θα παρουσιάσουν τραγούδια που ερμήνευσε η Ρένα Βλαχοπούλου στον κινηματογράφο. Ανάμεσά τους: «Γλυκιά ζωή» των Μίμη Πλέσσα και Γιάννη Διαλιανίδη, «Ας πάει και το παλιάμπελο» των Γιώργου Μουζάκη, Αλέκου Σακαλλάριου και Χρήστου Γιαννακόπουλου, «Η Αθήνα τη νύχτα» των Μίμη Πλέσσα και Γιώργου Σαντοριναίου, «Σαν ξημερώνει Κυριακή» των Μίμη Πλέσσα και Γιάννη Διαλιανίδη, «Έχω στενάχωρη καρδιά» των Μίμη Πλέσσα και Γιάννη Διαλιανίδη, «Το πετεινάρι» των Γιώργου Κατσαρού και Αλέκου Σακελλάριου, «Κέρκυρα, Κέρκυρα» των Γιώργου Κατσαρού και Αλέκου Σακελλάριου κ.α

 

Η καλλιτεχνική επιμέλεια της παράστασης είναι του Μάκη Δελαπόρτα. Περισσότερες πληροφορίες για τη "Γλυκιά ζωή" αλλά και για τις επόμενες εκδηλώσεις του Badminton μπορείτε να βρείτε στην ιστοσελίδα του θεάτρου.

Νίκος Αθερινός και Βασίλης Ανδρεόπουλος

Δύο άνθρωποι του θεάτρου πέθαναν αυτές τις μέρες και σκέφτηκα να γράψω λίγες γραμμές επειδή φοβάμαι ότι δεν θα ασχοληθεί πολύς κόσμος μαζί τους αλλά και επειδή και οι δυο έχουν διασταυρωθεί κάποιες στιγμές με τη Ρένα Βλαχοπούλου.

Νίκος Αθερινός

Ο συγγραφέας Νίκος Αθερινός πέθανε το πρωί του Δεκαπενταύγουστου στο διαμέρισμά του. Είχε γεννηθεί στην Αλεξάνδρεια της Αιγύπτου το 1945. Ασχολήθηκε με το θέατρο ήδη από τα μαθητικά του χρόνια, αλλά ως επαγγελματίας συγγραφέας εμφανίστηκε στην Αθήνα το 1965 με τη μετάφραση/διασκευή του έργου Ένας άγγελος στα παλιατζίδικα με το οποίο εγκαινιάστηκε το θέατρο "Όρβο". Έγραψε περισσότερες από 60 επιθεωρήσεις (Τα σαγόνια της εφορίας, Το μινόρε της αλλαγής, Τι΄ακουσε ο κοριός, Εισαγόμενος είσαι; Της ώρας και καυτά, Άλλοι πάν' για υπουργεία κι άλλοι πάνε για ανεργία), μόνος του ή σε συνεργασία με άλλους συγγραφείς, και πολλές κωμωδίες (Πώς να κλέβετε τίμια, Ζητείται τρομοκράτης, Σκάνδαλο στον Παράδεισο) στις οποίες συνεργάστηκε με πολλούς/ές δημοφιλείς ηθοποιούς όπως οι Νίκος Σταυρίδης, Ντίνος Ηλιόπουλος, Διονύσης Παπαγιαννόπουλος (πραγματοποίησε την τελευταία του εμφάνιση στην κωμωδία του Αθερινού-Φιλιππούλη-Τζεφρόνη Είκοσι εκατομμύρια ζητούν τσέπη το 1984), Άννα Καλουτά, Ζωζώ Σαπουντζάκη, Γιάννης Γκιωνάκης, Κώστας Χατζηχρήστος, Μίμης Φωτόπουλος, Σπεράντζα Βρανά, Μπέτυ Μοσχονά, Δέσποια Στυλιανοπούλου, Σωτήρης Τζεβελέκος, Ρένα Παγκράτη, Γιώργος Σίσκος, Αθηνόδωρος Προύσαλης, Γωγώ Αντζολετάκη, Αρτέμης Μάτσας, Μιχάλης Δεσύλλας, κ.ά.

Η Κούλα Νικολαΐδου και ο Μενέλαος Θεοφανίδης στην επιθεώρηση
Ο ρωμιός δεν είναι τσόντα του Νίκου Αθερινού (θέατρο Λουζιτάνια, 1978)

Από τα τέλη της δεκαετίας του '70 ως τις αρχές της δεκαετίας του '90 ήταν ο βασικός συγγραφές αλλά και ο επιχειρηματίας του θεάτρου "Λουζιτάνια" της οδού Ευελπίδων, στο οποίο επανέφερε αρκετές φορές στην ενεργό δράση τον μεγάλο συνθέτη της επιθεώρησης Μενέλαο Θεοφανίδη αλλά και τη δημοφιλέστατη τραγουδίστρια του ελαφρού τραγουδιού Κούλα Νικολαΐδου (το 1978, στην επιθεώρηση Ο Ρωμιός δεν είναι τσόντα). Μια από τις τελευταίες του εργασίες σ' αυτό το θέατρο ήταν το καλοκαίρι του 1990 η επιθεώρηση Ήθελα να 'ξερα δεν ντρέπονται που παρουσιάστηκε από αποκλειστικά γυναικείο θίασο με επικεφαλής τις Σούλη Σαμπάχ, Μιράντα Κουνελάκη, Νάντια Κωνσταντοπούλου, Ελένη Ροδά και βέβαια τη χορεύτρια και ηθοποιό Λουίζα Μελίντα με την οποία ο Νίκος Αθερινός ήταν παντρεμένος από το 1985 (για εκείνη ήταν ο δεύτερος γάμος, μετά τον χωρισμός της από τον Κερκυραίο χορευτή Τάκη Σαγιώρ). Η Λουίζα Μελίντα πέθανε πριν από πέντε μήνες, χτυπημένη από τον καρκίνο, και ήταν η αιτία να έρθει και πάλι το όνομα του Νίκου Αθερινού στην επικαιρότητα.

Ο συγγραφέας και σκηνοθέτης Γιώργος Τζαβέλας και ο Νίκος Αθερινός σε βραδινή τους έξοδο το 1973

Λίγο νωρίτερα όμως, τη σεζόν 2008-09, το όνομα του Αθερινού είχε απασχολήσει τις καλλιτεχνικές στήλες για πιο ευχάριστο λόγο, καθώς είχε αποφασίσει να επιχειρήσει την αναβίωση της κλασικής επιθεώρησης στο θέατρο "Λάμπρος Κωνσταντάρας" του Αιγάλεω (που βρίσκεται πάνω από το θέατρο "Ρένα Βλαχοπούλου") με την παράσταση Πάμε σαν άλλοτε. Συμπαραστάτες/τριες του η Δέσποινα Στυλιανοπούλου, ο Γιώργος Παπαζήσης, Λουίζα Μελίντα, Χρήστος Κάλοου και Μαριαλένα Οικονομίδου (η κόρη του Γιώργου Οικονομίδη), η οποία είχε και τη μουσική φροντίδα της παράστασης. Φαίνεται όμως ότι, παρά τις ευγενικές προθέσεις του Αθερινού και τη φιλότιμη παρουσία των ηθοποιών, το κοινό δεν ανταποκρίθηκε ιδιαίτερα με αποτέλεσμα η απόπειρα να καταστρέψει οικονομικά το ζεύγος Αθερινού-Μελίντα και να ξεκινήσει η αντίστροφη μέτρηση και για τους δυο τους.

Κούλης Στολίγκας και Νίκος Αθερινός (1972)

 Ο Νίκος Αθερινός άφησε πίσω του το βιβλίο Χιούμορ πίσω από τις κουίντες που εκδόθηκε από τον "Σμυρνιωτάκη" το 1990. Περιλαμβάνει κυρίως θεατρικά ανέκδοτα στα οποία πρωταγωνιστούν μεγάλα αλλά και μικρά ονόματα του (μουσικού κυρίως) θεάτρου αλλά γίνονται επίσης αναφορές και σε σημαντικούς σταθμούς της καλλιτεχνικής πορείας του Νίκου Αθερινού, οι οποίες συνοδεύονται και από σχετικά σπάνιο φωτογραφικό υλικό. Από εκεί άλλωστε προέρχονται οι φωτογραφίες που συνοδεύουν την ανάρτηση.

Στο βιβλίο αυτό υπάρχει και ένα ανέκδοτο με τη Ρένα Βλαχοπούλου. Το αντιγράφω:

Σχετικά με ένα οικόπεδο

Η πάντα δημοφιλέστατη Ρένα Βλαχοπούλου είχε βάλει στο μάτι, πριν από καιρό, ένα οικόπεδο στη Βουλιαγμένη κι όλο το... φλερτάριζε. Τελικά, παίρνει την απόφαση και πηγαίνει και βρίσκει τον ιδιοκτήτη που το πουλούσε. Αφού μίλησαν στην αρχή, όπως γίνεται συνήθως κι άγνωστο για ποιο λόγο, περί ανέμων και υδάτων, μπήκαν και στο ψητό. Και... ψητό στην προκειμένη περίπτωση ήταν --τι άλλο;-- το οικονομικό.

"Πόσο το δίνετε;" ρωτά η Βλαχοπούλου.
"Τριακόσιες πενήντα χιλιάδες το τετραγωνικό", της απαντά ο ιδιοκτήτης

Η Ρένα δεν πίστευε στ' αυτιά της. Σου λέει, δε θ' άκουσα καλά. Έτσι τον ξαναρωτά ευγενέστατα:

"Πόσο είπατε;"
"Τριακόσιες πενήντα χιλιάδες το τετραγωνικό", της επαναλαμβάνει ο άλλος.
Κι η Βλαχοπούλου: "Πολύ ωραία. Μου δίνετε, σας παρακαλώ, δύο τετραγωνικά;"

Βασίλης Ανδρεόπουλος

Ο Βασίλης Ανδρεόπουλος, που πέθανε επίσης ανήμερα του Δεκαπενταύγουστου, υποθέτω πως θα έχει λίγο καλύτερη τύχη στην τελευταία του αυλαία, καθώς είχε μια μεγάλη τηλεοπτική επιτυχία στο ενεργητικό του πριν από δέκα χρόνια, καθώς έπαιξε απολαυστικά τον ρόλο του παππού στη μεγάλη επιτυχία του Mega Είσαι το ταίρι μου. Συνεπώς τα κανάλια θα έχουν κάποια πλάνα να δείξουν αν θέλουν να αναφερθούν στον θάνατό του.

Ωστόσο, ο Βασίλης Ανδρεόπουλος είχε πίσω του μια μεγάλη καριέρα στο θέατρο, τον κινηματογράφο και την τηλεόραση. Γεννημένος το 1923 στον Πλάτανο Αιγιαλείας, ανέπτυξε στην Κατοχή έντονη αντιστασιακή δράση που οδήγησε στη φυλάκισή του τόσο από τους Ιταλούς όσο και από τους Γερμανούς. Μετά τον πόλεμο συνεργάστηκε με το Εθνικό Θέατρο αλλά και ελεύθερους θιάσους. Σταθμοί στην καριέρα του θεωρούνται η συνεργασία του με το "Ρεαλιστικό Θέατρο" (που διηύθυνε ο Αιμίλιος Βεάκης) αλλά και η συμβολή του στην ίδρυση της "Δωδεκάτης Αυλαίας" το 1959 και ενός από τους πρώτους εταιρικούς θιάσους, του "Άρματος Θεάτρου" του ΣΕΗ το 1964. Τα τελευταία χρόνια της καριέρας του συνεργάστηκε και πάλι με το Εθνικό Θέατρο αλλά και με ΔΗΠΕΘΕ. Η τελευταία του θεατρική εμφάνιση ήταν, αν δεν κάνω λάθος, στο θέατο "Μινώα" τη σεζόν 2004-05, στην κωμωδία του Ρέι Κούνεϊ Κοίτα ποιος ήρθε που παρουσίασε ο θίασος του Βασίλη Τσιβιλίκα.

Κοίτα ποιος ήρθε στο θέατρο Μινώα (2004)

Στον κινηματογράφο ο Βασίλη Ανδρεόπουλος πρωτοεμφανίστηκε το 1950, αλλά η πρώτη του σημαντική ταινία ήταν οι Πρωτεουσιάνικες περιπέτειες του Γιάννη Πετροπουλάκη που προβλήθηκε το 1956. Σε αυτή υποδύεται τον υποψήφιο μνηστήρα της Ρένας Βλαχοπούλου που νοιάζεται μόνο για το γκολφ και καθόλου δεν καταφέρνει να γοητεύσει τη Ρηνούλα που έχει μάτια μόνο για τον σωφέρ του θείου της, τον Στέφανο Στρατηγό. 

Αννυ Μπωλ, Ρένα Βλαχοπούλου, Βασίλης Ανδρεόπουλος
στις Πρωτεουσιάνικες περιπέτειες

Στη συνέχεια έπαιξε σε περισσότερες από 35 ταινίες. Ανάμεσά τους: Τέσσερις νύφες κι ένας γαμπρός, Θου Βου φαλακρός πράκτωρ: Επιχείρησις Γης Μαδιάμ, Εκείνο το καλοκαίρι, Ο μπλοφατζής, Ένα αστείο κορίτσι, Σκιές στην άμμο, Δικτάτωρ καλεί Θανάση, Ένας νομοταγής πολίτης, Ένα γελαστό απόγευμα, Ο άνθρωπος με το γαρίφαλο. Η τελευταία του κινηματογραφική εμφάνιση πραγματοποιήθηκε το 2004 στην ταινία Αγάπη στα δεκάξι. Πολύ συχνή ήταν επίσης η παρουσία του Βασίλη Ανδρεόπουλου στην ελληνική τηλεόραση. Όπως πληροφορούμαι από την πολυτιμότατη Retro Database του Retromaniax, πριν από το Είσαι το ταίρι μου, πήρε μέρος σε έντεκα σειρές της κρατικής τηλεόρασης (πιο πρόσφατες ο Καπνισμένος ουρανός και η Μανιάτισσα) και σε δυο σειρές της ιδιωτικής (Η εκτέλεση και Ένας έρωτας). Είχε επίσης λάβει μέρος σε αρκετές παραστάσεις του Θεάτρου της Δευτέρας (θυμάμαι πολύ έντοντα την ερμηνεία του στο Επικίνδυνο παιχνίδι του Μανώλη Κορρέ στο πλευρό της Τζένης Ρουσσέα, το 1989). Η τελευταία του τηλεοπτική εμφάνιση καταγράφεται το 2007 σε ένα επεισόδιο της σειράς του Alpha Εντιμότατοι κερατάδες ("Ο υποχόνδριος κερατάς" με τον Γιάννη Μπέζο).

Φυσικά θα πρέπει να αναφερθεί κανείς και στο συγγραφικό έργο του Βασίλη Ανδρεόπουλου. Έγραψε αρκετά έργα που παρουσιάστηκαν από τη "Δωδέκατη αυλαία", το Εθνικό Θέατρο και ελεύθερους θιάσους. Ανάμεσά τους Κομιστής ειδήσεων, Ε, νοικοκυραίοι, Κρεατομηχανή, Η κληρονομιά, Ως εδώ σύντροφοι, Άγρια παιχνίδια. Το μονόπρακτο Κομιστής ειδήσεων παρουσιάστηκε στη σειρά Ελληνικά μονόπρακτα (την πιο πρόσφατη απόπειρα της ΕΡΤ να παρουσιάσει τηλεοπτικό θέατρο). Ανάμεσα στους ηθοποιούς που πρωταγωνιστούσαν ήταν και ο γιος του, ο Ανδρέας Ανδρεόπουλος. Έγραψε επίσης σενάρια για κάποιες κινηματογραφικές ταινίες (ανάμεσά τους το Ο Θανάσης, η Ιουλιέτα και τα λουκάνικα).

Καλό ταξίδι στον Νίκο Αθερινό και τον Βασίλη Ανδρεόπουλο.

Επτά χρόνια χωρίς τη Ρένα Βλαχοπούλου

Επτά χρόνια συμπληρώνονται σήμερα από τη μέρα που πέθανε η Ρένα Βλαχοπούλου. Στις επτά το απόγευμα εκείνης της ζεστής Πέμπτης η δυνατή καρδιά της σταμάτησε να χτυπά δίνοντας τέλος σε μια δύσκολη περίοδο νοσηλείας αλλά και σε μια ζωή γεμάτη από χαρές, λύπες, έρωτες, επιτυχίες, δημιουργίες, γέλιο, δάκρυα και πολλή αγάπη. 

Πριν από λίγο χάζευα στην τηλεόραση τη Στέλλα του Μιχάλη Κακογιάννη που πέθανε πριν από λίγες μέρες και όταν άκουσα το τραγούδι "Επτά τραγούδια θα σου πω", σκέφτηκα πως με αυτόν τον τρόπο θα ήθελα να τιμήσω την επέτειο του θανάτου της Ρένας Βλαχοπούλου φέτος: θα τη βάλω να μου πει επτά τραγούδια! Την επιλογή των επτά τραγουδιών θα την αφήσω στην τεχνολογία και στην... τύχη: θα ανοίξω στον υπολογιστή μου τον φάκελο με τα τραγούδια της Ρένας και θα επιλέξω "τυχαία σειρά αναπαραγωγής"! Αρχίζω λοιπόν:

1. Ποτέ δεν είναι αργά

Ποτέ δεν είναι αργά για την αγάπη

μ' ελπίδα πάντα η καρδιά μας πώς χτυπά

θα ψάχνεις μέρα νύχτα καρτερώντας

γιατί ποτέ για τη χαρά δεν είναι αργά.

Ποτέ δεν είναι αργά για ν' αγαπήσεις

ποτέ δεν είναι αργά ν' αγαπηθείς.

Αν θες μπορείς κι εσύ να ξαναρχίσεις

μια αγάπη, μια ζωή, πάντα μπορείς.

Ωραία αρχίζουμε. Το 1958 Η Ρένα ερμηνεύει σε δίσκους ένα τρυφερό τραγούδι του Ανδρέα Χατζηαποστόλου με στίχους του Τάκη Σωτήρχου. Οι στίχοι του χαρακτήριζαν σε μεγάλο βαθμό τη Ρένα. Ποτέ δεν ήταν αργά για την ίδια: ποτέ δεν ήταν αργά, ας πούμε, για να κάνει μια στροφή στην καριέρα της και το 1954 έγινε από επιτυχημένη τραγουδίστρια μια επιτυχημένη ηθοποιός. Κυρίως όμως ποτέ δεν ήταν αργά για εκείνη όπως λέει και το τραγούδι, να νιώσει την αληθινή ευτυχία στην προσωπική της ζωή. Επτά χρόνια μετά την ηχογράφηση αυτή, οι στίχοι του τραγουδιού αποδείχτηκαν προφητικοί και η Ρένα Βλαχοπούλου γνώρισε τον μεγάλο έρωτα στο πρόσωπο του τρίτου συζύγου της, του Γιώργου Λαφαζάνη...

2. Έχω απόψε ένα κέφι τρελό

Έχω απόψε ένα κέφι τρελό να χαρώ τη βραδιά

Στης ζωής τις πολλές τις σκοτούρες θα βάλω κλεδιά

Με τη γλυκιά μου παρέα μαζί όλη νύχτα αγκαλιά

Θα φύγουν οι ώρες γεμάτες τραγούδι, κρασί και φιλιά.

Θα τα πιω, θα χορέψω, θα σπάσω, θα κάνω στραπάτσα

Θέλει λίγη φουρτούνα η ζωή κι όχι μόνο μπουνάτσα.

Θα τα φάω όλα απόψε γραμμή σε μπουζούκια, βιολιά

και τη Δευτέρα και πάλι ρουτίνα και πάλι δουλειά...

Το media player βάλθηκε να περιγράψει την προσωπικότητα της Ρένας, μου φαίνεται. Το 1957 η Ρένα τραγουδάει στο θέατρο "Διάνα" αλλά και σε δίσκους ένα κεφάτο τραγούδι του Μενέλαου Θεοφανίδη με στίχους της συγγραφικής τριάδας Γ. Ασημακόπουλος-Β. Σπυρόπουλος-Π. Παπαδούκας. Το τρελό κέφι χαρακτήριζε πάντα τη Ρένα Βλαχοπούλου, στη σκηνή, στην οθόνη αλλά και στην καθημερινή της ζωή. Και ήξερε να γλεντάει και με βιολιά (πρωθιέρεια του ελαφρού τραγουδιού η ίδια) αλλά και με μπουζούκια (λάτρις του λαϊκού τραγουδιού και των μεγάλων φωνών). Όσο για τη ζωή της, είχε και φουρτούνες και μπουνάτσες...

3. Περασμένα ξεχασμένα

Περασμένα ξεχασμένα πάνε τα κακά

τώρα μια μεγάλη αγάπη όλα τα νικά.

Γλέντα, γέλα και τραγούδα μ' ανοιχτή καρδιά,

στη ζωή να ξαναβγούμε σαν μικρά παιδιά...

Απρόσμενη επιλογή του media player, αλλά πάλι μέσα έπεσε! "Περασμένα ξεχασμένα" τραγουδούσε η Ρένα το 1990 στο φινάλε της τελευταίας της βιντεοταινίας Είσαι το λαχείο μου. Το έργο ήταν μάλλον σκάρτο, αλλά οι στίχοι του Γιάννη Κακουλίδη (σε μουσική του Γιώργου Κριμιζάκη) περιγράφουν και πάλι την προσωπικότητα της Ρένας, αφού για εκείνη όλα στη ζωή ήταν περασμένα-ξεχασμένα... Αυτό που την ενδιέφερε ήταν το τώρα και το αύριο. Για αυτό ένιωθε πάντα σαν μικρό παιδί--κι έτσι μάλλον την έβλεπαν οι περισσότεροι/ες...

4. Οδός Αριστοτέλους

...και φωτιές ανάβανε στους απάνω δρόμους, 

τ' Άη Γιάννη θα 'τανε θαρρώ

Βγάζανε τα δίκωχα οι παλιοί φαντάροι, 

γέμιζε η πλατεία από παιδιά.

Κι ήταν ένα πράσινο, πράσινο φεγγάρι, 

που να σου ματώνει την καρδιά...

Το media player με κάνει να μελαγχολήσω και να γελάσω ταυτόχρονα. Μελαγχολώ ακούγοντας την τυπικά "βλαχοπουλική" ερμηνεία της Ρένας σ' αυτό το πασίγνωστο τραγούδι του Γιάννη Σπανού και του Λευτέρη Παπαδόπουλου, σε μια ηχογράφηση του 1978 για μια θεατρική παράσταση του "Ρεξ". Είναι η δικιά της ερμηνεία, το δικό της φραζάρισμα, ο δικός της τρόπος εκφοράς των φωνηέντων... Και ταυτόχρονα γελώ γιατί την ακούω να λέει κάτι διαφορετικό από αυτό που έχει γράψει ο στιχουργός/συγγραφέας/σεναριογράφος κτλ κτλ... Έτσι το "να σου μαχαιρώνει την καρδιά" έγινε "που να σου ματώνει την καρδιά"... Υποπτεύομαι ότι είναι άλλος ένας αυτοσχεδιασμός της την ώρα της ηχογράφησης, επειδή ίσως ξέχασε τους στίχους ή επειδή δεν την ενδιέφερε να πει αυτό που ήταν γραμμένο μπροστά της. Πρώτη φορά θα ήταν, άλλωστε, ή τελευταία; 

5. Γλυκέ μου έρωτα

Είσαι ο ήλιος που φωτίζει τη ζωή 

κι όταν σε χάσω στα σκοτάδια θα πνιγώ.

Γλυκέ μου έρωτα, γλυκό μου βάσανο, 

είσαι η μόνη μου χαρά, το ομολογώ.

Το media player δείχνει απόψε ιδιαίτερη προτίμηση στον Ανδρέα Χατζηαποστόλου και στον Τάκη Σωτήρχο. Μια ηχογράφηση που πραγματοποιήθηκε στο παλιό ΕΙΡ μάλλον το 1958 και κυκλοφόρησε πριν από δέκα χρόνια σε ένα παράξενο CD... "Η Ρένα είναι ένας ήλιος που τα φωτίζει όλα" είχε πει το 1994 η Τζένη Ρουσσέα σε μια εκδήλωση για τη μεγάλη πρωταγωνίστρια. Ευτυχώς που το έργο της συνεχίζει να φωτίζει σαν ήλιος τη ζωή μας και να διώχνει τα σκοτάδια μας.

6. Θα σε πάρω να φύγουμε

Θα σε πάρω να φύγουμε σ' άλλη γη, σ' άλλα μέρη

που κανέναν δεν ξέρουμε και κανείς δεν μας ξέρει.

Δεν θα έχει η αγάπη μας καρδιοχτύπια και τρόμους

κι αγκαλιά θα βαδίζουμε στους μεγάλους τους δρόμους.

Το media player διάλεξε το τραγούδι-σταθμός στην καριέρα και τη ζωή της Ρένας που έγραψαν ο Αλέκος Σακελλάριος και ο Δημήτρης Ευαγγελίδης και μελοποίησε ο Γιάννης Σπάρτακος. Το πρωτοτραγούδησε ως βασίλισσα της τζαζ λίγο πριν τελειώσει η Κατοχή και δυο χρόνια μετά, το 1946, έκανε τους στίχους αυτούς πραγματικότητα φεύγοντας με τον Σπάρτακο σε μια μεγάλη τουρνέ σε διάφορα μέρη του κόσμου μέχρι τους μεγάλους δρόμους της Νέας Υόρκης... Δεν της ταίριαζαν όμως τα καρδιοχτύπια της διεθνούς καριέρας και έτσι γύρισε πίσω. Ευτυχώς για μας!

7. Ο δρόμος είναι δύσκολος

Ο δρόμος είναι δύσκολος, ανηφοριές γεμάτος

παγίδες και τρικλοποδιές, τρικλοποδιές κι αναποδιές

κι ο κόσμος είναι σκάρτος.

Θα γυρίσει κι ο τροχός στην ανάποδη τη σφαίρα

και θα δούμε άσπρη μέρα σαν θ' ανοίξει ο ουρανός

Επιτέλους το media player διάλεξε κι ένα κινηματογραφικό τραγούδι από την εποχή της Φίνος Φιλμ. Πλέσσας, Δαλιανίδης, Κάτι να καίει, στίχοι του Κώστα Κινδύνη και η Ρένα να δίνει κουράγιο και αισιοδοξία στο πλατύ κοινό μέσα από το έγχρωμο σινεμασκόπ. 

Τα επτά τραγούδια συμπληρώθηκαν... Αλλά εγώ δεν μπορώ να σταματήσω εδώ... Θέλω άλλα επτά... Αφήνω το media player να κάνει τη δουλειά του...

8. Μάτια κανακάρικα

Κι αν είναι μάτια πεισματάρικα

δικά μου είναι και τα χάρηκα

τρελά γλυκά και σκανταλιάρικα 

θα τ' αγαπώ...

Με συγκινεί πολύ αυτή η επιλογή. Ένα ακόμα κατοχικό σουξέ της "Βασίλισσας της τζαζ" (μουσική: Γιώργος Μυρογιάννης, στίχοι: Δημήτρης Γιαννουκάκης) που το ηχογράφησε όμως αφού επέστρεψε από την Αμερική, το 1951. Είναι το πιο κοντινό στις κατοχικές της ερμηνείες ντοκουμέντο που διασώζεται (μέχρι να βρούμε εκείνες τις ηχογραφήσεις του 1946...) και παίρνουμε μια ιδέα από τους λαρρυγισμούς της που ξετρέλεναν τη νεολαία της εποχής. "Ουουουου..."

9. Σ΄ένα ουίσκι

Σ' ένα ουίσκι, ο καθένας βρίσκει μια παρηγοριά

Αν με ζαλίσει, θα 'ναι κάποια λύση,

θα 'ναι μία λύση, μια παρηγοριά.

Παραπατήματα, χαμένα βήματα, 

κι όλο ανηφοριά, γίνεται ακόμα πιο βαριά.

Εβγήκαν ψεύτικα τα όσα σκέφτηκα

δεν έχω καιρό όνειρα καινούρια πια να βρω...

Το media player θέλει να σταθεί σε μια λεπτομέρεια της καθημερινότητας της Ρένας. Το ουίσκι ήταν το αγαπημένο της ποτό, στις εξόδους ή και στο σπίτι της, με φίλους ή και με κανέναν δημοσιογράφο, όταν την ενέπνεαν οι ερωτήσεις του... Ο Γιάννης Σπάρτακος και ο Αλέκος Σακελλάριος έγραψαν αυτό το χαριτωμένο τραγούδι στα χρόνια του ΄80 και το τραγούδησε πρώτη η Ρένα σε μια ραδιοφωνική ηχογράφηση που έχει διασώσει ο φίλος desmich στο κανάλι του στο greektube. Αργότερα το τραγούδησε και στη συναυλία του Γιάννη Σπάρτακου στον Λυκαβηττό (κάνοντας φυσικά λάθη στους στίχους!), αλλά και ο Γιάννης Βογιατζής στην τελευταία της κινηματογραφική ταινία, το Ρένα, τα ρέστα σου. Μετά τον θάνατο του Σακελλάριου, για κάποιον λόγο που δεν έχω καταλάβει, ο Δημήτρης Ιατρόπουλος πείραξε λίγο τους στίχους του για να το τραγουδήσει η Κρύσταλ Τσίχλα. Νομίζω ότι θα προτιμήσω την εκτέλεση της Ρένας.

10.  Άνθρωπε της μοίρας μου

Άνθρωπε της μοίρας μου, πικρό μου πεπρωμένο

πόσο δάκρυ έδωσα να σε περιμένω.

Ποια πελάγη πέρασες και σε ποια δάση μπήκες

Άνοιξη σ' αγάπησα, φθινόπωρο με βρήκες.

Κι ήρθες, περιστέρι μου, μείνε, ξεκουράσου.

Κι οι γραμμές στο χέρι μου γράφουν τ' όνομά σου.

Να και ο Γιώργος Κατσαρός σε άλλη μια κινηματογραφική επιλογή του media player. Η Ρένα τραγούδησε αυτούς τους στίχους του Λάκη Μιχαηλίδη και του Πυθαγόρα στην ταινία Βίβα Ρένα λίγες μέρες μετά τον γάμο της με τον Γιώργο Λαφαζάνη... Πάντα σκεφτόμουν πως ίσως μέσα της του αφιέρωνε αυτούς τους στίχους. Μπορεί να τη βρήκε σε μια ηλικία που κάποιοι θα χαρακτήριζαν φθινόπωρο της ζωής (αν και για τη Ρένα μάλλον δεν ίσχυε αυτό...), τη συντρόφευσε όμως σίγουρα μέχρι τον βαρύ χειμώνα της.

11. Φεύγουν τα χρόνια

Φεύγουν τα χρόνια, όλα αλλάζουν όλα

μόνο η αγάπη μένει μες στην καρδιά...

Μόνο η αγάπη, πάντα η αγάπη, σκέψη και νου κυβερνά

χίλιες χαρές μας κερνά και η ζωή μας περνά...

Πέρασε τη ζωή της μες στην αγάπη των δικών της ανθρώπων αλλά και του κοινού. Αυτούς τους απλούς αλλά αληθινούς στίχους πόσο τους απογειώνει η μουσική του Μίμη Πλέσσα αλλά και η ερμηνεία της Ρένας...

12. Ας ήταν όνειρο η ζωή

Τώρα σε βλέπω μοναχά στα όνειρά μου
έρχεσαι δίπλα μου κι ανοίγουν τα φτερά μου
για τον παράδεισο μου δίνεις εισιτήριο
μα το πρωί αρχίζει πάλι το μαρτύριο.
Ας ήταν όνειρο η ζωή να μη σε χάνω,
να μη μ' αφήνεις μες στη νύχτα να χαθώ.
Χωρίς εσένα να σου λέω "θα πεθάνω",
μαζί με σένα να μου λες "θ' αναστηθώ"...

Μου κάνει εντύπωση η... επιμονή του media player στην τελευταία της βιντεοταινία! Και πάλι από το Είσαι το λαχείο μου, μουσική και στίχοι του Γιώργου Κριμιζάκη. Στην ταινία η Ρένα βλέπει στον ύπνο της πως τραγουδά αυτό το τραγούδι στον μακαρίτη σύζυγό της... Ευτυχώς που δεν τη βλέπουμε μόνο στα όνειρά μας.

13. Σε είδα κάποιο μεσημέρι

Σε είδα κάποιο μεσημέρι στην κάψα του καλοκαιριού,
φορούσες χάντρα στο ένα χέρι και φυλαχτό μικρού παιδιού.
Είχες τα μάτια σου κλαμμένα, το πρόσωπό σου σκυθρωπό
κι όπως ερχόσουν κατά μένα έτρεξα κάτι να σου πω.
Μα δεν επρόλαβα να σου μιλήσω
σαν ήλιος κρύφτηκες στον ουρανό...

Άλλη μια δεύτερη εκτέλεση της Ρένας επέλεξε το media player λίγο πριν το τέλος αυτού του αφιερώματος. Οι στίχοι του Θάνου Σοφού σε μουσική του Λυκούργου Μαρκέα (που πρώτος τραγούδησε ο Τώνης Μαρούδας στο 2ο Φεστιβάλ Ελαφρού Τραγουδιού το 1960, τη χρονιά που η Ρένα τραγούδησε το τρυφερό "Πρώτο χελιδόνι" μαζί με τον Γιάννη Βογιατζή) απόψε μού έφεραν για πρώτη φορά στο μυαλό μια καλοκαιρινή μέρα πριν από επτά χρόνια...

14. Νάνι νάνι...

Νάνι νάνι,
η νύχτα απλώνει σκοτάδι πυκνό
ας ξεχαστούν οι καημοί σου
κοιμήσου κοιμήσου
κι εγώ ξαγρυπνώ...

Θα μπορούσα να μιλώ ώρες γι' αυτό το τραγούδι... Και τελικά θα μπορούσα να ακούω ώρες ατέλειωτες τραγούδια με τη φωνή της Ρένας. Έχει όμως πάει τρεις η ώρα και το media player κάτι θέλει να μου πει. Λίγο πριν ξημερώσει λοιπόν η έβδομη επέτειος του φευγιού της, εγώ νανουρίζομαι για πολλοστή φορά με τη φωνή της και με την αξεπέραστη ερμηνεία της. Έχω ακούσει τη δισκογραφημένη εκτέλεση του τραγουδιού από τον Νίκο Γούναρη καθώς και την πρώτη εκτέλεσή του στα ιταλικά από τον Alberto Rabagliati. Αυτό όμως που μού μεταφέρει η ερμηνεία της Ρένας--μέσα από τη live εκτέλεση του τραγουδιού στη συναυλία του Γιάννη Σπάρτακου στον Λυκαβηττό (Σεπτέμβρης 1984) που διέσωσε η ΕΡΤ και μετέδωσε πριν από λίγα χρόνια ο Σιδερής Πρίντεζης στο ραδιόφωνο--δεν υπάρχει στις άλλες δυο δισκογραφημένες εκδοχές. Κάθε φορά που την ακούω, πραγματικά με καθησυχάζει πείθοντάς με πως μπορώ να κοιμηθώ ήσυχος. Εκείνη θα ξαγρυπνά.

Κυρία Βλαχοπούλου, καληνύχτα. Σας ευχαριστώ για άλλη μια φορά.

Μιχάλης Κακογιάννης

Κηδεύεται αύριο ο Μιχάλης Κακογιάννης, ο σπουδαίος κύπριος σκηνοθέτης που πέθανε τα ξημερώματα της Δευτέρας στα 90 του χρόνια. Ήταν ένας από τους σημαντικότερους σκηνοθέτες του ελληνικού σινεμά, από εκείνους που με τα πλάνα τους κατάφερναν να αναδείξουν όχι μόνο το δικό τους ταλέντο αλλά και το ταλέντο των ηθοποιών τους--άλλωστε πριν αρχίσει να σκηνοθετεί ήταν και ο ίδιος ηθοποιός, σημαντικό προσόν για έναν σκηνοθέτη. Ήταν ίσως ο πρώτος σκηνοθέτης που πρόβαλε την Ελλάδα στο εξωτερικό, καθώς οι ταινίες του απασχόλησαν τους θεατές και τον Τύπο έξω από τα σύνορα της χώρας μας και από ένα σημείο και μετά εργάστηκε κυρίως ως σκηνοθέτης του κινηματογράφου, του θεάτρου και της όπερας στο εξωτερικό.

Για μένα όμως (κι ας με συγχωρέσουν κριτικοί, θεωρητικοί και ειδήμονες) δεν έχει ίσως τόση σημασία η προβολή που είχε το έργο του Μιχάλη Κακογιάννη στο εξωτερικό όσο η απήχηση και η σημασία των ταινιών του για τον ελληνικό πολιτισμό, για την ψυχούλα τη δική μας. Γιατί πραγματικά, όσο κι αν οι Άγγλοι δημοσιογράφοι σύγκριναν το πρόσωπο της Έλλης Λαμπέτη με αυτό της Γκάρμπο όταν είδαν το Τελευταίο ψέμα, νομίζω ότι η δικιά μας ψυχή συγκινείται περισσότερο από τη δροσιά της στο Κυριακάτικο ξύπνημα, συμπάσχει με τη μοναξιά της στο Κορίτσι με τα μαύρα και κατανοεί καλύτερα τις συγκρούσεις που βιώνει στο Τελευταίο ψέμα. Φαντάζομαι ότι το διεθνές κοινό εκτιμά τα κινηματογραφικά προτερήματα της Στέλλας, αλλά οι Ελληνίδες και οι Έλληνες μπορούν να ταυτιστούν με τις καταστάσεις και τους χαρακτήρες της ταινίας, να νιώσουν αυτά που εκπέμπουν τα τραγούδια και η μουσική του Μάνου Χατζιδάκι, να κατανοήσουν τη σημασία της επανάστασης που κάνει η ηρωίδα για την ελληνική κοινωνία του '50--αλλά και των κατοπινών δεκαετιών. 

Δεν υποτιμώ βέβαια καθόλου τη διεθνή παρουσία του Κακογιάννη. Χάρη σ' εκείνον ο ελληνικός πολιτισμός έφτασε παντού μέσα από τον Ζορμπά (τον θεωρούσε άλλωστε ως την κορυφαία ταινία του) και το συρτάκι του Μίκη Θεοδωράκη ακούστηκε παντού. Χάρη στον Κακογιάννη επίσης η ελληνική τραγωδία "μεταφράστηκε" ιδανικά στην κινηματογραφική γλώσσα με την Ηλέκτρα, τις Τρωάδες και την Ιφιγένεια. Με τον Αττίλα '74 έκανε το χρέος του απέναντι στην πατρίδα του. Περισσότερα για τις διεθνείς του συνεργασίες μπορείτε να πληροφορηθείτε από τις γλαφυρές διηγήσεις του ίδιου του σκηνοθέτη στην αυτοβιογραφία του που επιμελήθηκε ο Χρήστος Σιάφκος.

Εγώ όμως θα επιστρέψω σε αυτά που με σημάδεψαν ως Έλληνα θεατή. Στον Κακογιάννη λοιπόν οφείλουμε κατά τη γνώμη μου τις καλύτερες ταινίες της Έλλης Λαμπέτη και την ιδανική αποτύπωση της συνύπαρξής της με τον Δημήτρη Χορν. Του οφείλουμε την καλύτερη ταινία της Μελίνας Μερκούρη και επίσης (αυτό έχει ιδιαίτερη σημασία για εμάς, του "ελαφρού μουσικού θεάτρου") της Σοφίας Βέμπο. Κάποιες από τις καλύτερες ερμηνείες της Ειρήνης Παπά. Ο Κακογιάννης μάς έδωσε μερικές από τις ωραιότερες εικόνες της παλιάς Αθήνας στο Κυριακάτικο ξύπνημα (έστω κι αν το μεγαλύτερο μέρος της γυρίστηκε στην Αίγυπτο) και τη Στέλλα αλλά και πολύ ενδιαφέρουσες όψεις της σύγχρονης πρωτεύουσας στο Πάνω, κάτω και πλαγίως, παρά τις αρνητικές κριτικές που γράφτηκαν για την ταινία. Απέδωσε επίσης μοναδικά τη ζωή της ελληνικής επαρχίας στο Κορίτσι με τα μαύρα. Κύκνειο κινηματογραφικό του άσμα ο Βυσσινόκηπος με την υπέροχη Σαρλότ Ράμπλινγκ.

Σοφία Βέμπο-Μελίνα Μερκούρη στη Στέλλα

Η θεατρική παρουσία του Κακογιάννη όμως υπήρξε εξίσου σημαντική, έστω κι αν αναπόφευκτα αδικείται από την εφήμερη φύση του θεάτρου. Υπάρχουν ευτυχώς ηχογραφήσεις αλλά και λιγοστά πλάνα από την υπέροχη Δεσποινίδα Μαργαρίτα του στην οποία πρωταγωνιστούσε η Έλλη Λαμπέτη. Προσωπικά θυμάμαι κάποιες από τις πιο πρόσφατες παραστάσεις του που έτυχε να δω, όπως το Ναν με την Κάτια Δανδουλάκη, τον Νικήτα Τσακίρογλου και τη Χρυσούλα Διαβάτη, το Masterclass, πάλι με τη Δανδουλάκη, αλλά και τον Κοριολανό με τον Βλαδίμηρο Κυριακίδη και τη Μάρθα Βούρτση, πριν από έξι χρόνια στο Ηρώδειο. Διαβάζω επίσης ότι ο Κακογιάννης ήταν η αιτία να επανέλθει στο ελληνικό θέατρο η Ειρήνη Παπά, με το έργο Αντώνιος και Κλεοπάτρα, επίσης στο Ηρώδειο.

26 Ιουλίου 2005: Ο Μιχάλης Κακογιάννης παρακολουθεί από την πρώτη σειρά του Ηρωδείου τους/τις Βλαδίμηρο Κυριακίδη, Μάρθα Βούρτση, Γιάννη Βόγλη, Τατιάνα Παπαμόσχου, Γιώργο Κέντρο στον Κοριολανό που σκηνοθέτησε για το Φεστιβάλ Αθηνών. Στην πρώτη σειρά διακρίνεται επίσης ο Προεδρος της Δημοκρατίας Κάρολος Παπούλιας

Και βέβαια η προσφορά του Κακογιάννη στον ελληνικό πολιτισμό δεν ολοκληρώθηκε όταν έσβησαν οι κινηματογραφικοί ή θεατρικοί προβολείς. Μας κληροδότησε το "Ίδρυμα Μιχάλης Κακογιάννης" για το οποίο διέθεσε μεγάλο μέρος της περιουσίας του. Λειτουργεί μόνο δύο χρόνια, αλλά όλα δείχνουν ότι θα εξελιχθεί σε σημαντικό φορέα των πολιτιστικών μας πραγμάτων. Στον περίβολο του ιδρύματος θα ταφεί ο μεγάλος δημιουργός. Αξίζει να αναφέρουμε ότι η οικογένειά του ανακοίνωσε απόψε ότι ευχαριστεί την Πολιτεία για την πρόθεσή της να γίνει η ταφή του σκηνοθέτη δημοσία δαπάνη και παρακαλεί να αποδοθεί το σχετικό ποσό στο Υπουργείο Πολιτισμο. Το ήθος του Μιχάλη Κακογιάννη συνεχίζει να μας διδάσκει και μετά τον θάνατό του.

Πριν κλείσω αυτό το μικρό αφιέρωμα στον μεγάλο σκηνοθέτη, να αναφέρω και τρεις ρενο-φανατικές λεπτομέρειες σχετικές με εκείνον. Ο Κακογιάννης εκτιμούσε το ταλέντο της Ρένας Βλαχοπούλου. Η ίδια είχε δηλώσει στον Γιώργο Παυριανό (όταν εκείνος της πρότεινε το 1978 να ερμηνεύσει τη Νίνα στο ραδιοφωνικό Τρίτο στεφάνι) ότι ο σκηνοθέτης της είχε πει ότι τη σκεφτόταν για τον ρόλο αυτόν στην κινηματογραφική διασκευή του έργου που σχεδίαζε λίγα χρόνια πριν, το 1974. Δεν ξέρω αν έχει γραφτεί κάτι σχετικά στον Τύπο της εποχής, τα δημοσιεύματα που έχω βρει μέχρι στιγμής μιλούν για την πρόθεση του Κακογιάννη να γυρίσει το έργο με την Ειρήνη Παπά στον ρόλο της Εκάβης και επισημαίνουν ότι αναζητά τους υπόλοιπους ηθοποιούς. Δεν μπορώ να ξέρω αν είχε όντως καταλήξει στην επιλογή της Ρένας Βλαχοπούλου για τον ρόλο της Νίνας, αλλά αν αυτό ίσχυε, θα ήταν πολύ ενδιαφέρουσα η συνύπαρξης της Ειρήνης Παπά και της... Ειρήνης Βλαχοπούλου σ' αυτό το έργο. Ειδικά ο Κακογιάννης ήταν, νομίζω, πολύ αρμοδιότερος για την κινηματογραφική διασκευή του έργου από ό,τι ήταν ο Θόδωρος Αγγελόπουλος, που επίσης είχε ακουστεί ότι επρόκειτο να το γυρίσει. Μια χαμένη ευκαιρία ίσως για τον ελληνικό κινηματογράφο αλλά και για τη Ρένα (τουλάχιστον όμως--και ευτυχώς για μας--η Ρένα ερμήνευσε τον ρόλο στο Τρίτο Πρόγραμμα, περισσότερα διαβάστε εδώ).

Ταχτσής-Βλαχοπούλου συζητούν για το ραδιοφωνικό Τρίτο Στεφάνι

Άλλη μια απόδειξη της εκτίμησης που έτρεφε ο Κακογιάννης για το ταλέντο της Ρένας, έστω και μέσα από ένα αρνητικό σχόλιο για τις επιλογές της, μάς μετέφερε πριν από αρκετά χρόνια η... θεία Πυθία του περιοδικού ΚΑΙ, δηλαδή ο δημοσιογράφος Κώστας Π. Παναγιωτόπουλος που διατηρούσε τη στήλη της θείας Πυθίας στο συγκεριμένο περιοδικό για πολλά χρόνια, μέσα από την οποία ασχολήθηκε κάποιες φορές και με τη Ρένα Βλαχοπούλου, την οποία και ο ίδιος εκτιμούσε. Τον Αύγουστο του 1991 λοιπόν, όταν παίζονταν τα τελευταία επεισόδια της Μάμα Μία στον ΑΝΤ1, η θεία Πυθία δημοσίευσε το ακόλουθο σχόλιο:

Κάποιες ώρες ο ΟΤΕ σου φέρνει στο ακουστικό σου τις πιο απίθανες συζητήσεις! Έτσι, έπεσα πάνω στο μεγάλο μας σκηνοθέτη Μιχάλη Κακογιάννη, που μιλούσε με τον επίσης σκηνοθέτη Μανούσο Μανουσάκη και σχολίαζε με τα χειρότερα λόγια τα ελληνικά σίριαλ ενός ιδιωτικού καναλιού και ειδικά το "Μάμα Μία" με τη Ρένα Βλαχοπούλου. "Τι θέλει πια η ευλογημένη και παίζει σε τέτοια απαράδεκτα πράγματα;" έλεγε ο ένας κι ο άλλος συμφωνούσε. Γι' αυτό κι εγώ δίνω το βραβείο της θείας Πυθίας στη Ρένα Βλαχοπούλου, για να προστατεύσει το όνομά της και το ταλέντο της και να αποφεύγει τα κακά σίριαλ και τα κακά τηλέφωνα.

(Δυστυχώς η Ρένα δεν... αξιοποίησε το βραβείο και ήδη εκείνες τις μέρες είχε ξεκινήσει τα γυρίσματα για το δεύτερο--και τελευταίο της--σίριαλ, το ακόμα χειρότερο Μάλιστα κύριε που προβλήθηκε την επόμενη σεζόν).

Μια πιο πρόσφατη δήλωση του Κακογιάννη για το ταλέντο της Ρένας Βλαχοπούλου έγινε δέκα χρόνια μετά το παραπάνω δημοσίευμα, στη διάρκεια ενός αφιερώματος της εκπομπής Η μηχανή του χρόνου--που παρουσίαζε τότε στη ΝΕΤ η Σεμίνα Διγενή--στην παράσταση Όμορφη Πόλη του 1962. Έχω γράψει πολλές φορές στο blog για τη θεατρική μονομαχία του καλοκαιριού του 1962: Μίκης Θεοδωράκης στο θέατρο "Παρκ" με την Όμορφη Πόλη σε σκηνοθεσία του Μιχάλη Κακογιάννη (πρωταγωνίστριες οι αδελφές Καλουτά), Μάνος Χατζιδάκις στο θέατρο "Μετροπόλιταν" με την Οδό Ονείρων σε σκηνοθεσία του Αλέξη Σολομού (με πρωταγωνιστές τον Δημήτρη Χορν και τη Ρένα Βλαχοπούλου).

Μιχάλης Κακογιάννης-Άννα Καλουτά στις πρόβες της Όμορφης Πόλης

Στην εκπομπή εκείνη ήταν παρόντες/ούσες ηθοποιοί της Όμορφης Πόλης (με επικεφαλής τη θαλερή Άννα Καλουτά που ερμήνευσε στο στούντιο τη "Μαργαρίτα Μαργαρώ" σε πέντε γλώσσες) και φυσικά και ο Μιχάλης Κακογιάννης ο οποίος σύγκρινε τις δυο παραστάσεις. Είπε λοιπόν πως τα κείμενα της Όμορφης Πόλης (που σε μεγάλο βαθμό οφείλονταν στον Μποστ) ήταν καλύτερα από τα κείμενα της Οδού Ονείρων, αλλά η Οδός Ονείρων ήταν αισθητικά ανώτερη από την παράσταση του "Παρκ" και "βέβαια είχε και τη Ρένα Βλαχοπούλου σε δυο-τρία νούμερα, η οποία ήταν έξοχη..." Δεν είναι βέβαια μόνον το σχόλιο του Κακογιάννη για τη Ρένα Βλαχοπούλου που με γεμίζει ικανοποίηση, είναι και η γενναιόδωρη στάση του απέναντι στους "αντιπάλους" του που με γεμίζει θαυμασμό για το ήθος του, πέρα από την αγάπη που τρέφω για το έργο του.

Ας είναι ελαφρύ το χώμα που θα τον σκεπάσει. Κι ας συνεχίζει το σπουδαίο έργο του να εμπνέει και τις νεότερες γενιές.

(Πληροφορίες για τη ζωή και το έργο του Μιχάλη Κακογιάννη μπορείτε να βρείτε στην ιστοσελίδα του "Ιδρύματος Μιχάλης Κακογιάννης" αλλά και στις εξαιρετικές αναρτήσεις του φίλου bosko εδώ και εδώ).

Αφιέρωμα του περιοδικού "Νέα Εστία": Η Κατοχή και ο Εμφύλιος στην Τέχνη

Πριν από λίγες μέρες κυκλοφόρησε το νέο τεύχος του περιοδικού Νέα Εστία (τεύχος 1845, Ιούνιος 2011) που περιλαμβάνει την πλειοψηφία των εισηγήσεων του συνεδρίου Η δεκαετία του '40 στην τέχνη που διοργάνωσε τον Ιούλιο του 2010 το Δίκτυο για τη Μελέτη των Εμφυλίων Πολέμων σε συνεργασία με το Πανεπιστήμιο Δυτικής Μακεδονίας (και συγκεριμένα το Τμήμα Βαλκανικών Σπουδών, το Παιδαγωγικό Τμήμα Δημοτικής Εκπαίδευσης και το Τμήμα Εικαστικών και Εφαρμοσμένων Τεχνών), τον Δήμο Πρεσπών και τον Πολιτιστικό Οργανισμός Πρεσπών-Πρέσπεια 2010. Περισσότερες από τριάντα εισηγήσεις εξέτασαν τις διάφορες επιδράσεις των γεγονότων της δεκαετίας του '40 στην εξέλιξη των τεχνών στην Ελλάδα, παρουσιάζοντας άγνωστες πτυχές της καλλιτεχνικής ζωής στα χρόνια της Κατοχής και του Εμφυλίου, καθώς και τις αναπαραστάσεις αυτών των γεγονών στην καλλιτεχνική παραγωγή από τότε μέχρι σήμερα.

Την επιμέλεια του αφιερωματικού τεύχους της Νέας Εστίας είχαν η Βενετία Αποστολίδου και ο Γιώργος Αντωνίου, οι οποίοι σημειώνουν στην εισαγωγή ότι μέσα από τις σελίδες του αποδεικνύεται "πως η πολιτισμική ιστορία μπορεί να αποτελέσει ένα βασικό ερμηνευτικό κλειδί της εν λόγω δεκαετίας" και συμπληρώνουν:

Η ψευδαίσθηση ότι η δεκαετία 1940-1950 δεν ήταν τίποτε άλλο από την αέναη διαμάχη αριστεράς-δεξιάς, αντίαστασης-κατακτητών και δοσιλόγων, ανταρτών του ΔΣΕ και στρατιωτών του Εθνικού Στρατού συσκοτίζει πτυχές της πολύπλοκης πραγματικότητας της εποχής. Η μελέτη της τέχνης αυτονομείτα πολύ προσεκτικά από αυτά τα σκληρά πολιτικά πλαίσια χωρίς να τα αγνοεί· αντίθετα καταφέρνει να δείξει τα όρια επίδρασής τους σε ένα κοινωνικό θέμα όπως για παράδειγμα η δημόσια ψυχαγωγία και οι τέχνες. Αποτυπώνεται με ευκρίνεια πως ο Πόλεμος και η Κατοχή αλλάζουν τα πάντα στην ελληνική κοινωνία και κατ' επέκταση και στην τέχνη. Πως εντέλει τα πάντα μπορεί να είναι πολιτικά, αλλά δεν μπορεί να είναι μόνο πολιτικά. Για να το γενικεύσουμε, αυτό που αποδεικνύει το αφιέρωμα είναι πως η μελέτη του πολιτισμού μπορεί να φωτίσει ευκρινέστερα και τη μελέτη της πολιτικής.

 Βαγγέλης Χατζηβασιλείου, Έλενα Χουζούρη, Θανάσης Βαλτινός, Βενετία Αποστολίδου

Το τεύχος ξεκινά με το άκρως ενδιαφέρον στρογγυλό τραπέζι, που άνοιξε και το συνέδριο, με θέμα "Αφήγηση, αναπαράσταση και λογοτεχνία", στη διάρκεια του οποίου αφενός η Βενετία Αποστολίδου και ο Βαγγέλης Χατζηβασιλείου ανέδειξαν διάφορες όψεις του θέματος της αναπαράστασης των γεγονότων του εμφυλίου στην ελληνική πεζογραφία από τα πρώτα μεταπολεμικά χρόνια μέχρι τις μέρες μας και αφετέρου οι συγγραφείς Θανάσης Βαλτινός (Η Κάθοδος των Εννιά, Ορθοκωστά), Έλενα Χουζούρη (Πατρίδα από Βαμβάκι), Νίκος Δαββέτας (Η Εβραία Νύφη) και Μαρλένα Πολιτοπούλου (Η Μνήμη της Πολαρόιντ) παρουσίασαν οι ίδιοι τις απόψεις τους για το πώς τα γεγονότα του Εμφυλίου επηρεάζουν και αποτυπώνονται στα έργα τους. Το στρογγυλό τραπέζι ήταν από τις σημαντικότερες στιγμές του συνεδρίου, καθώς σπάνια έχει κανείς τη δυνατότητα να ακούσει τους/τις ίδιους/ες τους/τις δημιουργούς να μιλούν για το έργο τους, ενώ στη διάρκειά του για πρώτη φορά, όπως επεσήμανε τότε η Βενετία Αποστολίδου, ο Θανάσης Βαλτινός μίλησε για πρώτη φορά για το μυθιστόρημά του Ορθοκωστά που έχει προκαλέσει πολλές συζητήσεις στους λογοτεχνικούς κύκλους και όχι μόνον.

Θανάσης Βαλτινός, Βενετία Αποστολίδου, Μαρλένα Πολιτοπούλου, Νίκος Δαββέτας

Μετά το στρογγυλό τραπέζι, το τεύχος της Νέας Εστίας παρουσιάζει την πλειοψηφία των εισηγήσεων που παρουσιάστηκαν στο συνέδριο και αφορούσαν εκτός από τη λογοτεχνία, τη μουσική, το θέατρο, τον κινηματογράφο, τα εικαστικά, την αρχικεκτονική και τα μνημεία. Αναλυτικότερα τα περιεχόμενα του τεύχους έχουν ως εξής:

Στρογγυλό τραπέζι: "Αφήγηση, αναπαράσταση και λογοτεχνία"

Βενετία Αποστολίδου, Βαγγέλης Χατζηβασιλείου, Θανάσης Βαλτινός, Έλενα Χουζούρη, Νίκος Δαββέτας, Μαρλένα Πολιτοπούλου

Λογοτεχνία και παραλογοτεχνία:

Σάββας Καράμπελας 

Στον απόηχο του Πολέμου και της Κατοχής: η επανέκδοση της λογοτεχνικής επιθεώρησης Τα Νέα Γράμματα (1944-1945)

Αναστασία Μητσοπούλου  

Ο αντικομμουνισμός στα λογοτεχνικά περιοδικά: η περίπτωση του περιοδικού Ελληνική Δημιουργία (1948-1954)

Σπύρος Τσουτσουμπής 

Η έμφυλη διάσταση της πολεμικής εμπειρίας στο έργο του Ρόδη Ρούφου και του Έβελυν Γουώ

Μαρία Μποντίλα

Διαμόρφωση ταυτοτήτων μέσα από μη θεσμικά αναγνώσματα: το φαινόμενο «Μικρός Ήρωας» 

Μουσική και τραγούδι

Δημήτρης Θ. Κατσουλάκος  

Η Κατοχή και ο Εμφύλιος Πόλεμος μέσα από το λακωνικό μοιρολόι

Δημήτρης Κόκορης 

Απηχήσεις του Εμφυλίου στο λαϊκό τραγούδι: 1944-1962

Μανώλης Σειραγάκης 

Μια πιο πρώιμη χρονολόγηση των επιδράσεων του ρεμπέτικου στο έργο του Μάνου Χατζιδάκι

Απόστολος Πούλιος 

Στον Ρυθμό της Τζαζ: Μια μουσικοθεατρική μόδα της Κατοχής

Αλέξανδρος Χαρκιολάκης 

Ο Β' Παγκόσμιος Πόλεμος και η Αντίσταση ως πηγή έμπνευσης για τους συνθέτες έντεχνης μουσικής 

Θέατρο

Γεωργία Κονδύλη

Κατοχή και Εμφύλιος στη Λυρική Σκηνή 

Κατερίνα Καρρά 

Η θεατρική κριτική στην Αθήνα της κατοχικής περιόδου. Η περίπτωση του Σπύρου Μελά

Κατερίνα Διακουμοπούλου-Ζαραμπούκα 

Το ελληνοαμερικανικό θέατρο τη δεκαετία του 1940 

Κινηματογράφος

Γιώργος Ανδρίτσος 

Η κατοχή και η αντίσταση στις ελληνικές ταινίες μυθοπλασίας μεγάλου μήκους από το 1974 μέχρι το 1981 

Κωστούλα Καλούδη  

Η επιρροή της δεκαετίας του '40 στον σύγχρονο ελληνικό κινηματογραφικό λόγο 

Κώστας Τερζής  

Από το βίωμα στην κινηματογραφική μυθοπλασία: Αποκλίνουσες κινηματογραφικές προσεγγίσεις στη δεκαετία του ’40, με αφορμή την ταινία Ψυχή βαθιά του Π. Βούλγαρη 

Αρχιτεκτονική και μνημεία

Αλέξανδρος Τενεκετζής  

Μονοπάτια της μνήμης στη μετεμφυλιακή Ελλάδα: η επίσημη απεικόνιση της μνήμης του πολέμου του ’40 στη δημόσια μνημειακή τέχνη μέχρι το '74

Βασίλης Δαλκαβούκης 

Το μνημείο ως κείμενο. Μια μεθοδολογική προσέγγιση των μεταπολεμικών μνημείων για τη δεκαετία του 1940

Βασίλης Κολώνας

Η αρχιτεκτονική στην Ελλάδα (1940-1952)

Εικαστικά

Κρίτων Παπαδόπουλος   

Η ανάπτυξη της ελληνικής πρωτοπορίας ως αποτέλεσμα της μετεμφυλιακής κατάστασης στην Ελλάδα 

Γλαύκη Γκότση  

Οι εικόνες του ’40 και ο ρόλος της μνήμης στο έργο της Άννας Κινδύνη

Νότα Πάντζου - Κατερίνα Στεφάτου  

Η εικαστική μνήμη μιας εξόριστης ζωγράφου: η περίπτωση της Κατερίνας Χαριάτη-Σισμάνη