Το Δεύτερο Πρόγραμμα θυμάται τη Ρένα Βλαχοπούλου

Και όχι μόνο το Δεύτερο Πρόγραμμα τελικά... Οι πιο δυσοίωνες προβλέψεις μου ευτυχώς διαψεύστηκαν και τόσο η blogόσφαιρα όσο και κάποια ΜΜΕ θυμήθηκαν την επέτειο των 5 χρόνων από τον θάνατο της Ρένας Βλαχοπούλου. Απλές τρυφερές αναφορές στην επέτειο από blogs και sites--Αισθηματική ηλικία, Στίχοι και άλλα, Αποχρώσεις, Vendetta, Clopypaste, στην ιστοσελίδα του Star Channel και σίγουρα και άλλα που δεν εντόπισα. O δημοσιογράφος του Έθνους Βασίλης Μπουζιώτης θυμήθηκε επίσης τη συνάντησή του με τη Ρένα Βλαχοπούλου το 2001, όταν κατάφερε να της πάρει μια συνέντευξη μετά από μεσολάβηση του Μάριου Φραγκούλη. Δεν ξέρω πόσα και ποια ηλεκτρονικά ΜΜΕ θυμήθηκαν την επέτειο. Τυχαία, μάλλον, το Έχει Γούστο της Μπήλιως Τσουκαλά και της ΝΕΤ πρόβαλε την Τετάρτη σε επανάληψη ένα αφιέρωμα στους Γιάννης Δαλιανίδη και Μίμη Πλέσσα και έτσι η Ρένα Βλαχοπούλου εμφανίστηκε στις οθόνες μας, ενώ ακούστηκαν και τραγούδια της ερμηνευμένα από την Πένυ Ξενάκη. Φαίνεται όμως πως κάποιος/κάποια εκεί στη ΝΕΤ έμαθε ή θυμήθηκε την επέτειο και έτσι χτες, μια μέρα μετά, προβλήθηκε το αφιέρωμα που είχε παρουσιάσει το Έχει Γούστο τον Οκτώβριο, με τη συμμετοχή του αδελφού της Ρένας, Σπύρου Βλαχόπουλου και παλιών συνεργατών της (Ζωή Φυτούση, Δημήτρης Καλλιβωκάς, Γιάννης Μιχαλόπουλος, Φώτης Μεταξόπουλος). Αυτό ήταν πράγματι μια πολύ καλή κίνηση...

Όσον αφορά το ραδιόφωνο, φυσικά θυμήθηκε την επέτειο ο Σιδερής Πρίντεζης στο Κλειδί του Σολ του Δεύτερου Προγράμματος, αλλά το σημαντικό είναι το αφιέρωμα που θα επιμεληθεί αύριο ο Σιδερής Πρίντεζης από την εκπομπή του Πάμε σαν άλλοτε. Όπως έχει κάνει αρκετές φορές και στο παρελθόν, ο κ. Πρίντεζης θα μεταδώσει σπάνιες ηχογραφήσεις της Ρένας Βλαχοπούλου από τους ραδιοθαλάμους του ΕΙΡ, από τα χρόνια του '50 και του '60. Στο παρελθόν είχαμε τη σπάνια χαρά να ακούσουμε τραγούδια που είτε δεν έχουν ποτέ δισκογραφηθεί είτε δισκογραφήθηκαν σε διαφορετικές εκτελέσεις με τη φωνή της. Έίναι, ευτυχώς, αρκετές αυτές οι ηχογραφήσεις, τι να πρωτοθυμηθεί κανείς. Ενδεικτικά αναφέρω τη "Σερενάτα της μοδιστρούλας" του Αττίκ (από την εκπομπή Η ιστορία της Ελληνικής Επιθεωρήσεως του 1955), το "Τι είναι αυτό που το λένε αγάπη" των Τάκη Μωράκη-Δανάης, το "Έλα πάρε μου τη λύπη" (το μόνο χατζιδακικό τραγούδι που φαίνεται να έχει φτάσει στις μέρες μας με τη φωνή της Ρένας), το "Τι 30, τι 40, τι 50" των Νίκυ Γιάκοβλεφ-Πυθαγόρα (σε μια τζαζίστικη εκτέλεση αρκετά διαφορετική από τη δισκογραφημένη εκτέλεση) και βέβαια το "Καλημέρα ζωή" των Μενέλαου Θεοφανίδη-Γιώργου Ασημακόπουλου-Βασίλη Σπυρόπουλου-Παναγιώτη Παπαδούκα, αυτό το τόσο σημαντικό τραγούδι που προφανώς λόγω της διάρκειάς του, δεν δισκογραφήθηκε το 1957... Υπάρχει ακόμα το "Ποιος το ξέρει", οι γνωστοί στίχοι του Κώστα Πρετεντέρη που τραγούδησε σε δίσκους ο Δημήτρης Χορν με μουσική του Μίμη Πλέσσα, με μια διαφορετική μελοποίηση από τον Αλέκο Σπάθη και με μια μαγευτική ερμηνεία της Ρένας Βλαχοπούλου. Κάποια από αυτά τα σπάνια διαμάντια και σίγουρα και άλλα από το πλουσιότατο αρχείο της ΕΡΑ θα μας προσφέρει ο Σιδερής Πρίντεζης αύριο Σάββατο 1 Αυγούστου, στις 6μμ, από το Δεύτερο Πρόγραμα και την εκπομπή του Πάμε σαν άλλοτε (που εξακολουθεί, δυστυχώς για μας, να περιορίζεται στα εξήντα μόνο λεπτά)...

Όμως κι άλλη μια εκπομπή του Δεύτερου Προγράμματος θα θυμηθεί και θα τιμήσει τη Ρένα Βλαχοπούλου. Η Άννα Παναγιωτοπούλου, που επανέκαμψε στο Δεύτερο Πρόγραμμα πριν από δύο χρόνια με την αγαπημένη εκπομπή Μπα, πήγε κιόλας δώδεκα;, παρουσιάζει ένα αφιέρωμα στη Ρένα Βλαχοπούλου τα μεσάνυχτα της Δευτέρας 3 Αυγούστου (την περασμένη Δευτέρα αφιέρωσε την εκπομπή της στους παράλληλους βίους της Αλίκης Βουγιουκλάκη και της Τζένης Καρέζη που οι επέτειοι των θανάτων τους ήταν στις 23 και 27 Ιουλίου αντίστοιχα). Η Άννα Παναγιωτοπούλου, αυτή η σημαντικότατη κωμική ηθοποιός της γενιάς της, έχει δηλώσει σε συνεντεύξεις της πόσο θαύμαζε τη Ρένα Βλαχοπούλου και πόσα έχει "μάθει" για την κωμωδία παρακολουθώντας το παίξιμό της. Οι δυο τους συναντήθηκαν καλλιτεχνικά μόνο μια φορά, στο ραδιοφωνικό Τρίτο στεφάνι του Κώστα Ταχτσή, στο Τρίτο Πρόγραμμα του Μάνου Χατζιδάκι, το 1979. Η Άννα Παναγιωτοπούλου πήρε μέρος σε κάποια από τα επεισόδια της σειράς ερμηνεύοντας τον ρόλο της Ελένης, της κόρης της κυρά-Εκάβης. Ως εκ τούτου είχε κοινές σκηνές με τη "μητέρα" της, τη Σμάρω Στεφανίδου. Ωστόσο, προς το τέλος του βιβλίου η Ελένη συναντά τη Νίνα και της προτείνει να παντρευτεί τον αδελφό της, τον Θόδωρο. Δεν είμαι σίγουρος αν αυτός ο διάλογος ανάμεσα στη Ρένα Βλαχοπούλου-Νίνα και την Άννα Παναγιωτοπούλου-Ελένη είναι φυσικός ή μοντάζ δυο ξεχωριστών ηχογραφήσεων, ωστόσο έχουμε καταγεγραμμένο έναν διάλογο ανάμεσα στις δυο ηθοποιούς!

Τις δυο τους όμως τις συνδέει και ένας ρόλος: η "Χαρτοπαίχτρα" Αλέκα του Δημήτρη Ψαθά, ο ρόλος που δόξασε η Ρένα Βλαχοπούλου τόσο στον κινηματογράφο όσο και στο θέατρο. Η Άννα Παναγιωτοπούλου ανέβασε τη Χαρτοπαίχτρα το καλοκαίρι του 1988 στο θέατρο "Βέμπο", σε σκηνοθεσία Διαγόρα Χρονόπουλου με παρτενέρ τον Ηλία Λογοθέτη. Η ίδια δήλωσε αργότερα σε συνέντευξή της ότι δεν ήταν ικανοποιημένη από την παράσταση εκείνη (είναι γνωστή βέβαια η σεμνότητά της και η αυτο-υπονομευτική της διάθεση), ωστόσο ο ρόλος αυτός σίγουρα της πήγαινε και νομίζω ότι το κοινό απόλαυσε και εκείνη την ερμηνεία της. Ένα άλλο στοιχείο που συνδέει εκείνη την παράσταση του '88 με τη Ρένα Βλαχοπούλου είναι η ηθοποιός που ερμήνευε τον ρόλο της κυρά-Μαριγώς και δεν ήταν άλλη από την Έλντα Πανοπούλου, που 5 χρόνια μετά επανέλαβε τον ρόλο αυτόν στο πλευρό της κουμπάρας της Ρένας Βλαχοπούλου, στο θέατρο "Μπροντγουαίη"! (Βέβαια στα 5 χρόνια που είχαν μεσολαβήσει, η Έλντα Πανοπούλου είχε πλέον "λυθεί" πολύ και είχε αναπτύξει τον δικό της χειμαρρώδη ερμηνευτικό κώδικα. Έτσι ενώ στην παράσταση του Βέμπο ήταν πιο "συγκρατημένη" και πιστή στο κείμενο του Ψαθά, στο "Μπροντγουαίη", συνεπικουρούμενη από τον αυτοσχεδιαστικό οίστρο της Ρένας, έδωσε μια πολύ διαφορετική ερμηνεία του ρόλου).

Η Άννα Παναγιωτοπούλου του χθες και του σήμερα στο συγκλονιστικό X-Σκηνής: Αυτά που κάψαν το σανίδι του Στ. Κραουνάκη τον Ιούνιο του 2008 στο Ηρώδειο.

Ας επιστρέψουμε όμως στην Άννα Παναγιωτοπούλου και στην εκπομπή που θα αφιερώσει στη Ρένα Βλαχοπούλου τη Δευτέρα (η μουσική επιμέλεια της εκπομπής είναι και πάλι του Σιδερή Πρίντεζη). Θεωρώ ιδιαίτερα σημαντικό όταν ηθοποιοί μιλούν για συναδέλφους/συναδέλφισσές τους--ειδικά όταν ηθοποιοί μιας νεότερης, "ψαγμένης", γενιάς αναφέρονται με αγάπη στην παλαιότερη, πιο "αυθόρμητη" γενιά--γιατί μπορούν να κατανοήσουν καλύτερα την ψυχολογία τους, την τέχνη τους και την τεχνική τους. Συνεπώς, αναμένω με ιδιαίτερο ενδιαφέρον και την εκπομπή της Άννας Παναγιωτοπούλου...


Η Άννα Παναγιωτοπούλου στο φινάλε του X-Σκηνής μαζί με τους/τις Μάρω Κοντού, Στ. Κραουνάκη, Ζ. Σαπουντζάκη, Ά. Καλουτά και Λ. Λαζόπουλο. Ακόμα θυμάμαι με πόσο σεβασμό η Άννα Παναγιωτοπούλου έσκυψε και φίλησε το χέρι της Άννας Καλουτά...

Πέντε χρόνια χωρίς τη Ρένα Βλαχοπούλου

Πριν από πέντε ακριβώς χρόνια, στις 29 Ιουλίου 2004, λίγες μέρες πριν την έναρξη των Ολυμπιακών Αγώνων της Αθήνας επέλεξε να "φύγει" η Ρένα Βλαχοπούλου. Η ολυμπιονίκης της σκηνής και του κεφιού, είπαν τότε οι συνάδελφοί της και οι δημοσιογράφοι, η Ρένα μας, είπαν πολλές Ελληνίδες και πολλοί Έλληνες που συγκινήθηκαν στο άκουσμα της είδησης, η Ειρήνη μας, είπαν οι δικοί της άνθρωποι που βίωσαν το τέλος αυτής της τόσο σημαντικής καλλιτέχνιδας, ένα τέλος δύσκολο και θλιβερό, τόσο διαφορετικό από τα κεφάτα happy end των ταινιών της.

Η φίλη Χρονοστιβάδα μού μήνυσε ότι περιμένει ένα αφιέρωμα στη μνήμη της, από εκείνα που ετοιμάζω για άλλους απόντες και άλλες απούσες. Δεν ξέρω όμως αν μπορώ να ετοιμάσω ένα τέτοιο αφιέρωμα. Άλλωστε, το blog αυτό θυμάται κάθε μέρα τη Ρένα Βλαχοπούλου τιμώντας τη μνήμη της με κάθε δυνατή (ή και... αδύνατη!) ευκαιρία και αφορμή. Πέρα από το καθιερωμένο για τέτοιες στιγμές τραγούδι της "Το πρωτοβρόχι μου" (των Γεράσιμου Λαβράνου και Κώστα Πρετεντέρη) που άκουγα τέτοιες μέρες πριν από πέντε χρόνια και θα ακούσω και φέτος, σκέφτηκα να τιμήσω τη Ρένα μας με εικόνες από την καριέρα της και με τα λόγια ενός ξένου τραγουδιού που έγραψε ο Herbert Kretzmer με μουσική του Charles Aznavour και τραγούδησε ο Elvis Costello.

She may be the face I can't forget
a trace of pleasure or regret,
may be my treasure or the price I have to pay.
She may be the song that summer sings,
may be the chill that autumn brings,
may be a hundred different things within the measure of a day.

...
She may not be what she may seem inside her shell.

She who always seems so happy in a crowd,
whose eyes can be so private and so proud,
no one's allowed to see them when they cry.
She may be the love that cannot hope to last,
may come to me from shadows of the past
that I'll remember till the day I die.

...
Me, I'll take her laughter and her tears
and make them all my souvenirs...

Δεν γνωρίζω πόσοι/ες θα θυμηθούν φέτος την επέτειο του θανάτου της Ρένας Βλαχοπούλου, πέρα από τους δικούς της ανθρώπους που τέλεσαν ένα τρισάγιο στη μνήμη της τη Δευτέρα. Είμαι σίγουρος ότι θα τη θυμηθεί το Pathfinder club που είναι αφιερωμένο στη Ρένα και ελπίζω να τη θυμηθούν τα (οκτώ, αν δεν κάνω λάθος) groups του Facebook που είναι επίσης αφιερωμένα σ' εκείνη. Σας ενημερώνω επίσης ότι θα τη θυμηθεί η εκπομπή του Σιδερή Πρίντεζη Πάμε σαν άλλοτε, στο Δεύτερο Πρόγραμμα, το Σάββατο 1 Αυγούστου. Ο Σιδερής Πρίντεζης, τηρώντας την υπόσχεση που μας έδωσε όταν ολοκληρώθηκε η ζώνη 70 χρόνια ΕΡΑ, επανέρχεται με σπάνιες ηχογραφήσεις της Ρένας Βλαχοπούλου από τους ραδιοθαλάμους του παλιού ΕΙΡ. Προβλέπεται ότι θα είναι ένα ουσιαστικό αφιέρωμα στη μνήμη της μούσας μας και ανυπομονούμε για αυτό!

Αφιέρωμα στη Ρένα Βλαχοπούλου στο νέο τεύχος του περιοδικού "Όασις"

Από χτες βρίσκεται στα περίπτερα το τεύχος 10 (Ιουλίου-Αυγούστου) του περιοδικού Όασις. Το περιοδικό αυτό που έστησε ο Κώστας Μπαλαχούτης, ένας άνθρωπος παθιασμένος με το λαϊκό τραγούδι που μας έχει δώσει εξαιρετικά βιβλία στο παρελθόν (Τα μαγικά 45άρια και η εποχή τους, Λαϊκά Μονοπάτια, Γιώτα Λύδια: Η πιο μεγάλη ώρα είναι τώρα) γίνεται αυτές τις μέρες ενός έτους (το πρώτο του τεύχος κυκλοφόρησε πέρσι, στις 25 Ιουλίου). Σ' αυτόν τον πρώτο χρόνο της κυκλοφορίας του έχει αποδείξει, μέσα από επίκαιρα άρθρα, πολύτιμες μονογραφίες και ζουμερές συνεντεύξεις αλλά και απολαυστικά CD, την αγάπη του για το λαϊκό τραγούδι, την ιστορία του και τους/τις εκπροσώπους του--και όταν μιλάμε για λαϊκό τραγούδι δεν αναφερόμαστε απλώς στη στενή έννοια της λέξης "λαϊκό", δηλαδή του τραγουδιού που συνοδεύει το μπουζούκι, αλλά στην ουσιαστική έννοια της λέξης, στο τραγούδι που εξέφρασε πραγματικά τον λαό, είτε το έγραψε ο Αττίκ είτε το έγραψε ο Τσιτσάνης.

Στο καινούριο τεύχος ξεχωρίζουν οι συντεντεύξεις της Ελένης Βιτάλη στον Κώστα Μπαλαχούτη και του Μανώλη Μητσιά στην Αφροδίτη Παπακαλού (που συνοδεύονται από τις αναλυτικές δισκογραφίες τους που επιμελήθηκε ο Πέτρος Δραγουμάνος), ένα αφιέρωμα του Λευτέρη Παπαδόπουλου στην Ευτυχία Παπαγιαννοπούλου και ένα αφιέρωμα του Δημήτρη Βάκη στον Γιώργο Φούντα (με ιδιαίτερη έμφαση στη συνύπαρξή του με τη Μελίνα Μερκούρη στη Στέλλα, στο Ποτέ την Κυριακή και στις Κάννες). Υπάρχουν ακόμα μια πολύ ενδιαφέρουσα έρευνα του Θανάση Γιωγλού σχετικά με τα 45άρια του Γιάννη Πάριου, ένα γλυκό αφιέρωμα της Αφροδίτης Παπακαλού στα θερινά σινεμά και τις μουσικές τους και ένα αφιέρωμα στον Φουσταλιέρη, τον ρεμπέτη της Κρήτης. Η πλούσια ύλη του τεύχους αυτού συμπληρώνεται από συνεντεύξεις του Μιχάλη Μπουρμπούλη, του Αγάθωνα, του Βαγγέλη Τρίγκα, του Παναγιώτη Στεργίου, του Στέλιου Θεοδωσίου, του Μιχάλη Χρυσοχοϊδη, του συγκροτήματος Λαβύρυθμος και των Αλέξανδρου Αρκαδόπουλου και Παναγιώτη Λάλεζα.


Η Ρένα Βλαχοπούλου και ο Γιάννης Σταματίου
(φωτογραφία από το αρχείο του Γιάννη Σταματίου)

Τέλος, το τεύχος αυτό φιλοξενεί ένα αφιέρωμά μου στη σχέση της Ρένας Βλαχοπούλου με το λαϊκό τραγούδι. Με αφορμή τη συμπλήρωση 5 χρόνων από τον θάνατο της Ρένας, το κείμενο παρουσιάζει μια αναδρομή στην καριέρα της αξέχαστης ηθοποιού και τραγουδίστριας δίνοντας ιδιαίτερη έμφαση στις "συναντήσεις" της με το αρχοντορεμπέτικο, το λαϊκό και το ελαφρολαϊκό τραγούδι στη δισκογραφία, το θέατρο και το σινεμά. Η συνεργασία μου αυτή με το περιοδικό είναι ένα ακόμα "προξενιό" του καλού φίλου Αντώνη Μποσκοϊτη-bosko, τον οποίο ευχαριστώ για άλλη μια φορά, όπως επίσης ευχαριστώ και τον Κώστα Μπαλαχούτη για τη φιλοξενία του.

Απόλυτα εναρμονισμένα με τα περιεχόμενα του τεύχους είναι τα CD που προσφέρει το περιοδικό. Στο πρώτο από αυτά ο Μανώλης Μητσιάς ερμηνεύει εξαιρετικά Τα ζεϊμπέκικα του Μίκη (το CD προλογίζει ο ίδιος ο Μίκης Θεοδωράκης). Το δεύτερο CD είναι μια συλλογή με τίτλο Τα μπουζούκια πάνε παραλία που περιλαμβάνει αγαπημένα λαϊκά τραγούδια που μιλούν για τη θάλασσα: τα θαλασσινά μεράκια, τη θαλασσινή αύρα, τους αποχαιρετισμούς και τα λιμάνια... Τέλος, ως μουσική υπόκρουση στο αφιέρωμα της Αφροδίτης Παπακαλού στα θερινά σινεμά (και κατ' επέκταση και στο αφιέρωμα στη Ρένα Βλαχοπούλου) προσφέρεται το CD Τα λαϊκά του σινεμά που περιέχει πρώτες και δεύτερες εκτελέσεις αγαπημένων λαϊκών τραγουδιών που πρωτοακούστηκαν σε ελληνικές ταινίες.

Περισσότερα για το περιοδικό Όασις, τα προηγούμενα τεύχη του και τα CD που έχει προσφέρει μπορείτε να διαβάσετε στην ιστοσελίδα http://www.oasis-magazine.gr που λειτουργεί εδώ και λίγο καιρό με υποδειγματική δομή και οργάνωση. Στην ιστοσελίδα θα βρείτε ακόμα σύνδεσμο για να ακούσετε ζωντανά το πρόγραμμα του ραδιοφωνικού σταθμού Όασις 88.

Θέλω, τέλος, να προσθέσω ότι στην τελευταία σελίδα του περιοδικού, στη στήλη "Παρελκόμενα" του λαϊκού, διάβασα κάτι που με χαροποίησε ιδιαίτερα: κυκλοφορούν σε επιμέλεια του Κώστα Ματσούκα και του Κώστα Διαμαντή οι κατάλογοι δισκογραφίας 45 στροφών και EPs των εταιριών Minos, Columbia, His Master's Voice, Odeon και Parlophone, δηλαδή των μεγαλύτερων εταιριών δίσκων της δεκαετίας του '60 και του '70.


Η εργασία αυτή συμπληρώνει την πολύτιμη έκδοση του Διονύση Μανιάτη Η εκ περάτων δισκογραφία γραμμοφώνου. Είχα διαβάσει πριν από λίγους μήνες στη στήλη του Βασίλη Αγγελικόπουλου στην Καθημερινή ότι ο Διονύσης Μανιάτης έχει ήδη ετοιμάσει και τον κατάλογο δισκογραφίας των 45 στροφών αλλά δεν βρίσκει χρηματοδότη για να τον εκδώσει (οι εκκλήσεις του στο ΥΠΕΠΘ προφανώς δεν βρήκαν ανταπόκριση...). Ελπίζω και ο Δ. Μανιάτης να καταφέρει να εκδώσει τον κατάλογό του αλλά και οι Κώστας Ματσούκας-Κώστας Διαμαντής να συνεχίσουν με την καταγραφή των δίσκων των υπόλοιπων εταιριών, αρχίζοντας από τη Philips στην οποία ανήκουν κάποιοι από τους δίσκους της Ρένας Βλαχοπούλου. Ήδη, όπως βλέπω στο Όασις, στο εξώφυλλο του καταλόγου της Odeon υπάρχουν δυο εξώφυλλα δίσκων 45 στροφών της Ρένας (συμπτωματικά, το ένα από τα δύο είναι το EP με τα τραγούδια από την ταινία Κάτι να καίει και έχει τη φωτογραφία της Ρένας Βλαχοπούλου με το μπουζούκι, που συνοδεύει το αφιέρωμα του περιοδικού).

Κλείνοντας, θέλω να θυμίσω ότι σαν σήμερα πριν από 69 χρόνια, στις 18 Ιουλίου 1940, η Ρένα Βλαχοπούλου πραγματοποίησε την πρώτη της εμφάνιση "προ του αθηναϊκού κοινού" στο κοσμικό κέντρο Αρζεντίνα, στο Καλαμάκι... Περισσότερα για το αθηναϊκό ντεμπούτο της Ρένας μπορείτε να βρείτε εδώ, στη σχετική περσινή ανάρτηση...

Γάμοι, βαφτίσια, κουμπαριές...

Το καλοκαίρι είναι ιδανική εποχή για γάμους και βαφτίσια... Με αφορμή έναν γάμο, μια βάφτιση και μια κουμπαριά της σημερινής μέρας, ανέτρεξα στο αρχείο μου και "αλίευσα" χαριτωμένα στιγμιότυπα με τη Ρένα Βλαχοπούλου... νύφη, κουμπάρα και νονά!

Η Ρένα Βλαχοπούλου παντρεύτηκε τρεις φορές. Στάθηκε τυχερή στον τρίτο της γάμο, με τον επιχειρηματία Γιώργο Λαφαζάνη, έναν γοητευτικό και πνευματώδη επιχειρηματία που τη λάτρεψε και έζησαν μαζί 39 ολόκληρα χρόνια. Του στέλνουμε σήμερα την αγάπη μας και τον σεβασμό μας και του ευχόμαστε να είναι καλά. Στις περισσότερες ταινίες της η Ρένα Βλαχοπούλου έβρισκε (στο τέλος συνήθως...) το ταίρι της, αλλά σε πέντε μόνο από αυτές τη βλέπουμε στην τελετή του γάμου της (ή λίγο πριν ή λίγο μετά). Στο Μερικοί το προτιμούν κρύο παντρεύεται τον Γιάννη Βογιατζή, στη Βουλευτίνα παντρεύεται τον Σταύρο Ξενίδη, στην Παριζιάνα παντρεύεται τον Δημήτρη Καλλιβωκά, στην Κόμησσα της Κέρκυρας παντρεύεται τον Αλέκο Αλεξανδράκη στο Ποντικονήσι (αλλά δεν φοράει νυφικό!) και στη βιντεοταινία Είσαι το λαχείο μου! παντρεύεται τον Κώστα Παληό με πολιτικό γάμο. Η Ρένα Βλαχοπούλου και ο Γιάννης Βογιατζής στον "γάμο" τους στην ταινία του Γιάννη Δαλιανίδη Μερικοί το προτιμούν κρύο (1962-63). Η Ρένα Βλαχοπούλου και ο Αλέκος Αλεξανδράκης στον "γάμο" τους στο Ποντικονήσι. Από την ταινία του Αλέκου Σακελλάριου Η κόμησσα της Κέρκυρας (1971-72) Καθώς ήταν ιδιαίτερα δημοφιλής στον χώρο του θεάματος αλλά και στους συμπατριώτες/στις συμπατριώτισσές της, η Ρένα Βλαχοπούλου έγινε πάρα πολλές φορές κουμπάρα σε γάμους, θρησκευτικούς και πολιτικούς, και φυσικά νονά. Είναι μάλλον δύσκολο να απαριθμήσουμε τα ονόματα όσων πάντρεψε και βάφτισε. Θα αναφέρουμε ότι, μεταξύ άλλων, βάφτισε την κόρη του αδελφού της, του Σπύρου Βλαχόπουλου, στην οποία έδωσε το όνομά της, Ειρήνη. Ειδικά τα τελευταία 20 χρόνια της... κουμπαρικής της δράσης, οι τελετές καλύπτονταν φυσικά από τους φωτορεπόρτερ και έτσι οι κουμπαριές της Ρένας γίνονταν θέμα στις κοσμικές σελίδες εφημερίδων και περιοδικών. Μια από τις τελευταίες κουμπαριές της, τον Νοέμβριο του 1992, παρουσιάστηκε στον Τύπο ως αρκετά επεισοδιακή: η κουμπάρα Ρένα Βλαχοπούλου ξέχασε να φέρει τις λαμπάδες και τα στέφανα για τον γάμο της Έλντας Πανοπούλου... "Η αφηρημένη/ξεχασιάρα κουμπάρα" ήταν ο τίτλος που μπήκε σε όλα σχεδόν τα έντυπα (αν και τελικά αυτό που συνέβη ήταν απλώς μια λάθος συνεννόηση με το κατάστημα που θα έφερνε τα στέφανα και τις λαμπάδες). Η Έλντα Πανοπούλου παντρεύτηκε τελικά με τα στέφανα που είχε η Εκκλησία. Ευτυχώς που κάποιες νύφες αποφασίζουν να παντρευτούν με τα στέφανα της μητέρας τους ή της γιαγιάς τους και έτσι απαλλάσσουν τους κουμπάρους και τις κουμπάρες τους από αυτή την έννοια! Έτσι, είτε μόνη της είτε παρέα με άλλους/ες συναδέλφους της η Ρένα Βλαχοπούλου απέκτησε αρκετά πνευματικά παιδιά που ελπίζουμε να κληρονόμησαν από την πνευματική τους μητέρα το κέφι, την αισιοδοξία, την αγάπη για τη ζωή και τους ανθρώπους και, γιατί όχι, και κάποια από τα τόσα ταλέντα της... Δεξιά τη βλέπουμε στη βάφτιση της κόρης των ηθοποιών Βίλμας Τσακίρη και Γιάννη Ευαγγελίδη, τον Απρίλιο του 1974. Η Ρένα Βλαχοπούλου και η Μάρθα Καραγιάννη βαφτίζουν τον γιο του θεατρικού επιχειρηματία Μάρκου Τάγαρη και της ηθοποιού Ελεάνας Μίχα τον Ιούλιο του 1993. Η Ρένα ήταν η κουμπάρα του ζεύγους και στον πολιτικό τους γάμο. Κλείνω αυτή την ανάρτηση με πολλές ευχές για τη Σίσσυ, τον Σπύρο και τον Λαζαράκο τους: να ζήσουνε! Και η Αφροδίτη... πάντα άξια! Ακούμε φυσικά τη Ρένα Βλαχοπούλου μαζί με τον Σταύρο Ξενίδη, να τραγουδούν στο γλέντι του κινηματογραφικού τους γάμου: "Να ζήσουμε, να ζήσουμε, μαζί να ευτυχήσουμε!" (μουσική: Γιώργος Μουζάκης, στίχοι: Λάκης Μιχαηλίδης, από την ταινία του Κώστα Καραγιάννη Η Βουλευτίνα).

Σπύρος Καλογήρου και Άννα Παϊταζή

Μέσα σε μια εβδομάδα «έφυγαν» δυο αγαπημένα πρόσωπα του θεάτρου, του κινηματογράφου και της τηλεόρασης. Ο Σπύρος Καλογήρου και η Άννα Παϊταζή, δυο ηθοποιοί που έμειναν στη μνήμη μας κυρίως σε «δεύτερους» ρόλους τους οποίους όμως έκαναν πρωταγωνιστικούς με το ταλέντο τους και την εκλεκτή τους παρουσία.

Σπύρος Καλογήρου

Ο Σπύρος Καλογήρου πέθανε το Σάββατο 27 Ιουνίου σε ηλικία 87 ετών. Έμεινε στη μνήμη μας κυρίως ως ένας από τους «κακούς» του ελληνικού σινεμά, αλλά στην πραγματικότητα (και όπως συνέβαινε και στην περίπτωση άλλων «κακών», πχ. του Αρτέμη Μάτσα) ήταν ένας γλυκύτατος και καλοσυνάτος άνθρωπος. Σπούδασε στη Δραματική Σχολή του Ελληνικού Ωδείου και πρωτοεμφανίστηκε στο θέατρο το 1955. Συνεργάστηκε με σημαντικούς θιάσους (Αδαμάντιου Λεμού, Μιράντας Μυράτ, Μάνου Κρατάκη, «Πειραϊκό θέατρο» Ροντήρη) μέχρι την ένταξή του, το 1960, στο «Θέατρο Τέχνης» του Κάρολου Κουν, με το οποίο συνεργάστηκε για πολλά χρόνια, πρωταγωνιστώντας σε αρχαίες κωμωδίες, τραγωδίες αλλά και έργα του σύγχρονου ρεπερτορίου. Μετά το «Θέατρο Τέχνης» δούλεψε και πάλι κοντά σε μεγάλα ονόματα (Αλέξης Μινωτής, Αλέξης Σολομός, Έλλη Λαμπέτη, Κατερίνα). Τα τελευταία χρόνια συνεργάστηκε κυρίως με θιάσους κωμωδίας και επιθεώρησης.

Η εικόνα του Σπύρου Καλογήρου μένει έντονα στη μνήμη μας χάρη στις δεκάδες ταινίες, τηλεοπτικές σειρές και βιντεοταινίες στις οποίες εμφανίστηκε από το 1955 μέχρι και το 2003. Μπορεί να καθιερώθηκε ως «κακός» (κυρίως σε κοινωνικά δράματα αλλά και σε κάποιες κωμωδίες), ωστόσο είχε μια πλατιά γκάμα που έφτανε από τον καλοκάγαθο νησιώτη στη Μανταλένα μέχρι τον αυστηρό θείο στον Κατεργάρη. Η τελευταία του κινηματογραφική εμφάνιση πραγματοποιήθηκε στην ταινία του Νίκου Περάκη Η Λίζα και όλοι οι άλλοι.

Ο Σπύρος Καλογήρου και η Ρένα Βλαχοπούλου δεν συνεργάστηκαν ποτέ, ωστόσο η Ρένα «συναντήθηκε» δυο φορές με τη λατρεμένη σύζυγο του Καλογήρου, τη γλυκύτατη ηθοποιό Ευαγγελία Σαμιωτάκη: σε έναν από τους κλασικούς γυναικοκαβγάδες της Παριζιάνας του Γιάννη Δαλιανίδη και της Φίνος Φιλμ το 1969 αλλά και στην πρώτη τηλεοπτική σειρά της Ρένας, την αδικοχαμένη Μια Αθηναία στην Αθήνα του Αλέκου Σακελλάριου το 1976.

Ο Σπύρος Καλογήρου και η Ευαγγελία Σαμιωτάκη γνωρίστηκαν το 1952 και παρέμειναν μαζί ως το τέλος. Απέκτησαν ένα γιο. Ήταν από τις σπάνιες περιπτώσεις θεατρικών ζευγαριών που έμειναν τόσα πολλά χρόνια μαζί και, σε κάθε ευκαιρία, δήλωναν την αγάπη τους ο ένας για τον άλλο, ιδιαίτερα τα τελευταία χρόνια, μέσα από τηλεοπτικές εκπομπές, στις οποίες ο Σπύρος Καλογήρου δεν έχανε την ευκαιρία να απαγγέλει τρυφερά ποιήματα που έγραφε για εκείνη. Το ζευγάρι Καλογήρου-Σαμιωτάκη συγκρότησε προσωπικούς θιάσους τη δεκαετία του ’80 και περιόδευσε σε όλη την Ελλάδα. Μια από τις παραστάσεις τους είναι μια από τις πρώτες θεατρικές μου αναμνήσεις στο κινηματοθέατρο «Κεντρικόν» της Ηράκλειας Σερρών...

Άννα Παϊταζή

Στο ίδιο κινηματοθέατρο, λίγα χρόνια πριν, είχε εμφανιστεί η Άννα Παϊταζή επικεφαλής του θιάσου του Λούνα Παρκ. Στα μέσα της δεκαετίας του ’70, η Άννα Παϊταζή, που πέθανε σε ηλικία 86 χρόνων την Πέμπτη 2 Ιουλίου, ήταν μια από τις δημοφιλέστερες ελληνίδες ηθοποιούς χάρη στην τηλεοπτική σειρά του Γιάννη Δανιαλίδη Λούνα Παρκ, που άρχισε να προβάλλεται το 1974 και κράτησε επτά ολόκληρα χρόνια ως το 1981. Ο βασικός πρωταγωνιστής της σειράς ήταν ο έξοχος Διονύσης Παπαγιαννόπουλος, που χάρη στον ρόλο του «Κυρ-Γιώργη» καθιερώθηκε, μετά από πολλά χρόνια παρουσίας στο θέατρο και το σινεμά, ως ο απόλυτος πρωταγωνιστής. Στο πλάι του, η «κυρία Ουρανία» γνώρισε αντίστοιχη επιτυχία, τόση που όταν ο Παπαγιαννόπουλος δεν μπόρεσε να συμμετάσχει στην περιοδεία του θεατρικού Λούνα Παρκ, ηγήθηκε εκείνη του θιάσου (στον οποίο συμμετείχαν κι άλλοι/ες ηθοποιοί της σειράς) και γνώρισε τεράστια επιτυχία σε όλη την Ελλάδα.

Ωστόσο, η Άννα Παϊταζή δεν ήταν μόνο η «κυρία Ουρανία» του Λούνα Παρκ. Το βιογραφικό της σημείωμα που παρουσιάζει ο Θόδωρος Έξαρχος στο πολύτιμο έργο του Έλληνες Ηθοποιοί: Αναζητώντας τις ρίζες περιέχει εντυπωσιακές σπουδές (Φιλοσοφική Σχολή του Πανεπιστημίου Αθηνών, Δραματική Σχολή Ωδείου Αθηνών, Δραματική Σχολή Εθνικού Θεάτρου, Conservatoire του Παρισιού) και συνεργασίες («Θέατρο Τέχνης» Κάρολου Κουν, Εθνικό Θέατρο, Κατερίνα, Κώστας Μουσούρης, Γιώργος Παππάς-Έλλη Λαμπέτη-Δημήτρης Χορν, Ελένη Χατζηαργύρη, Λάμπρος Κωνσταντάρας, Αλέκος Αλεξανδράκης-Αλίκη Γεωργούλη, Αλίκη Βουγιουκλάκη, Έλσα Βεργή κ.ά.) σε πολλά έργα του παγκόσμιου ρεπερτορίου.

Στον κινηματογράφο πρωτοεμφανίστηκε το 1950, ωστόσο στα χρόνια του ’60, χάρη στη Φίνος Φιλμ και τον Γιάννη Δαλιανίδη κυρίως, διαμορφώθηκε η κινηματογραφική της περσόνα: μητέρα αστικών ή μικροαστικών οικογενειών, άλλοτε αυστηρή κι άλλοτε καλοσυνάτη, άλλοτε πανούργα και άλλοτε αφελής. Ο Δαλιανίδης της έδωσε και τη μεγάλη τηλεοπτική επιτυχία του Λούνα Παρκ, ωστόσο πριν από αυτό η Άννα Παϊταζή έγραψε ιστορία στα πρώτα χρόνια της ελληνικής τηλεόρασης ως η «Μαντάμ Σουσού» στην πρώτη τηλεοπτική μεταφορά του έργου του Δημήτρη Ψαθά, το 1971 (αυτή η τηλεοπτική της ερμηνεία δυστυχώς δεν έχει σωθεί, υπάρχει όμως μια ραδιοφωνική ηχογράφηση της Μαντάμ Σουσούς που μας δίνει μια «ηχητική» εικόνα της εξαιρετικής της ερμηνείας).

Η Άννα Παϊταζή και η Ρένα Βλαχοπούλου συναντήθηκαν στο θέατρο «Βέμπο» τη χειμερινή περίοδο 1976-77, στην επιθεώρηση Ευτυχέστα κι άστα των Κώστα Νικολαϊδη και Πυθαγόρα, με μουσική του Ζακ Ιακωβίδη. Ένας μεγάλος θίασος με επικεφαλής τους Ρένα Βλαχοπούλου, Χρόνη Εξαρχάκο, Γιάννη Βογιατζή, Βασίλη Τσιβιλίκα, Νίκο Τσούκα, Ντάνο Λυγίζο, Άννα Παϊταζή, Μεταξόπουλο-Φοντάνα και... τον Γιάνη Πάριο, που παρουσίαζε ενα ημίωρο τραγουδιστικό πρόγραμμα στο δεύτερο μέρος του έργου (και στο οποίο συμμετείχε και η Ρένα).

Ήταν η πρώτη από τις λιγοστές εμφανίσεις της Άννας Παϊταζή στην επιθεώρηση και το γεγονός αυτό σχολιάζεται, με χαριτωμένο τρόπο, στο πρόγραμμα, στη σελίδα της διανομής του έργου.

Στα χρόνια του ’80 η Άννα Παϊταζή επέστρεψε στο Εθνικό Θέατρο, στο σημαντικό ρεπερτόριο για το οποίο την είχαν εφοδιάσει οι σπουδές της ενώ συνέχιζε, μέχρι πριν από λίγα χρόνια, να χαρίζει την υπέροχη παρουσία της σε κάποιες ταινίες (πιο πρόσφατη το R20) και τηλεοπτικές σειρές (τελευταία της εμφάνιση στις Επτά Θανάσιμες Πεθερές ως πολίτισσα θεία της πολίτισσας πεθεράς Μπέτυς Βαλάση...). Έδινε πού και πού και κάποιες συντεντεύξεις σε τηλεοπτικές εκπομπές: τη θυμάμαι, πριν από 6-7 χρόνια, να μιλάει για τη ζωή και την καριέρα της στον Φώτη Σεργουλόπουλο και τη Μαρία Μπακοδήμου στο πρωινό Σαν στο σπίτι σας. Στον λόγο της φαινόταν η καλλιέργειά της, η αξιοπρέπειά της και η αγάπη της για τη δουλειά της και τους ανθρώπους...

ΣΗΜΕΙΩΣΗ: Καλός φίλος με ρώτησε γιατί γράφω "Άννα Παϊταζή" και όχι "Άννα Παϊτατζή", όπως γράφουν οι περισσότερες εφημερίδες και ιστοσελίδες. Δίχως να έχω κάνει εξονυχιστική έρενα βέβαια, προτίμησα το "Παϊταζή" γιατί έτσι εμφανίζεται το όνομα στο αξιόπιστο λεξικό ηθοποιών του Θόδωρου Έξαρχου (όπου αναφέρεται και το αληθινό της επώνυμο, "Παϊταζόγλου"), στην ιστοσελίδα www.imdb.com και στις πηγές που παρουσιάζω εγώ, δηλαδή το πρόγραμμα της παράστασης του θεάτρου "Βέμπο" (όπου, υποθέτω, το όνομα γράφτηκε έτσι με την έγκριση της ίδιας) και οι διαφημίσεις της παράστασης από τις εφημερίδες της εποχής.

Ολοκληρώθηκε η εκπομπή "70 χρόνια Ελληνική Ραδιοφωνία" του Σιδερή Πρίντεζη

Χτες το βράδυ ολοκληρώθηκε η εκπομπή--ή, καλύτερα, η ζώνη--του Δεύτερου Προγράμματος 70 χρόνια Ελληνική Ραδιοφωνία που επιμελούνταν εδώ και πολλούς μήνες ο Σιδερής Πρίντεζης. Προσωπικά με λύπησε αυτή η απόφαση του Δεύτερου να σταματήσει αυτή η σειρά εκπομπών. Μπορεί πλέον να μη γιορτάζουμε 70 χρόνια από την ίδρυση της ΕΡΑ, αλλά αυτή η ζώνη θα έπρεπε να πάρει έναν τίτλο, όπως πχ. Εκπομπές από το αρχείο της Ελληνικής Ραδιοφωνίας και να συνεχίσει να υπάρχει στις συχνότητες του Δεύτερου. Ο πλούτος του αρχείου της ΕΡΑ είναι ανεξάντλητος και η ΕΡΑ οφείλει να δίνει στο κοινό της γενναίες δόσεις αυτού του πλούτου. Δεν μπορώ να καταλάβω σε τι χρησιμεύει η ύπαρξη όλου αυτού του υλικού, όταν δεν φτάνει στους ακροατές και τις ακροάτριες.

Ειδικά για τα ενδιαφέροντα αυτού του blog, η ζώνη αυτή υπήρξε πολύτιμη πηγή, καθώς ακούστηκαν τραγούδια με τη Ρένα Βλαχοπούλου που ηχογραφήθηκαν στα παλιά στούντιο του ΕΙΡ (όπως μια τζαζίστικη εκτέλεση του "Τι τριάντα, τι σαράντα, τι πενήντα" των Νίκυ Γιάκοβλεφ-Πυθαγόρα, μια ενδιαφέρουσα επανεκτέλεση του "Γελά γαλάζιος ουρανός" των Μίμη Πλέσσα-Βαγγέλη Γκούφα με τη Ρένα και τον Γιάννη Βογιατζή, αλλά και τα "Καπέλα" από τη σειρά εκπομπών Ιστορία της Ελληνικής Επιθεωρήσεως). Επίσης μεταδόθηκε, μετά από πολύ καιρό, ολόκληρη η κωμωδία του Βαγγέλη Λυκιαρδόπουλου Τα ετερώνυμα έλκονται με τον Ντίνο Ηλιόπουλο, τον Μίμη Φωτόπουλο, τη Ρένα Βλαχοπούλου και άλλους/ες ηθοποιούς.

Πέρα όμως από τις ηχογραφήσεις της Ρένας, ακούσαμε σπουδαίες θεατρικές παραστάσεις αλλά και αποσπάσματα από θεατρικά έργα με τους Μελίνα Μερκούρη, Κατίνα Παξινού, Έλλη Λαμπέτη, Δημήτρη Χορν, Βασίλη Λογοθετίδη, Τζένη Καρέζη, Σμάρω Στεφανίδου και τόσους/ες άλλους/ες. Αποσπάσματα από ραδιοφωνικές επιθεωρήσεις και ραδιοφωνικά σίριαλ με τους Ρένα Ντορ, Γεωργία Βασιλειάδου, Νίκο Σταυρίδη, Χρήστο Ευθυμίου, Γιάννη Βογιατζή αλλά και την Αλίκη Βουγιουκλάκη! Εκπομπές της Λιλιπούπολης αλλά και τη Σαπφώ Νοταρά σε διηγήματα του Παπαδιαμάντη.

Και βέβαια εξαιρετικά δείγματα του ελαφρού τραγουδιού με κορυφαίες τρεις μεταδόσεις: τη συζήτηση του Κώστα Γιαννίδη με τον Μίμη Πλέσσα (από την εκπομπή Ας μιλήσουμε για μουσική), μια σπανιότατη ηχογράφηση τραγουδιών με τον Νίκο Γούναρη και τον Φώτη Πολυμέρη (μετάδοση που συγκίνησε και τον ίδιο τον Φώτη Πολυμέρη που τηλεφώνησε στην εκπομπή) και, τέλος, ένα εξαιρετικό αφιέρωμα που ετοίμασε ο Σιδερής Πρίντεζης για τη Δανάη, λίγες μέρες μετά τον θάνατό της. Θέλω να σταθώ λίγο περισσότερο σ' αυτό το αφιέρωμα. Ο Πρίντεζης ανακάλυψε στο αρχείο αφενός συνεντεύξεις της Δανάης σε διάφορες εκπομπές (στις Θεατρικές Μνήμες του Αρτέμη Μάτσα αλλά και σε εκπομπές του Γιώργου Σαρηγιάννη, του Δημήτρη Μεϊντάνη και της Μαρίνας Χατζή) και αφετέρου ηχογραφήσεις της Δανάης από τα στούντιο του ΕΙΡ. Ελληνικά, γαλλικά και ισπανικά τραγούδια που ερμήνευε μοναδικά η Δανάη είτε μόνη της με την κιθάρα της είτε με τη συνοδεία του Λεβ στο πιάνο. "Το τραγούδι της ψυχής μου" του Νίκου Γούναρη, η "Κατινιώ" του Αττίκ αλλά και το "Μια θάλασσα μικρή" του Διονύση Σαββόπουλου "βγήκαν" από την ταινιοθήκη της ΕΡΤ και έφτασαν σε όλη την Ελλάδα. Ταυτόχρονα ο λόγος της "γιαγιάς" Δανάης έφτασε στα αφτιά μας ολοζώντανος, όπως τότε που τη χαιρόμασταν κοντά μας, μέσα από αποσπάσματα που επέλεξε και "πάντρεψε" με εξαιρετική ευστοχία ο Σιδερής Πρίντεζης. Και μόνο για αυτό το αφιέρωμα πρέπει να τον ευγνωμονούμε.

Αλλά σαφώς οι μεταδόσεις δεν σταματούσαν στο ελαφρό τραγούδι. Ακούσαμε σημαντικές στιγμές των τελευταίων πενήντα χρόνων. Δεν ξέρω τι να πρωτοαναφέρω. Τη συνάντηση του Χατζιδάκι με τον Ζαμπέτα, τη συναυλία του Μίκη Θεοδωράκη στο "Κεντρικόν", ηχογραφήσεις με τη Μαρινέλλα, τη Νάνα Μούσχουρη, τη Δόμνα Σαμίου, την Αρλέτα, τον Γιώργο Νταλάρα, τον..., την..., τους... Μέχρι και μια γοητευτικότατη συναυλία ιταλικών τραγουδιών ανακάλυψε και μας χάρισε ο κ. Πρίντεζης...

Αυτό το σταθερό μας ραντεβού με τη μουσική και ραδιοφωνική μας ιστορία έλαβε τέλος χτες το βράδυ. Ο ίδιος ο Σιδερής Πρίντεζης υποσχέθηκε ότι η έρευνα θα συνεχιστεί και θα μας χαρίζει τους θησαυρούς όταν θα δίνονται οι κατάλληλες αφορμές. Είμαι σίγουρος ότι θα τηρήσει την υπόσχεσή του, ωστόσο αυτό το δίωρο του Σαββάτου εμένα θα μου λείψει. Νιώθω ότι μου στερείται κάτι που μου ανήκει και που θέλω να χαίρομαι όσο πιο συχνά γίνεται. Ελπίζω η διοίκηση της ΕΡΤ να το ξανασκεφτεί και να δώσει χώρο στην ιστορία της.

Μέχρι τότε θα αναμένω όσα θα μας χαρίζει ο Σιδερής Πρίντεζης από το Κλειδί του Σολ ξαι φυσικά το Πάμε σαν άλλοτε. Γιατί όμως, εφόσον η ζώνη 70 χρόνια ΕΡΑ καταργείται, δεν επανέρχεται το Πάμε σαν άλλοτε στην αρχική, δίωρη διάρκειά του. Οι φίλοι και οι φίλες του ελαφρού τραγουδιού δεχτήκαμε τη συρρίκνωση της εκπομπής όταν ξεκίνησαν οι αναμεταδόσεις από το αρχείο. Τώρα που οι αναμεταδόσεις αυτές σταμάτησαν απαιτούμε να δοθεί και πάλι στο ελαφρό τραγούδι περισσότερος χώρος και χρόνος. Το δικαιούται και το αξίζει...

Η ιστορική κιθάρα της Δανάης Στρατηγοπούλου στο Μουσείο Λαϊκών Οργάνων

Τη Δευτέρα 22 Ιουνίου το Μουσείο Ελληνικών Λαϊκών Μουσικών Οργάνων υποδέχεται την κιθάρα της Δανάης Στρατηγοπούλου. Το σημαντικό αυτό γεγονός συνδυάζεται με τον εορτασμό της Παγκόσμιας Ημέρας Μουσικής και το Μουσείο διοργανώνει ένα τιμητικό αφιέρωμα στη μεγάλη μας τραγουδίστρια, ποιήτρια και μεταφράστρια.

H Δανάη με την κιθάρα της, στα γυρίσματα της ταινίας
του Φρίξου Ηλιάδη Το οργανάκι

Η ίδια η Δανάη είχε αποφασίσει να δωρίσει την ιστορική της κιθάρα στο Μουσείο και, τώρα που εκείνη "έφυγε", η κόρη της Λήδα Χαλκιαδάκη ανέλαβε να εκπληρώσει την επιθυμία της. Η κιθάρα της Δανάης είναι ένα μουσικό όργανο εξαιρετικής τέχνης, από τα αριστουργήματα του ονομαστού οργανοποιού των αρχών του αιώνα Δημητρίου Μούρτζινου. Ο Μούρτζινος είχε κατασκευάσει μόνο δυο πανομοιότυπα όργανα, ένα για τον πρίγκιπα Ανδρέα κι ένα για τον Πορφυρόπουλο, ονομαστό τροβαδούρο της Πάτρας. Μετά τον θάνατο του Πορφυρόπουλου (που οι ρομαντικές αφηγήσεις της εποχής τον θέλουν ν’ αφήνει την τελευταία του πνοή πάνω στην κιθάρα του), το όργανο κατέληξε στη Δανάη, όταν ξεκινούσε την καριέρα της στη μάντρα του Αττίκ, κι έκτοτε ταυτίστηκε μαζί της, όπως αναγραφόταν πάντοτε στις εμφανίσεις της: «Η Δανάη με την κιθάρα της».

Στην εκδήλωση της Δευτέρας θα συμμετάσχουν η Αρλέτα, η Λήδα Χαλκιαδάκη, ο Κώστας Καράλης και η Αναστασία Έδεν. Θα παίξουν οι μουσικοί: Άλκηστη Ραυτοπούλου (πιάνο), Φώτης Μυλωνάς (φλάουτο-μπάσο), Σωκράτης Γανιάρης (τύμπανα) και Νίκος Κοταράς (κιθάρα). Αποσπάσματα από κείμενα και μεταφράσεις της Δανάης θα διαβάσει ανιψιά της, ηθοποιός Αλεξάνδρα Σακελλαροπούλου.

Η Δανάη και η μικρή Λήδα (φωτογραφία
από το αρχείο της Λήδας Χαλκιαδάκη)

Ομιλητές θα είναι ο πρόεδρος του Μουσείου Λαϊκών Οργάνων Λάμπρος Λιάβας, καθηγητής του Πανεπιστημίου Αθηνών, και ο συγγραφέας Δημήτρης Πιστικός. Χαιρετισμό θα απευθύνουν ο συνθέτης Μίμης Πλέσσας, η πρέσβης της Χιλής Σοφία Πρατς και η κόρη της Δανάης Λήδα Χαλκιαδάκη.

Η είσοδος θα είναι ελεύθερη. Το Μουσείο Ελληνικών Λαϊκών Μουσικών Οργάνων βρίσκεται στην Πλατεία Αέρηδων στην Πλάκα (Διογένους 1-3).

Για να μπείτε στο κλίμα της εκδήλωσης, σας παραθέτω μερικά σπάνια μουσικά βιντεάκια.

Πρώτα από όλα, την την αγαπημένη μας "γιαγιά" Δανάη, στη μοναδική ίσως τηλεοπτική τραγουδιστική της εμφάνιση: στην εκπομπή του Φρέντυ Γερμανού Το πορτρέτο της Πέμπτης, το 1976, τραγουδάει έπειτα από την επιμονή του αξέχαστου δημοσιογράφου το "Ven Conmigo, Ven", ποίηση του Πάβλο Νερούδα μελοποιημένη από την ίδια, στα χρόνια που βρισκόταν στη Χιλή. Το κομμάτι αυτό εντάχθηκε στον δίσκο Danai canta a Neruda που ηχογράφησε η Δανάη στη Χιλή και ο οποίος περιλαμβάνει 8 τραγούδια σε ποίηση Νερούδα και μουσική Δανάης και 4 ελληνικά τραγούδια σε στίχους και μουσική της Δανάης. To "Ven Conmigo, Ven" τραγούδησε πρώτη στην Ελλάδα η Λήδα Χαλκιαδάκη (στον δίσκο Χαμένο τίποτα δεν πάει).

Στην εκπομπή εκείνη η Δανάη δεν ήθελε να αναφερθεί στο τραγουδιστικό της παρελθόν και έτσι ο Φρέντυ Γερμανός δεν της ζήτησε να τραγουδήσει κάτι από τα παλιά. Της ζήτησε όμως να συνοδέψει στο πιάνο τη Λήδα σε ένα από εκείνα τα τραγούδια. Έτσι, μετά από τα παρακάλια, η Δανάη δέχτηκε να συνοδέψει τη Λήδα στο "Τρεχαντήρι". Μια μοναδική, συγκινητική στιγμή που δυστυχώς "κόπηκε" όπως φαίνεται: λόγω ενός ποδοσφαρικού αγώνα που θα μεταδιδόταν εκείνη την Πέμπτη, η ΕΡΤ έπρεπε να μειώσει τη διάρκεια της εκπομπής του Γερμανού, και έτσι από το "Τρεχαντήρι" "κόπηκαν" το δεύτερο κουπλέ και το δεύτερο ρεφραίν.

Δεκαοχτώ χρόνια αργότερα η εκπομπή της Μπίλιως Τσουκαλά Έχει γούστο παρουσιάζει ένα αφιέρωμα στη Χιλή, τον Νερούδα και τη Δανάη. Η Λήδα τραγούδησε το "Adios Otono de Paris" που είχε μελοποιήσει και τραγουδήσει η Δανάη στον δίσκο της Χιλής αλλά και το "Gracias a la Vida" της Violetta Parra, την οποία ο Νερούδα αγαπούσε πολύ. Δίπλα στη Λήδα η Δανάη καμαρώνει... (Σημείωση: η Μπίλιω Τσουκαλά ομολόγησε πως η εκπομπή αυτή δεν υπάρχει πια στο αρχείο της ΕΡΤ...)

Τέλος, ας ακούσουμε τη σπουδαία Αρλέτα, που τόσο χαιρόμαστε που ανάρρωσε και είναι πάλι κοντά μας, να τραγουδάει τη μεγάλη επιτυχία της Δανάης "Ας ερχόσουν για λίγο" (των Μιχάλη Σουγιούλ και Μίμη Τραϊφόρου). Το βίντεο προέρχεται από την εκπομπή του Άγγελου Πυριόχου Πυρ και Μανία (μια εκπληκτική αναδρομή στο ελληνικό τραγούδι από το 1940 ως τις μέρες μας, ΕΤ-2, 1991).

Η Αρλέτα είχε συμμετάσχει σε ένα ακόμα αφιέρωμα στη Δανάη που είχε διοργανώσει το Μουσείο Λαϊκών Οργάνων στις 23 Ιουνίου 2006. Στην ίδια εκείνη εκδήλωση στην αυλή του Μουσείου στην Πλάκα, είχαν τραγουδήσει και η Λήδα αλλά και ο Γιώργης Χριστοδούλου. Ήταν παρούσα και η ίδια η Δανάη, χαρούμενη και συγκινημένη. Κάτι μου λέει πως θα είναι εκεί και φέτος...

Δεκαπέντε χρόνια χωρίς τον Μάνο Χατζιδάκι

Δεκαπέντε χρόνια συμπληρώνονται σήμερα από τη "φυγή" του Μάνου Χατζιδάκι. Ενός ανθρώπου που σημάδεψε τον νεοελληνικό πολιτισμό όσο λίγα άτομα και που μας προίκισε μουσικά όσο λίγοι μουσικοί.

"Τους ανθρώπους που έχουνε φύγει και τους αγαπάμε τους έχουμε καθημερινά μέσα μας. Την αναμνησιολογία την απεχθάνομαι" γράφει ο ίδιος ο Μάνος Χατζιδάκις σε κάποιο κείμενο που βρίσκεται στη συλλογή Ο καθρέφτης και το μαχαίρι. Αυτό το blog zητά ταπεινά τη συγνώμη του. γιατί η αναμνησιολογία βρίσκεται στην ημερήσια διάταξή του. Ωστόσο, ελπίζω ότι ο τρόπος με τον οποίο μας απασχολούν εδώ οι αναμνήσεις δείχνει ότι κάποια πρόσωπα τα έχουμε πραγματικά ζωντανά μέσα μας.

Έτσι διαφημίστηκε στον αθηναϊκό τύπο
η πρεμιέρα της Οδού Ονείρων πριν από 47
ακριβώς χρόνια, στις 14 Ιουνίου 1962

Έτσι για άλλη μια φορά θα θυμηθούμε σήμερα τη μοναδική επίσημη συνάντηση του Μάνου Χατζιδάκι με τη Ρένα Βλαχοπούλου, τη μουσική παράσταση Οδός Ονείρων που γεννήθηκε όταν την άνοιξη του 1962 η Ρένα Βλαχοπούλου πλησίασε τον συνθέτη για να του ζητήσει να συνεργαστούν στο θέατρο "Μετροπόλιταν" το καλοκαίρι (για το ξεκίνημα της Οδού Ονείρων και τον "ρόλο" της Ρένας σ' αυτό το ξεκίνημα διαβάστε εδώ, για τη δομή της παράστασης και την παρουσία της Ρένας Βλαχοπούλου σ' αυτήν εδώ).

Θα θυμηθούμε ακόμα το Τρίτο Πρόγραμμα του Μάνου Χατζιδάκι που φιλοξένησε την άνοιξη του 1979 τη Ρένα Βλαχοπούλου στη ραδιοφωνική διασκευή του μυθιστορήματος του Κώστα Ταχτσή Το τρίτο στεφάνι και μας έδωσε την ευκαιρία να χαιρόμαστε σήμερα τη Ρένα Βλαχοπούλου σε κάτι πραγματικά διαφορετικό από αυτά στα οποία μας είχε συνηθίσει, όταν την ακούμε ως εξαιρετική Νίνα στο πλευρό της συγκλονιστικής Εκάβης της Σμάρως Στεφανίδου (διαβάστε περισσότερα εδώ και εδώ).



Θα στεναχωρηθούμε βέβαια που δεν έχουμε την ευκαιρία να ακούμε τη φωνή της Ρένας Βλαχοπούλου σε τραγούδια του Μάνου Χατζιδάκι, αφού οι συγκυρίες δεν της επέτρεψαν να συμμετάσχει στον δίσκο της Οδού Ονείρων. Είμαστε όμως ευτυχείς που υπάρχει το αρχείο της Ελληνικής Ραδιοφωνίας και ακούμε χάρη σ' αυτό σήμερα τη Ρένα Βλαχοπούλου να ερμηνεύει με τον δικό της τρόπο το "Έλα πάρε μου τη λύπη" του Μάνου Χατζιδάκι και του Νίκου Γκάτσου (ο φίλος και συν-blogger desmich μας το χαρίζει από το youtube εδώ). Και αναζητούμε κλεφτές ευκαιρίες να ακούσουμε τη Ρένα σε κάτι χατζιδακικό ακόμα, όπως στο ρεφρέν από την "Αθήνα" που τραγουδούσε στη σκηνή του "Ρεξ" το 1991-92 (δείτε το εδώ).

Βλαχοπούλου-Χατζιδάκις στο φιλμάκι που προβαλλόταν
στην Οδό Ονείρων και που ακόμα περιμένουμε να
κυκλοφορήσει σε DVD από την ΕΜΙ
(όπως είχε αναγγελλθεί πέρσι...)

Διάλεξα όμως μια πιο "χατζιδακική" ερμηνεύτρια για να τιμήσει σήμερα αυτές τις τόσο ξεχωριστές (και ίσως και αταίριαστες) μορφές του νεοελληνικού πολιτισμού: η Ζωή Φυτούση, στη διάρκεια ενός αφιερώματος της εκπομπής Έχει γούστο στη μούσα μας τον περασμένο Οκτώβρη, θυμήθηκε τη συνύπαρξή της με τη Ρένα Βλαχοπούλου στην Οδό Ονείρων του αξέχαστου συνθέτη. Η Φυτούση και η Βλαχοπούλου ήταν δύο από τις πέντε "Αδελφές Τατά" (οι άλλες τρεις ήταν η Μάρω Κοντού, η Νίκη Λεμπέση και... ο Βαγγέλης Πρωτοπαπάς): η Φυτούση θυμήθηκε πώς η Ρένα δεν ήθελε να φορέσει αθλητικά παπούτσια όπως οι άλλες τρεις κυρίες γιατί δεν ήταν τόσο ψηλή όσο εκείνες ("αυτές είναι λελέκια!"). Ενώ (όπως θα ακούσετε και στο βιντεάκι που ακολουθεί) καμάρωνε τη Ζωή Φυτούση στο τραγούδι της "Πάει έφυγε το τρένο" και δήλωνε ψευτοθυμωμένα: "Θα του πω αυτουνού να μη σου δώσει άλλο τραγούδι! Θα μας φας το ψωμί μας!".

Οι τρεις αδελφές Τατά με τα αθλητικά παπούτσια
και η τέταρτη με τα... τακούνια...

Αυτό το τραγούδι διάλεξε να τραγουδήσει η Ζωή Φυτούση στο Έχει γούστο για να τιμήσει τη Ρένα Βλαχοπούλου, και αυτή τη μουσική στιγμή διάλεξα εγώ σήμερα για να τιμήσω τη Ρένα αλλά, κυρίως, τον Μάνο Χατζιδάκι που μπορεί να "έφυγε" πριν από δεκαπέντε χρόνια, αλλά φρόντισε πρώτα να μας δείξει τον δρόμο για την Οδό Ονείρων--των δικών του και των δικών μας. Για αυτό τον ευγνωμονούμε.

Και θα κλείσω αυτή την ανάρτηση με στίχους του Φοίβου Δεληβοριά, αφιερωμένους στον Μάνο Χατζιδάκι, τους οποίους θα τολμήσω να προσυπογράψω:

Μα εσύ από εκεί ψηλά γνωρίζεις τόσα χρόνια τώρα το κολπάκι μου
και δεν ανησυχείς που είναι μονάχα από χαρτί το φεγγαράκι μου.
Στείλ' της λοιπόν με τον αέρα της ψυχής σου αυτό το τραγουδάκι μου,
Μάνο Χατζιδάκι μου...

Ακουαρέλλες

Έχω μια ιδιαίτερη αδυναμία στο μουσικό θέατρο της Κατοχής (όσοι/ες επισκέπτεστε αυτό το blog συχνά, μάλλον θα το ‘χετε καταλάβει). Πρόκειται για μια εποχή (αλλά και ένα θεατρικό είδος) του νεοελληνικού θεάτρου που έχει ελάχιστα μελετηθεί που επιπλέον γίνεται ακόμα πιο ελκυστική για μένα γιατί σ’ αυτήν την περίοδο έφτασε στην κορυφή το άστρο της Ρένας Βλαχοπούλου. Βέβαια οι θεατρολόγοι έχουν αρχίσει σιγά-σιγά να μελετούν συστηματικά το μουσικό θέατρο και εκδόσεις όπως το βιβλίο Το ελαφρό μουσικό θέατρο στη Μεσοπολεμική Αθήνα που έγραψε ο Μανώλης Σειραγάκης (εκδ. Καστανιώτη, 2009) μου δίνουν την ελπίδα ότι και το κατοχικό μουσικό θέατρο σύντομα θα μελετηθεί από τους/τις ειδικούς/ές επιστήμονες/επιστημόνισσες και τα συμπεράσματα θα είναι άκρως ενδιαφέροντα.

Ας επιστρέψουμε όμως στο θέμα της σημερινής ανάρτησης. Θα πάμε πίσω, στο ελαφρό μουσικό θέατρο της Κατοχής και θα ασχοληθούμε με την επιθεώρηση Ακουαρέλλες που ανέβηκε σαν σήμερα, πριν από 66 χρονια, στις 30 Μαΐου 1943. Η επιθεώρηση αυτή είχε ως ιδιαίτερο ατού της την εμφάνιση για πρώτη φορά στο μουσικό θέατρο του μεγάλου Έλληνα κωμικού Βασίλη Αργυρόπουλου.


Ο Βασίλης Αργυρόπουλος είχε γεννηθεί το 1893 και θεωρούνταν από πολύ κόσμο ο μεγαλύτερος Έλληνας κωμικός μαζί με τον έτερο Βασίλη, τον Λογοθετίδη. Δυστυχώς εμείς έχουμε μόνο μια ταινία του, το Στραβόξυλο του 1952 (διασκευή της ομότιτλης κωμωδίας του Δημήτρη Ψαθά), και τα συμπεράσματά μας δεν μπορεί να είναι ασφαλή γιατί αυτή η ταινία του Χρήστου Αποστόλου δεν είναι ιδιαίτερα καλογυρισμένη. Ωστόσο αποτελεί σίγουρα ένα σπουδαίο ντοκουμέντο για την παρουσία του Αργυρόπουλου (καθώς και για τη Μαρίκα Νέζερ που συμπρωταγωνιστεί με τον Αργυρόπουλο—και που έπαιξε σε σχετικά λίγες καλές ταινίες). Ο Βασίλης Αργυρόπουλος πέθανε έναν χρόνο μετά από αυτήν ταινία, στις 29 Απριλίου 1953.

Έχει γραφτεί ότι ο Βασίλης Αργυρόπουλος συγκρότησε τον θίασο που παρουσίασε τις Ακουαρέλλες στο θέατρο «Λυρικόν» της οδού Γ΄ Σεπτεμβρίου και κάλεσε τη Ρένα Βλαχοπούλου, τη δημοφιλέστερη τραγουδίστρια εκείνης της χρονιάς, να συμμετάσχει σ’ αυτόν. Τα πράγματα όμως δεν έγιναν έτσι. Ο θίασος του θεάτρου «Λυρικόν» προϋπήρχε από τη χειμερινή σεζόν 1942-43 στο θέατρο «Πάνθεον» της οδού Πανεπιστημίου. Επικεφαλής του θιάσου ήταν ο Μάνος Φιλιππίδης, η Μαρίκα Κρεββατά, ο Κώστας Δούκας, ο Ι. Στυλιανόπουλος και η Μαρίκα Νέζερ. Συμμετείχε ακόμα η Πάολα (Νικολέσκο), το μεγάλο αστέρι της προπολεμικής οπερέττας και της πρώτης Μάντρας του Αττίκ. Βασική τραγουδίστρια του θιάσου ήταν η Ρένα Βλαχοπούλου και διευθυντής ορχήστρας ο Γιάννης Σπάρτακος. Είναι η χρονιά που το ντουέτο αυτό αλλάζει τη διασκέδαση της Αθήνας και επιβάλλει τα «ρυθμικά τραγούδια» τζαζ (συνθέσεις του Σπάρτακου αλλά και ιταλικές επιτυχίες με ελληνικούς στίχους Αλ. Σακελλάριου-Χρ. Γιαννακόπουλου). Ο θίασος παρουσίασε τρεις επιθεωρήσεις των Σακελλάριου-Γιαννακόπουλου και μια επιθεώρηση του Ασημάκη Γιαλαμά, όλες με μουσική του Μιχάλη Σουγιούλ.


Η Μαρίκα Κρεββατά, ο Κώστας Δούκας και η Ρένα Βλαχοπούλου σε περιοδεία το 1953, δέκα χρόνια μετά τις Ακουαρέλλες (φωτογραφία από το βιβλίο Βίβα Ρένα)

Στο τέλος του Μαρτίου γράφτηκε στις εφημερίδες ότι ο θίασος του «Πανθέου» θα «μετακόμιζε» για τη θερινή περίοδο στο θέατρο «Λυρικόν» χωρίς όμως τον Μάνο Φιλιππίδη που θα συνεργαζόταν με τις αδελφές Καλουτά στο θέατρο «Σαμαρτζή». Τότε λοιπόν ο επιχειρηματίας του θεάτρου πρότεινε στον Βασίλη Αργυρόπουλο να ηγηθεί του θιάσου. Σύμφωνα με τα δημοσιεύματα της εποχής, ο Αργυρόπουλος δέχτηκε να πάρει μέρος στην παράσταση με τον όρο τα έργα που θα παρουσιαστούν να έχουν «περισσότερον φιλολογικόν χρώμα, δηλαδή επιθεωρήσεις λογοτεχνικαί με ειδικούς συνδυασμούς οι οποίοι να προσδώσουν εντελώς μίαν νέαν μορφήν εις το είδος» (Αθηναϊκά Νέα, 23 Απριλίου 1943). Η συμφωνία «έκλεισε» στις αρχές Μαΐου και έτσι στον θίασο προστέθηκε και η σύζυγος του Αργυρόπουλου και μόνιμη συμπρωταγωνίστριά του, η Γιώτα Λάσκαρη. Εκτός όμως από τον Φιλιππίδη, από το συγκρότημα του «Πανθέου» αποχώρησε και ο μαέστρος Γιάννης Σπάρτακος, ο οποίος συμφώνησε να συνεργαστεί με το θέατρο «Περοκέ».

Ο ανταγωνισμός των μουσικών θεάτρων επρόκειτο να είναι ιδιαίτερα σκληρός το καλοκαίρι του 1943. Κάθε θίασος είχε το δυνατό του χαρτί, ωστόσο όλοι οι θίασοι είχαν υιοθετήσει ένα κοινό στοιχείο: τη μουσική τζαζ. Η μόδα που είχαν δημιουργήσει ο Σπάρτακος και η Βλαχοπούλου δεν μπορούσε να αφήσει κανέναν αδιάφορο. Στο θέατρο «Περοκέ», λοιπόν, ο θίασος Μίμη Κοκκίνη-Ορέστη Μακρή με σύμπραξη της Ηρώς Χαντά παρουσιάζει την επιθεώρηση των Σακελλάριου-Γιαννακόπουλου Τα ίδια Παντελάκη μου με μαέστρο τον Γιάννη Σπάρτακο και την ορχήστρα του επί σκηνής. Στο «Σαμαρτζή» ο θίασος Άννας και Μαρίας Καλουτά, Κυριάκου Μαυρέα και Μάνου Φιλιππίδη παρουσιάζουν επιθεώρηση των Δ. Ευαγγελίδη και Δ. Γιαννουκάκη με τον τίτλο Τζαζ (μαέστρος ο Κώστας Γιαννίδης). Στο θέατρο «Λυρικόν» ο θίασος Βασίλη Αργυρόπουλου με σύμπραξη της Μαρίκας Κρεββατά, του Ι. Στυλιανόπουλου, του Κώστα Δούκα και της Μαρίκας Νέζερ παρουσιάζει τη «ρεβύ-επιθεώρηση» του Ασημάκη Γιαλαμά Ακουαρέλλες με μουσική του Μιχάλη Σουγιούλ και τραγουδίστρια τη «βασίλισσα της τζαζ» Ρένα Βλαχοπούλου.



Ο όρος «ρεβύ-επιθεώρησις» είναι προφανώς μια προσπάθεια του θιάσου να ξεχωρίσει από τις υπόλοιπες επιθεωρήσεις της Αθήνας. Δεν έχω ακόμα πρόσβαση σε όλες τις κριτικές για να κρίνω αν τελικά ο Ασημάκης Γιαλαμάς κατάφερε να ανανεώσει το είδος, αλλά μία κριτική του Φερ. (προφανώς του Ιωάννη Φερμάνογλου) στη Βραδινή μιλάει με κολακευτικά λόγια για το «πνεύμα και τη λεπτή σάτιρα του εκλεκτού συγγραφέως» (που όμως ήταν και συνεργάτης της Βραδινής, άρα δεν ξέρω πόσο επηρεαζόταν ο κριτικός από αυτό το γεγονός!). Πάντως τόσο η κριτική αυτή όσο και το ρεπορτάζ των Αθηναϊκών Νέων μας δίνουν χρήσιμες πληροφορίες για τα νούμερα της επιθεώρησης αυτής.

Έτσι, ο Βασίλης Αργυρόπουλος και η Μαρίκα Κρεββατά συναντιούνται στο ντουέτο «Τα όνειρα» που είχε πρωτοπαρουσιαστεί στη πανηγυρική παράσταση Ο φανός των συντακτών τον προηγούμενο Απρίλιο από τους πρωταγωνιστές της πρόζας Γιώργο Παππά και Βάσω Μανωλίδου (στον Φανό των συντακτών αξίζει να αφιερώσω κάποια ανάρτηση κάποια στιγμή...) και το οποιό περιλαμβάνει ένα ποτ-πουρί από περίπου 35 μοντέρνα τραγούδια. Σύμφωνα με την κριτική του Φερ. ο Αργυρόπουλος τραγουδά και χορεύει αριστοτεχνικά στο νούμερο αυτό. Η Μαρίκα Κρεββατά είναι επίσης «γοητευτική» στο νούμερο «Ερωτικά ταξίδια», στο οποίο αναζητεί εραστές στα διάφορα σημεία του πλανήτη: ο Κώστας Δούκας ερμηνεύει έναν «αράπη», ο Ι. Στυλιανόπουλος έναν Ινδό και ο Β. Κοντογιάννης έναν φακίρη. Η Γιώτα Λάσκαρη εκτελεί «με πολύ μπρίο» το σόλο «Δουλικό στις διαλέξεις». Ο Κ. Δούκας εμφανίζεται στο νούμερο «Όλα στο λότο» ως μικροπωλητής με σύζυγο τη Μαρίκα Νέζερ. Στο δικό της σόλο, η Μαρίκα Νέζερ μιμείται το βάδισμα γνωστών ηθοποιών H Μαρίκα Νέζερ ήταν ειδική στις μιμήσεις. Όταν επανεμφανίστηκε στο Ρετρό του θεάτρου «Μινώα» το 1976 ξεσήκωνε το κοινό της Αθήνας μιμούμενη γνωστές πρωταγωνίστριες του θεάτρου πρόζας αλλά και του μουσικού, για του λόγου το αληθές σας παραπέμπω, στο τέλος της ανάρτησης, σε ένα απόσπασμα από την εκπομπή που της αφιέρωσε ο Φρέντυ Γερμανός εκείνη τη χρονιά, στο οποίο μιμείται άφταστα τη Σοφία Βέμπο.

Η Ρένα Βλαχοπούλου τραγουδά, σύμφωνα με τα δημοσιεύματα, δυο «απολύτως επιτυχημένα ρυθμικά τραγούδια» (δεν έχω ακόμα ανακαλύψει τους τίτλους τους), ενώ εμφανίζεται επίσης μαζί με όλον τον θίασο στο «πρωτότυπο φινάλε» της παράστασης που έχει τον τίτλο «Κάτω η τζαζ». Το φινάλε αυτό παρουσιάζεται ως ένας πνευματώδης σατιρικός «φιλιππικός κατά του υπερμοντερνισμού» στον οποίον παρελαύνουν όλα τα θεατρικά είδη. Ο Αργυρόπουλος υποδύεται την κωμωδία, η Μαρίκα Νέζερ την τραγωδία, η Μαρίκα Κρεββατά την οπερέττα, η Πάολα την όπερα (σύμφωνα με την κριτική του Φερ. η Πάολα είναι παραγκωνισμένη στον θίασο, είναι χαρακτηριστικό μάλιστα ότι το όνομά της δεν φαίνεται σε καμιά διαφημιστική καταχώριση στις εφημερίδες της εποχής. Γνωρίστε την Πάολα, στη δύση της, σε ένα βιντεάκι στο τέλος της ανάρτησης), και άλλοι ηθοποιοί υποδύονται άλλα θεατρικά είδη, από τον καβγά των οποίων γεννιέται η τζαζ (Αθηναϊκά Νέα, 26 Μαΐου 1943). Ο Φερ. χαρακτηρίζει το φινάλε ως μια «σπαρταριστή σάτιρα κατά της τζαζ, ‘της ασθενείας της εποχής’, γεμάτη από σπαρταριστά καλαμπούρια, όπως το μαράζι του Βλάχου, γιατί επέπρωτο να εξευτελίσει τα Βλάχικα τραγούδια μια... Βλαχοπούλου». Άλλη μια απόδειξη της μεγάλης απήχησης της Ρένας Βλαχοπούλου στην καλλιτεχνική ζωή της εποχής εκείνης...


Δυο μεγάλες πρωταγωνίστριες του μουσικού θεάτρου:
Μαρίκα Κρεββατά και Ρένα Βλαχοπούλου, 19 χρόνια μετά τις Ακουαρέλλες,
στην ταινία Όταν λείπει η γάτα

Αξίζει ακόμα, για την ιστορία, να αναφέρουμε ότι κομπέρ στις Ακουαρέλλες ήταν ο Ερίκος Κονταρίνης, σύζυγος της Μαρίκας Νέζερ, ενώ στον θίασο συμμετείχαν ακόμα οι Μ. Δημητρίου, Μ. Μακρίδης, Γ. Κουροπαλάτης, Μ. Νικολόπουλος, Γ. Μακρίδης. Τα σκηνικά ήταν του Γιώτη Στεφανίδη, τα κοστούμια του Μ. Δημητρίου και οι χορογραφίες του Μπαρκουλιέρο. Βέβαια, όπως φαίνεται και από τα ονόματα που προβάλλονται στις διαφημιστικές καταχωρίσεις, μεγάλα «ατού» του θιάσου εκτός από τον Αργυρόπουλο και τη Βλαχοπούλου ήταν δυο χορευτικά «νούμερα»: το ουγγρικό ακροβατικό μπαλέτο «Βίο Φρανκ» και οι κλόουν «Τρεις Καβαλλίνι». Συμμετείχε ακόμα το μπαλέτο του Μπαρκουλιέρο (που ήταν ο χορογράφος της παράστασης) που εμφανιζόταν μαζί με το «Βίο Φρανκ» στο «Καν-Καν», μαζί με όλη την ορχήστρα επί σκηνής.

Η εμφάνιση της ορχήστρας επί σκηνής στο φινάλε ήταν μια πρωτοτυπία που καθιέρωσε ο Σπάρτακος στο «Περοκέ» και στη συνέχεια τον μιμήθηκαν και οι υπόλοιποι θίασοι. Ωστόσο, φαίνεται ότι οι μιμήσεις δεν γνωρίζουν τόση επιτυχία όσο οι πρωτότυπες συνθέσεις και έτσι το κοινό της Αθήνας έδειξε την προτίμησή του για την παράσταση του «Περοκέ» Τα ίδια Παντελάκη μου. Όπως γράφει μια κριτική των Αθηναϊκών Νέων, εκεί η τζαζ κυριαρχεί σε όλη την παράσταση, τα πάντα τραγουδιούνται σε ρυθμούς τζαζ, ακόμα και τα δημοτικά τραγούδια! Πάντως στις Ακουαρέλλες ο Ασημάκης Γιαλαμάς σατίριζε, εκτός από την ίδια την τραγουδίστρια του θιάσου, και τον βασικό της συνεργό στη μόδα της τζαζ και, προσωρινά, αντίπαλό της στο ανταγωνιστικό θέατρο «Περοκέ»: σε κάποιο σημείο ακούγονταν οι παρακάτω στίχοι:
Σε κάποιο γειτονικό θέατρο υπάρχει
ένας δανδής μαέστρος εν εξάρσει
και δίπλα του οι ηθοποιοί κομπάρσοι...

Σύμφωνα με τα ρεπορτάζ, είναι ένα δύσκολο καλοκαίρι για τα μουσικά θέατρα που με εισιτήριο 3.000 δραχμών και με καλές εισπράξεις που αγγίζουν το 1,5 εκατομμύριο ημερησίως παρουσιάζουν, ωστόσο, παθητικό δεκάδων εκατομμυρίων. Για τα θέατρα πρόζας τα πράγματα είναι καλύτερα, καθώς τα έξοδά τους είναι μικρότερα (πρώτο σε εισπράξεις έρχεται το θέατρο «Παρκ» όπου ο θίασος Βάσως Μανωλίδου-Γιώργου Παππά-Νίκου Δενδραμή θριαμβεύει με την κομεντί του Ζακ Ντεβάλ Για ένα όμορφο κορίτσι). Η επιθεώρηση Τζαζ στο «Σαμαρτζή» γνωρίζει μεν επιτυχία, αλλά έχει υπέρογκα έξοδα που δεν καλύπτονται (κάποια από τα ονόματα του θιάσου με ειδική συμφωνία αρχίζουν να «ντουμπλάρουν» στο θέατρο «Γκλόρια» όπου υπάρχει ένω πρωτότυπο μουσικό θέαμα που αυτοαποκαλείται «καλλιτεχνική μπουάτ», και έχει σαφώς τη δική του ορχήστρα τζαζ με μαέστρο τον Αλέκο Γεωργιάδη) και στις αρχές Ιουλίου τη διαδέχεται η επιθεώρηση Αττικός ουρανός. Στις 4 Ιουλίου ολοκληρώνονται στο «Λυρικόν» οι Ακουαρέλλες. Στόχος του θιάσου είναι να παρουσιάσει σύντομα μια νέα επιθεώρηση του Δημήτρη Γιαννουκάκη. Μέχρι να ετοιμαστεί όμως η νέα επιθεώρηση, ο Βασίλης Αργυρόπουλος αποφασίζει να παρουσιάσει την κωμωδία του Δημήτρη Ψαθά Το στραβόξυλο που πρωτοπαρουσίασε ο ίδιος το 1940 με τεράστια επιτυχία. Αυτή τη φορά το Στραβόξυλο ανεβαίνει από ένα μικτό θίασο ηθοποιών πρόζας (Αργυρόπουλος, Λάσκαρη) και μουσικού θεάτρου (Κρεββατά, Δούκας, Στυλιανόπουλος). Το αποτέλεσμα κρίνεται απολύτως επιτυχημένο και σε συνδυασμό με το φτηνότερο εισιτήριο (2.000 δρχ.) προσελκύει πολύ κόσμο στο θέατρο. Οι εισπράξεις αγγίζουν το 1.300.000 δρχ ημερησίως και το ανέβασμα της νέας επιθεώρησης... αναβάλλεται.

Ωστόσο υπάρχει ακόμα μια πρωτοτυπία στο νέο ανέβασμα του Στραβόξυλου. Στον θίασο του θεάτρου «Λυρικόν» ανήκει μια δημοφιλέστατη τραγουδίστρια που η απήχησή της δεν είναι καθόλου αμελητέα και που κρίνεται καλό να χρησιμοποιηθεί ακόμα και σε μια παράσταση πρόζας: έτσι η Ρένα Βλαχοπούλου τραγουδάει κάθε βράδυ τα ρυθμικά της τραγούδια στα διαλείμματα της παράστασης συνοδεία της ορχήστρας του θεάτρου! (Έχω την αίσθηση ότι πρόκειται για μια σπάνια—αν όχι μοναδική στα χρονικά του αθηναϊκού θεάτρου—περίπτωση ύπαρξης ενός «άσχετου» μουσικού διαλείμματος σε έργο πρόζας...) Οι διαφημιστικές καταχωρίσεις του Στραβόξυλου μιλούν από μόνες τους!



Ποιος μπορούσε όμως να προβλέψει ότι 21 χρόνια μετά από αυτήν την «ανορθόδοξη» παρουσία της τραγουδίστριας Ρένας Βλαχοπούλου σε έργο του Ψαθά, η ίδια θα θριάμβευε ως ηθοποιός πια στις κινηματογραφικές διασκευές δυο έργων του, τη Χαρτοπαίχτρα και το Φωνάζει ο κλέφτης, και αργότερα και σε νέες σκηνικές παρουσιάσεις της Χαρτοπαίχτρας. Η ζωή παίζει παράξενα παιχνίδια...


Πίσω στο καλοκαίρι του 1943: οι παραστάσεις του Στραβόξυλου συνεχίζονται θριαμβευτικά μέχρι τις 5 Αυγούστου (με μια αναγκαστική διακοπή από 22 ως 29 Ιουλίου κατόπιν διαταγής της Commando Piazza να κλείσουν όλα τα θέατρα και οι κινηματογράφοι μετά από την παναθηναϊκή διαδήλωση διαμαρτυρίας εναντίον της σχεδιαζόμενης εισόδου των Βουλγάρων στη Θεσσαλονίκη). Και ενώ ο Αργυρόπουλος είχε εγκαταλείψει την ιδέα μιας νέας επιθεώρησης και προσανατολιζόταν στο ανέβασμα μιας ξένης μουσικής κωμωδίας, κατάλαβε ότι το μεγάλο του κοινό δεν επιθυμούσε να τον δει ξανά σε μουσικό θέαμα αλλά στις καθαρόαιμες κωμωδίες στις οποίες τον είχε αγαπήσει. Έτσι, μετά το Στραβόξυλο, ο Αργυρόπουλος παρουσιάζει άλλη μια παλιά του επιτυχία, τον Πρωτεουσιάνο του Γεωργίου Ρούσσου και, αργότερα, τον Γυναικά. Η σύνθεση του θιάσου εξακολουθεί να παραμένει μικτή, ωστόσο η Ρένα Βλαχοπούλου διακόπτει τη συνεργασία της με το «Λυρικόν» και επανέρχεται στα μουσικά θεάματα στα οποία, προς το παρόν, ανήκει. Στις 30 Αυγούστου εμφανίζεται στο συγκρότημα βαριετέ του θεάτρου «Λουξ» στη λεωφόρο Αλεξάνδρας, και στο τέλος του Σεπτεμβρίου τραγουδάει το ρεπερτόριό της στο βαριετέ που παρουσιάζεται στη σκηνή του κινηματογράφου «Αθηνά» της οδού Πατησίων (όπου εμφανιζόταν και στα πρώτα βήματα της καριέρας της το 1940), λίγο πριν συνεχίσει, τη χειμερινή περίοδο 1943-44, τη θριαμβευτική της συνεγασία με τον Γιάννη Σπάρτακο...


Βλαχοπούλου-Σπάρτακος στην περιοδεία τους
(φωτογραφία από το βιβλίο Βίβα Ρένα)

Θυμηθήκαμε σήμερα, 66 χρόνια από την πρεμιέρα της επιθεώρησης Ακουαρέλλες, τη μοναδική συνεργασία του μεγάλου ηθοποιού Βασίλη Αργυρόπουλου με τη Ρένα Βλαχοπούλου αλλά και τη μοναδική του εμφάνιση στο μουσικό θέατρο, το καλοκαίρι του 1943. Μουσική υπόκρουση αυτών των αναμνήσεων ένα τραγούδι που έγραψε εκείνο το καλοκαίρι ο Γιάννης Σπάρτακος με στίχους του Αλέκου Σακελλάριου, για να το τραγουδήσει ο Κώστας Μανιατάκης στην επιθεώρηση του του Περοκέ και να το δοξάσει στη συνέχεια η Ρένα Βλαχοπούλου: «Αγάπη μου πού να ‘σαι»...


Η προτομή του Βασίλη Αργυρόπουλου στην είσοδο του Θεατρικού Μουσείου

Οπτικοακουστικά... υστερόγραφα: Γνωρίστε δυο κορυφαίες πρωταγωνίστριες του μουσικού θεάτρου...

Δείτε τη Μαρίκα Νέζερ να μιμείται τη Σοφία Βέμπο και ακούστε τη Σοφία Βέμπο να μιλάει για τη Μαρίκα Νέζερ. Από εκπομπή του Φρέντυ Γερμανού, 1976.



Η Πάολα (Νικολέσκο) τραγουδάει το τραγούδι που της έγραψε ο Χρήστος Χαιρόπουλος. Στο πιάνο τη συνοδεύει ο συνθέτης. Από την εκπομπή Οι παλιοί μας φίλοι του Γιώργου Παπαστεφάνου, 1983.