Χ Σκηνής: Αυτά που κάψαν το σανίδι...

Θέλησα να περάσουν λίγες μέρες από τις δυο βραδιές που έζησα στο Ηρώδειο με το Χ-Σκηνής: Αυτά που κάψαν το σανίδι για να είμαι λίγο πιο αντικειμενικός και ψύχραιμος στην περιγραφή μου! Ανήκω σε εκείνους που λάτρεψαν αυτό το θέαμα (πώς αλλιώς;…) και ήξερα εξαρχής ότι θα το λατρέψω, για αυτό και είχα προμηθευτεί έγκαιρα εισιτήριο και για τις δυο βραδιές. Ήδη γράφτηκαν πολλά (ξεχωρίζω τα κείμενα του Γ. Σαρηγιάννη στα Νέα, του Β. Αγγελικόπουλου στην Καθημερινή, της Ν. Χατζηιωάννου στην Ελευθεροτυπία αλλά και του blogger Θράσος), εκφράστηκαν ενθουσιασμοί και επιφυλάξεις, καταθέτω και εγώ τις δικές μου σκέψεις για την παράσταση αυτή που είχε θέμα της τα θεατρικά τραγούδια του 20ού αιώνα τα οποία ξεκίνησαν από το σανίδι αλλά στη συνέχεια αυτονομήθηκαν και αγαπήθηκαν από όλον τον κόσμο, που πολλές φορές αγνοεί τη θεατρική τους προέλευση.

Η παράσταση κράτησε τρεισήμισι ώρες περίπου και, ειλικρινά, πέρασαν σαν νεράκι. Ο Σταμάτης Κραουνάκης κατάφερε με μαεστρία να χωρέσουν τα πάντα σε αυτήν: τραγούδια και μουσικές, συνθέτες και στιχουργοί και συγγραφείς από διαφορετικά μουσικά και θεατρικά είδη. Ηθοποιοί και τραγουδιστές/τριες διαφορετικών ηλικιών, καταβολών και εμπειριών. Όλα, όλες και όλοι έξοχα ενορχηστρωμένα και στημένα από έναν μεγάλο σύγχρονο μάστορα του μουσικοθεατρικού χώρου που είχε βεβαίως και τη συνδρομή εξαιρετικών συνεργατών: Λίνα Νικολακοπούλου και Γιώργος Παπαστεφάνου στο σχεδιασμό του προγράμματος, Γιώργος Στιβανάκης στην κίνηση, Γιάννης Μετζικώφ στα σκηνικά και κυρίως στα κοστούμια (υπέροχες οι τουαλέτες όλων των πρωταγωνιστριών, ταιριαστές στο ύφος τους, στο είδος που εκπροσωπούσαν, στα τραγούδια που ερμήνευσαν), Ελευθερία Ντεκώ στους φωτισμούς, Κώστας Αυγέρης στα βίντεο (που διακριτικά θύμιζαν όσους/όσες έχουν φύγει αλλά επέστρεψαν για δύο βράδια στο Ηρώδειο…) και Γιώργος Ζαχαρίου στη μουσική διεύθυνση και στις ενορχηστρώσεις που σεβάστηκαν την εποχή κάθε τραγουδιού αλλά ταυτόχρονα το έφεραν και στο σήμερα: δεν θα πω «εκσυγχρόνισαν», αλλά κατάφεραν να κάνουν τις μουσικές του χτες να συνδιαλλαγούν επί ίσοις όροις με τη σημερινή (μουσική) πραγματικότητα. Μεγάλη υπόθεση…

Η Σπείρα Σπείρα στην έναρξη της παράστασης

Και βέβαια η παρουσία επί σκηνής τόσων ταλαντούχων ανθρώπων. Θα ξεκινήσω, όπως όλοι, από τη Σπείρα-Σπείρα, αυτό το υπέροχο σύνολο που εδώ και μια δεκαετία έχει ομορφύνει τον μουσικοθεατρικό χάρτη της Αθήνας (και σπανιότερα, φευ, της υπόλοιπης Ελλάδας): τα εννέα σταθερά μέλη της Σπείρας (Αργυρώ Καπαρού, Ελεάννα Καραντινού, Στέλιος Καρπαθάκης, Δάφνη Λέμπερου, Βασίλης Μοσχονάς, Χρήστος Μουστάκας, Γιώργος Νανούρης, Γιώργος Στιβανάκης, Παρθένα Χοροζίδου) και οι 3 συνεργάτες της (Χρήστος Γεροντίδης, Κώστας Μπουγιώτης, Ελέανα Παπαχρήστου) ήταν διαρκώς επάνω στη σκηνή, σχολίαζαν τα τραγούδια και τις μουσικές σαν μια… φωνητική ορχήστρα και όχι απλώς χορωδία (εξαιρετικό το στήσιμό τους στην αριστερή πλευρά της σκηνής με τα αναλόγια και τις καρέκλες) και στήριζαν (και κυριολεκτικά και μεταφορικά) τους σολίστες (θα ήθελα απλώς σε κάποια τραγούδια να ακούγονται λίγο περισσότερο οι φωνές της Σπείρας και να μην τους καλύπτει η ορχήστρα). Στη δεξιά πλευρά της σκηνής ο κομπέρ Σταμάτης Κραουνάκης στο πιάνο και η κομμέρ Ελένη Ουζουνίδου στις παρλάτες έδεναν τα τραγούδια και τις εποχές.

12 από τα 49 τραγούδια της βραδιάς ήταν του Μάνου Χατζιδάκι. Δεν ήταν τυχαίο αυτό. Θα μπορούσαν να ακουστούν και άλλα τραγούδια του, έχει γράψει τόσο πολλά ωραία κομμάτια για το θέατρο. Αλλά σαφώς έπρεπε να ακουστούν και άλλοι συνθέτες: Θεοδωράκης, Ξαρχάκος, Μουζάκης, Σουγιούλ, Μωράκης Σαββόπουλος, Λεοντής, Σακελλαρίδης και άλλοι και φυσικά και Κραουνάκης! Και βέβαια δεν ακούστηκαν όλοι (ο blogger Θράσος επεσήμανε την απουσία του Γιάννη Σπανού, εγώ θα μπορούσα να επισημάνω κάποιους ακόμα συνθέτες και τραγούδια του «ελαφρού» που πρωτοείπε η Ρένα Βλαχοπούλου), αλλά πώς να χωρέσουν όλα; Η δομή του προγράμματος ήταν σοφά σχεδιασμένη: καμιά παρουσία δεν επισκίασε κάποια άλλη. Η διαδοχή των τραγουδιών ήταν αρμονική και η θέση κάθε τραγουδιού λειτουργική.

Η Σπεράντζα Βρανά (κάτω δεξιά) τραγουδά καθισμένη
στον θώκο, ενώ το κοινό τη βλέπει στον τοίχο
του Ηρωδείου από ταυτόχρονη λήψη κάμερας.

Ας περάσω στους σολίστες και στις ερμηνείες τους, με τη σειρά που εμφανίστηκαν. Ο Kaluta Ngole Γεράσιμος αιφνιδιαστικά κεφάτος στην Πάροδο από τους "Όρνιθες" (με τη συνδρομή της Σπείρας βεβαίως)! Ο Χρήστος Στέργιογλου άψογος και απολαυστικός στις προπολεμικές επιτυχίες του ελαφρού μουσικού θεάτρου. Η Κατιάνα Μπαλανίκα δυναμική στη «Νέα γυναίκα», πονεμένη στο «Χαστούκι» και άφταστη στην «Κρουαζιέρα του διαδρόμου», δικιά της δημιουργία που δεν νομίζω να πει ποτέ κανείς ή καμιά όπως τη λέει η ίδια. Η Ζωζώ Σαπουντζάκη ορμητικός χείμαρρος. Η Μάρω Κοντού γοητευτική και ελαφρώς αυτοσαρκαστική στη «Μαύρη Φορντ». Ο Γιώργος Μαρίνος ευαίσθητος και τρυφερός στις χατζιδακικές του ερμηνείες και στα «Παιδικά Παιχνίδια» του Κραουνάκη (το «Όνειρο παιδιών της γειτονιάς» που περίμενα πως θα ακουστεί στο φινάλε ακούστηκε μόνο ως μουσικό σχόλιο από τη Σπείρα). Η Ζωή Φυτούση μαγευτική σε αποσπάσματα του Απόψε Αυτοσχεδιάζουμε. Η Σόνια Θεοδωρίδου συγκλονιστική στο «Νανούρισμα» του Ματωμένου Γάμου. Ξεσηκωτικοί ο Γρηγόρης Βαλτινός στα τραγούδια από τη Γειτονιά των Αγγέλων των Μίκη Θεοδωράκη-Ιάκωβου Καμπανέλλη και ο Δημήτρης Μπάσης στο «Φίλοι κι αδέλφια» από Το μεγάλο μας τσίρκο των Σταύρου Ξαρχάκου-Ιάκωβου Καμπανέλλη. Η Δάφνη Λέμπερου δωρική στο «Ξενιτεμένο μου πουλί». Η Μάρθα Βούρτση δυναμική και επιβλητική στο «Γελαστό παιδί».

Η Μάρθα Φριντζήλα ιδανική μπρεχτική ερμηνεύτρια. Ο Γιάννης Χαρούλης ιδανικός για τον Καπετάν Μιχάλη. Η Μελίνα Τανάγρη εξαιρετική στην παράβαση από τους Αχαρνής. Η Άννα Παναγιωτοπούλου και ο Λάκης Λαζόπουλος απολαυστικοί κορυφαίοι εκπρόσωποι του «Ελεύθερου Θεάτρου» και του «Θεσσαλικού Θεάτρου» αντίστοιχα. Και το μεγάλο φινάλε με δύο σπουδαίες κυρίες που μας έκαναν την τιμή να εμφανιστούν στο Ηρώδειο μπροστά μας. Η Σπεράντζα Βρανά, αψήφησε τα προβλήματα με τα πόδια της και ερμήνευσε από τον θώκο το «Τραμ το τελευταίο» και το «Μονοπάτι». Και η Κυρία Άννα Καλουτά, η κορυφαία εκπρόσωπος του μουσικού θεάτρου στην Ελλάδα, μας συγκίνησε όλους και όλες με τη λαμπερή παρουσία της, το αγέραστο μπρίο της και το «μήνυμά» της: «Είμαι ακόμα ζωντανή, στη σκηνή…». Το φινάλε αποθεωτικό, με όλον τον θίασο επί σκηνής και την Άννα Καλουτά καθισμένη στη μέση, στον θρόνο της, να τραγουδούν το «Σήκω, χόρεψε συρτάκι», τρυφερή αναφορά στην Αλίκη Βουγιουκλάκη, και να μας αποχαιρετούν με Νίκο Χατζηαποστόλου και «Η πρώτη αγάπη δεν λησμονιέται»…

Δεν ήταν μόνο η Αλίκη παρούσα μέσα από τα βίντεο του Κώστα Αυγέρη. Ήταν εκεί και η Μελίνα Μερκούρη, ο Δημήτρης Χορν, η Κατίνα Παξινού, η Μαρίκα Κοτοπούλη, η Κυβέλη, η Τζένη Καρέζη, η Σοφία Βέμπο, ο Μάνος Χατζιδάκις… Και βέβαια ήταν εκεί και όλοι οι εκπρόσωποι της κωμωδίας και της επιθεώρησης, άρα και η Ρένα Βλαχοπούλου.

Ο Λάκης Λαζόπουλος τραγουδά για τους θεατρίνους και τις θεατρίνες της παλιάς
επιθεώρησης ενώ πίσω του, στον τοίχο του Ηρωδείου, προβάλλονται οι μορφές τους.

Ένιωθα πως η Ρένα Βλαχοπούλου ήταν παρούσα και μέσα από τις φίλες της και για πολλά χρόνια συνεργάτιδές της: την Άννα Καλουτά, τη Σπεράντζα Βρανά, τη Ζωζώ Σαπουντζάκη και τη Μάρω Κοντού (η οποία άλλωστε μας θύμισε και την Οδό Ονείρων—και συγχωρήστε μου την επιμονή—έως και εμμονή—να λέω ξανά και ξανά πόσο σημαντική ήταν η παρουσία της Ρένας Βλαχοπούλου για αυτή την παράσταση του Χατζιδάκι, δείτε τις σχετικές αναρτήσεις του Ιουνίου και του Απριλίου). Αλλά η Ρένα ήταν παρούσα και μέσα από τα λόγια της Λίνας Νικολακοπούλου: το τραγούδι της «Επιθεώρηση» που είχε γράψει μαζί με τον Διονύση Τσακνή για την επιθεώρηση του Θεσσαλικού Θεάτρου Μας πήρε το ποτάμι (παρουσιάστηκε τον χειμώνα του 1990-91) και πρωτοτραγούδησε ο Κώστας Τσιάνος ενώ στο Ηρώδειο μας το θύμισε σαν παρλάτα ο Λάκης Λαζόπουλος, εμβόλιμα στο τραγούδι «Όλα γι’ αυτή την πόλη» από τη Λυσιστράτη:

Επιθεώ- θεώ- θεώ, Θεό δεν έχει η αθεό-
επι θεώ κι επί λαώ επιθεώρηση.
Που ανεβάζει επί σκηνής, τους οδοιπόρους κι ασθενείς
που της φωνάζουν της ζωής: αναθεώρηση!

Σανίδι το σανίδι, πενήντα χρόνια ήδη
και σήμερα απ’ τη Λάρισα για χάρη σου σοφάρισα
στο χρόνο μέσα ολόκληρο ταξίδι.
Μάζεψα χρόνο κι υλικό, σ’ άλλη διάσταση
Πάρε φωτιά Θεσσαλικό, κάνε παράσταση.

Επιθεώ- θεώ- θεώ, Θεό δεν έχει η αθεό-
επι θεώ κι επί λαώ Επιθεώρηση.
Που μια ζωή μας συγκινείς μ αυτούς τους πρώτους ευγενείς
που μες τα χέρια σου γεμίσαν αναγνώριση.

Φωτόπουλος ο Μίμης κληρονομιά μας άφησε
εκείνο το 'θα κάααθεσαι' στο πρόχειρο της μνήμης.
Κι ο Αυλωνίτης ο Βασίλης στο στοιχείο του
σ αυτό το ρόλο του γλεντζέ του αστοιχείωτου.

Επιθεώ- θεώ- θεώ, Θεό δεν έχει η αθεό-
επιθεώ κι επί λαώ Επιθεώρηση.
Μ αυτά τα φίνα θηλυκά που ‘μείναν πλέον θρυλικά
κι από τα γέλια τους παθαίναμε συμφόρηση.

Η Ρένα μας η Ντορ για τσαχπινιά δική της
στα νούμερα που έκανε τον κόσμο πια τον ξέκανε
τραβώντας όλο νάζι το βρακί της.
Κι η Βλαχοπούλου η γυναίκα η τεράστια
με το τραγούδι της ξυπνούσε τα προάστια.

Σταυρίδης Καλουτά,
μα και Λογοθετίδης
Χειροκροτείστε δυνατά
γιατί από τότε και μετά
στο τώρα καταλήγεις.

Και όσο έλεγε τούτα τα λόγια ο Λαζόπουλος, πίσω στους τοίχους του Ηρωδείου προβαλλόταν μια φωτογραφική σύνθεση του Ντίνου Πετράτου με τους πρωταγωνιστές και τις πρωταγωνίστριες του μουσικού θεάτρου που, με εξαίρεση τις τέσσερις κυρίες που εμφανίστηκαν στην παράσταση του Ηρωδείου (Καλουτά, Βρανά, Σαπουντζάκη, Κοντού) και την υπέροχη Μάγια Μελάγια που παρακολούθησε την παράσταση του Σαββάτου (και είμαι σίγουρος ότι της έγινε πρόταση να εμφανιστεί αλλά θα αρνήθηκε για τους δικούς της λόγους), έχουν πια πεθάνει. Ανάμεσά τους η Ρένα Βλαχοπούλου, σε ένα στιγμιότυπο με τη Ζωζώ Σαπουντζάκη από την επιθεώρηση Κάθε καρυδιάς καρύδι που ανέβηκε το καλοκαίρι του ’60 στο θέατρο «Μετροπόλιταν».

Ο Κραουνάκης και οι συνεργάτες του παρέδωσαν, όπως έγραψε ο ίδιος, τον 20^ο αιώνα στον 21^ο και, γράφω εγώ, το έκαναν με τον καλύτερο τρόπο. Η παράσταση είχε συγκίνηση αλλά είχε και μέτρο. Είχε πολλές αναμνήσεις αλλά δεν είχε ρετρό διάθεση. Είχε αναφορές σε «απουσίες» και στο «χθες» αλλά είχε και άφθονο «σήμερα», ζωντανές και δυναμικές παρουσίες. Πάντρεψε ιδανικά ανθρώπους μεγάλης ηλικίας με νέα παιδιά που τώρα ξεκινούν και έχουν τα προσόντα για ένα υπέρλαμπρο μέλλον. Αρκεί να τους σταθούν σπουδαίοι συνθέτες και στιχουργοί, να τους γράψουν τραγούδια σαν κι αυτά, να τους δώσουν ευκαιρίες σαν αυτήν την παράσταση. Για την οποία θέλω να πω πολλά ευχαριστώ: πρώτα από όλα στον Γιώργο Λούκο, τον πρόεδρο του Φεστιβάλ Αθηνών, που είχε αυτή την ιδέα και βέβαια στον Σταμάτη Κραουνάκη που εμπνεύστηκε, οργάνωσε και απογείωσε αυτό το υπέροχο θέαμα. Και τέλος σε όλους τους συντελεστές, τους πρωταγωνιστές και κυρίως τις πρωταγωνίστριες που απέδειξαν την κλάση τους και ορισμένες ξεπέρασαν σημαντικά εμπόδια και... είπαν "ναι"!

Το απόγευμα του Σαββάτου, λίγο πριν τη δεύτερη παράσταση, ο Σιδερής Πρίντεζης είπε στην εκπομπή του Πάμε σαν άλλοτε στο «Δεύτερο» ότι αν ζούσε η Ρένα Βλαχοπούλου, όσο χρονών και αν ήταν, θα ήταν παρούσα στην παράσταση αυτή τραγουδώντας «Έχω απόψε ένα κέφι τρελό». Με κάποιον τρόπο η Ρένα ήταν εκεί… Και όλοι/ες εμείς που ήμασταν επίσης εκεί είχαμε όντως ένα κέφι τρελό!

Ο Σταμάτης Κραουνάκης αποχαιρετά το κοινό του Ηρωδείου
παίζοντας στη λατέρνα το "Αυτή η νύχτα μένει".
Αυτές οι δυο νύχτες θα μείνουν!

Η πρεμιέρα της "Οδού Ονείρων" από τα επίκαιρα της εποχής...

Οδός Ονείρων

Σήμερα συμπληρώνονται 14 χρόνια από τον θάνατο του Μάνου Χατζιδάκι ενώ χτες συμπληρώθηκαν 46 χρόνια από την πρεμιέρα της Οδού Ονείρων, της μοναδικής επίσημης συνεργασίας της Ρένας Βλαχοπούλου με τον μεγάλο συνθέτη. Πολλές ιστοσελίδες, έντυπα, blog αναφέρονται σήμερα στον μεγάλο συνθέτη και στην τεράστια προσφορά του στον πολιτισμό του τόπου μας. Το blog αυτό έχει ήδη αναφερθεί στη γέννηση της Οδού Ονείρων και στη συμβολή της Ρένας Βλαχοπούλου στη γέννηση αυτή (η Οδός Ονείρων γεννήθηκε όταν η Ρένα Βλαχοπούλου κάλεσε τον Μάνο Χατζιδάκι να συνεργαστούν στο θέατρο "Μετροπόλιταν", διαβάστε εδώ περισσότερα), αλλά σήμερα θα σταθεί περισσότερο στην παράσταση, τιμώντας τη μνήμη του δημιουργού της αλλά και της πρωταγωνίστριάς της.

Τι ακριβώς ήταν η Οδός Ονείρων; Όπως είπαμε και παλιότερα, ήταν η πραγματοποίηση ενός ονείρου του Μάνου Χατζιδάκι: να φτιάξει ένα μουσικό θέαμα διαφορετικό από τις επιθεωρήσεις που παρουσιάζονταν τότε στα μουσικά θέατρα της Αθήνας (και που τόσο εμείς νοσταλγούμε σήμερα, αναλογιζόμενες/οι την εξέλιξη του είδους στις επόμενες δεκαετίες). Ο Ιάσονας Τριανταφυλλίδης, σε αφιέρωμά του στην παράσταση, αναφέρει πως η Ρένα Βλαχοπούλου θυμόταν το έργο ως μια επιθεώρηση «κουλτουριάρα» όπου «όλα ήταν περίεργα». Είναι πραγματικά ενδιαφέρον το γεγονός ότι εκείνο το καλοκαίρι οι δυο νέες μεγάλες δυνάμεις στον χώρο της μουσικής, ο Μάνος Χατζιδάκις και ο Μίκης Θεοδωράκης, αποφάσισαν να «ανανεώσουν» το είδος της επιθεώρησης έχοντας ο καθένας για πρωταγωνίστρια μια κορυφαία παρουσία της κλασικής μορφής του είδους (στην Όμορφη Πόλη του Θεοδωράκη που παιζόταν στο θέατρο «Παρκ», λίγα μέτρα πιο πάνω από το Μετροπόλιταν, πρωταγωνίστριες ήταν οι Άννα και Μαρία Καλουτά).

Αν και για την υπέροχη μουσική και των δυο παραστάσεων δεν φαίνεται να έχει κανείς αντίρρηση, γεννιέται το ερώτημα αν τελικά ο Χατζιδάκις και ο Θεοδωράκης πρότειναν κάτι διαφορετικό για να ανανεώσουν αυτό το μουσικοθεατρικό είδος. Οι κριτικοί της εποχής δεν δείχνουν ιδιαίτερα ενθουσιασμένοι για τα κείμενα και δυστυχώς δεν έχουμε πρόσβαση σ’ αυτά για να τα κρίνουμε. Η αλήθεια είναι ότι οι δυο παραστάσεις πολεμήθηκαν αρκετά από δημοσιογραφικούς κύκλους της εποχής, καθώς αρκετοί από τους καθιερωμένους συγγραφείς ήταν και δημοσιογράφοι ή χρονογράφοι και έτσι καταλαβαίνει κανείς ότι τα διάφορα έντυπα δεν ήταν πρόθυμα να δεχτούν τις προτάσεις των δύο συνθετών και των συνεργατών τους, ενώ ιδιαίτερα για τον Μάνο Χατζιδάκι πολλοί ακόνιζαν τα μαχαίρια τους, γιατί ο ίδιος είχε εκφραστεί ανοιχτά για τους συντελεστές του μουσικού θεάτρου και του ελαφρού τραγουδιού με καθόλου κολακευτικά λόγια.

Από τις κριτικές πάντως συμπεραίνουμε ότι η Οδός Ονείρων πέτυχε περισσότερο από την Όμορφη Πόλη τον στόχο της να προσφέρει ένα θέαμα διαφορετικό από τα συνηθισμένα, που αν και δεν διακρινόταν για τα εμπνευσμένα του κείμενα ή την καυστική σάτιρα, ο απολογισμός του είναι τελικά θετικός, όπως γράφει ο Κ. Σκαλιόρας στον Ταχυδρόμο της 26^ης Ιουνίου 1962: «Και είναι φανερό πως όσοι ευθύνονται για το αποτέλεσμα, δεν μπορεί παρά να ανήκουν στην ίδια συντροφιά, με κοινή καλλιτεχνική δεκτικότητα και συγγενικό χιούμορ». Και πράγματι, μπορεί να αναφερόμαστε πάντα στον Μάνο Χατζιδάκι, γιατί η μουσική του κρατά ζωντανή την Οδό Ονείρων σχεδόν μισό αιώνα μετά την τελευταία αυλαία της, ωστόσο μεγάλη συμβολή στην επιτυχία της παράστασης είχαν και ο Μίνως Αργυράκης τα σκίτσα του οποίου ήταν η αφορμή για να γεννηθούν οι ήρωες και οι ηρωίδες του έργου, αλλά και ο Αλέξης Σολομός με τα κείμενα και τη σκηνοθεσία του, και ο Μανώλης Καστρινός με τις χορογραφίες του.

Στην Οδό Ονείρων πρωταγωνιστούσαν ο Δημήτρης Χορν, η Ρένα Βλαχοπούλου, η Μάρω Κοντού, η Ζωή Φυτούση, ο Γιώργος Κωνσταντίνου, ο Βαγγέλης Πρωτόπαπας, ο Γιώργος Εμιρζάς, ο Λευτέρης Βουρνάς. Χόρευαν ο Μανώλης Καστρινός και η Χρυσούλα Ζώκα. Με μικρότερα γράμματα στο πρόγραμμα αναφέρονται 41 ακόμα ονόματα νέων ηθοποιών και χορευτών που επιλέχτηκαν μετά από ακροάσεις: ανάμεσά τους ο Γιώργος Μαρίνος που καθιερώθηκε τραγουδώντας το βασικό μοτίβο του έργου, ο Ντίνος Καρύδης, η Νίκη Λεμπέση, η Ζέτα Αποστόλου, η Β. Κρούσκα, ο Φ. Γεωργίτσης. Τη 18μελή ορχήστρα του θέατρου «Μετροπόλιταν» διηύθυνε ο Στέλιος Καφαντάρης. Με το Μ. Αργυράκη συνεργάστηκε για τα σκηνικά ο Τάσος Ζωγράφος ενώ βοηθός σκηνοθέτη ήταν ο Αντώνης Αντωνίου.

Σύμφωνα με τις μαρτυρίες των συντελεστών της Οδού Ονείρων, τις κριτικές που δημοσιεύτηκαν αλλά και το πρόγραμμα της παράστασης, καταλαβαίνουμε ότι μια από τις βασικές πρωτοτυπίες του έργου ήταν ότι υπήρχε ένα ενιαίο θέμα: οι κάτοικοι μιας γειτονιάς της Αθήνας διηγούνταν και πραγματοποιούσαν ένα όνειρό τους. Αντί για τον κομπέρ της κλασικής επιθεώρησης, υπήρχε ο φωτογράφος (Δημήτρης Χορν) που παρουσίαζε τους τύπους της γειτονιάς και τους βοηθούσε να πραγματοποιήσουν τα όνειρα και τις επιθυμίες τους. Ολόκληρο το θέατρο, και όχι μόνο η σκηνή, αναπαριστούσε τη γειτονιά αυτή όπως την εμπνεύστηκε ο Μίνως Αργυράκης: τα σκηνικά του περιτριγύριζαν το κοινό το οποίο συχνά αιφνιδιαζόταν από την εμφάνιση των ηθοποιών από τα διάφορα σημεία της πλατείας. Tο έργο ξεκινούσε με τον «Πρόλογο» στον οποίο μάλλον εμφανίζονταν όλοι οι κάτοικοι της Οδού Ονείρων και ο οποίος ολοκληρωνόταν με το υπέροχο «Όνειρο παιδιών της γειτονιάς» που τραγουδούσε ο Γιώργος Μαρίνος, ενώ χόρευαν η κυρά (Χρυσούλα Ζώκα) και ο νέος (Γιώργος Εμιρζάς). Στη συνέχεια εμφανιζόταν η Σούλα Μπάστα σατιρίζοντας τη μεγάλη επιτυχία του Χατζιδάκι «Τα παιδιά του Πειραιά» και αμέσως μετά ήταν η σειρά της Ρένας Βλαχοπούλου με το νούμερο «Όνειρο της οθόνης».

Σ’ αυτό το νούμερο η Ρένα υποδυόταν τη χήρα της γειτονιάς που ονειρευόταν να γίνει πρωταγωνίστρια του κινηματογράφου. Στα επίκαιρα της εποχής βλέπουμε τον φωτογράφο Χορν να την υποδέχεται: φοράει το ριχτό καρό φόρεμα που φορούσε και στην πρώτη σκηνή της ταινίας Μερικοί το προτιμούν κρύο (που γυριζόταν εκείνο το καλοκαίρι). Ο φωτογράφος της δείχνει την απεικόνιση του ονείρου της ως ένα ολόσωμο σκίτσο του Μίνου Αργυράκη, πίσω από το οποίο στεκόταν η Ρένα ενώ φαινόταν μόνο το κεφάλι της. Σε λίγο εμφανιζόταν με την τουαλέτα της μεγάλης πρωταγωνίστριας του σινεμά (μάλλον άλλαζε πάνω στη σκηνή). Στη συνέχεια οι θεατές παρακολουθούσαν το γύρισμα της ταινίας και τους βεντετισμούς της νευρικής πρωταγωνίστριας που πλέον λέγεται Ρένα Βόλβο (όνομα που παραπέμπει στη Ρίτα Κάντιλακ, πρωταγωνίστρια ελληνικών ταινιών εκείνων των χρόνων) και ηρεμεί τρώγοντας μόνο στραγάλια: στα επίκαιρα βλέπουμε τον καβγά της νευρικής πρωταγωνίστριας με τον σκηνοθέτη Τζον Φάπας (Γιώργος Κωνσταντίνου). Το νούμερο ολοκληρωνόταν με την προβολή της ίδιας της ταινίας: σύμφωνα με το πρόγραμμα η ταινία λεγόταν Η ναυμαχία της Σαλαμίνος, σύμφωνα με τις κριτικές της εποχής λεγόταν Αμάρτησα για το αρνί μου.

Στο δεκάλεπτο αυτό φιλμάκι παραγωγής της «Πιπίνος Φιλμ» (που γυρίστηκε από τη Φίνος Φιλμ και αν όντως υπάρχει στα αρχεία της, απορώ γιατί δεν το έχει προβάλει ποτέ κανείς) ο σκηνοθέτης του (αλλά και σκηνοθέτης όλης της παράστασης) Αλέξης Σολομός θυμάται πως «η Ρένα Βλαχοπούλου κάθεται σ’ ένα βράχο φορώντας έξωμη εσθήτα κι αναγνωρίζει στο φουστανελλοφόρο Μίνω Αργυράκη το γιο του διαφθορέα της, Μάνου Χαζηδάκι, που καταφτάνει καβάλα σ’ ένα γάιδαρο, ενώ μια ανώνυμη προβατίνα κάνει ένα αυγό»! Είναι πολύ αστείο το γεγονός ότι η Ρένα Βλαχοπούλου σατίριζε τις πρωταγωνίστριες του κινηματογράφου την ίδια στιγμή που άρχιζε να χτίζει τη δική της κινηματογραφική καριέρα καθώς το Μερικοί το προτιμούν κρύο που γύριζε ο Γιάννης Δαλιανίδης εκείνο το καλοκαίρι και προβλήθηκε στις αρχές του ’63 την καθιέρωσε στο σινεμά και της χάρισε την αθανασία…

Μετά από το «Όνειρο της οθόνης» ακολουθούσε το «Αερικό», στο οποίο τραγουδούσε ο Γιώργος Ζωγράφος και χόρευαν η Χρυσούλα Ζώκα και ο Μανώλης Καστρινός. Αμέσως μετά ήταν η σειρά των «Αδελφών Τατά», ένα νούμερο που παρωδούσε τους "10 μικρούς Νέγρους" της Αγκάθα Κρίστι.

Τις αδελφές Τατά που από δύο γίνονται πέντε και μετά εξαφανίζονται μία-μία υποδύονταν οι Μάρω Κοντού, Ζωή Φυτούση, Ρένα Βλαχοπούλου, Νίκη Λεμπέση και ο Βαγγέλης Πρωτοπαπάς (στο ρόλο της μιας από τις πέντε που εγχειρίζεται και γίνεται αρσενικιά...)! Το χαριτωμένο αυτό τραγούδι έφτασε δυστυχώς στις μέρες μας χωρίς τη φωνή της Ρένας… Ευτυχώς υπάρχουν οι φωτογραφίες από την παράσταση.

Οι αδελφές Τατά, από τον Λαγκαδά που ήσαν δύο, που ήσαν δύο μοναχά...
Μα είχαν μια καλή μαμά κι έναν άταχτο μπαμπά κι έτσι γίναν τρεις, γίναν τρεις, γίναν τρεις.
Οι αδελφές Τατά, από τον Λαγκαδά που ήσαν δύο, που ήσαν δύο μοναχά...
Μα είχαν μια χοντρή μαμά κι ένα αδύνατο μπαμπά κι έτσι γίναν τέσσερις με μια.
Οι αδελφές Τατά, από τον Λαγκαδά που ήσαν δύο, που ήσαν δύο μοναχά...
Μα είχαν μια χρυσή μαμά κι ένα ακούραστο μπαμπά κι έτσι γίναν πέντε στη σειρά.
Οι αδελφές Τατά, από τον Λαγκαδά που ήσαν δύο, που ήσαν δύο μοναχά...

Μα η μοίρα κυβερνά και παντρεύτηκε η μια, κι έτσι μείναν τέσσερις ξανά
Οι αδελφές Τατά, από τον Λαγκαδά, που ήσαν δύο, που ήσαν δύο μοναχά.
Μα η μοίρα κυβερνά και φαρμάκι πήρε η μια, κι έτσι μείναν τρεις πάλι ξανά
Οι αδελφές Τατά, από τον Λαγκαδά, που ήσαν δύο, που ήσαν δύο μοναχά.
Μα η μοίρα κυβερνά και εγχειρίστηκε η μια, κι έγινε, κι έγινε αρσενικιά.
Οι αδελφές Τατά, από τον Λαγκαδά, που ήσαν δύο, που ήσαν δύο μοναχά.
Μα η μοίρα κυβερνά κι αγαπήσαν τον Θωμά, και πεθάναν στον καβγά ποια θα πάρει τον Θωμά
Οι αδελφές Τατά, από τον Λαγκαδά, που ήσαν δύο, που ήσαν δύο μοναχά.
Μα η μοίρα κυβερνά και δεν έμεινε καμιά από τις αδελφές Τατά!

Η πρώτη πράξη της Οδού Ονείρων ολοκληρωνόταν με το «Όνειρο για Τεντυμπόυδες», τη «Μανούλα μου» που τραγουδούσε ο Λάκης Παπάς και το «Όνειρο Καλοκαιριάτικης Μέρας» στο οποίο η Μάρω Κοντού, ο Λευτέρης Βουρνάς και άλλα παιδιά της Οδού Ονείρων λανσάρουν τον νέο χορό «Χάτζη-Χάτζη».

Η δεύτερη πράξη ξεκινούσε με το «Όνειρο ιδανικής συζύγου» που σατίριζε τις ραδιοφωνικές διαφημίσεις της εποχής και αμέσως μετά ο Λάκης Παπάς τραγουδούσε τον «Κυρ-Μιχάλη», που τον υποδυόταν ο Γιώργος Κωνσταντίνου. Στη συνέχεια δεν είναι ξεκάθαρο αν σ’ αυτό το σημείο ή λίγο αργότερα, προς το τέλος του έργου, ο Δημήτρης Χορν ερμήνευε τον θρυλικό «Ηθοποιό», παρλάτα που τόσο μας γοητεύει σήμερα αλλά που δεν ικανοποίησε τους περισσότερους κριτικούς της εποχής εκείνης. Ακολουθούσε το τραγούδι «Έφυγε το τρένο» με τη Ζωή Φυτούση.

Η Ρένα Βλαχοπούλου εμφανιζόταν για μια ακόμα φορά στο επόμενο νούμερο: νέοι και νέες της Οδού Ονείρων διασκεδάζουν σε μια ταβέρνα όπου χορεύει το «Άστρο της Ανατολής» Χρυσούλα Ζώκα ενώ η τραγουδίστρια Ρένα Βλαχοπούλου υμνεί την ομορφιά της. Το όμορφο αυτό τραγούδι εντάχθηκε ως ορχηστρικό κομμάτι στον δίσκο της Οδού Ονείρων ενώ στα αρχεία του ΕΙΡ υπάρχει μια ηχογράφηση εκείνης της εποχής με τη φωνή της Μαίρης Λίντα (αργότερα η μουσική αυτή χρησιμοποιήθηκε και στους τίτλους της ταινίας Τοπ Καπί ενώ με στίχους του Άκου Δασκαλόπουλου έγινε το "Μαγικό χαλί" και ηχογραφήθηκε από τη Φλέρυ Νταντωνάκη). Άραγε το ηχογράφησε ποτέ και η Ρένα; Και αν ναι, έχει διασωθεί αυτή η ηχογράφηση; Ας θυμηθούμε εδώ τους στίχους του που τους είχε γράψει ο ίδιος ο Μάνος Χατζιδάκις:

Άστρο,
βγαίνεις μες στο βράδυ
μ’ άσπρο
φως μες στο σκοτάδι.

Φέγγεις
σαν μια στερνή μου αχτίδα
παντοτινή μου ελπίδα
σε τούτη τη γη.

Είναι
στον ουρανό γραμμένο
χαρά να περιμένω
κι εκείνη να αργεί.

Η Οδός Ονείρων ολοκληρωνόταν με το «Πάρτυ» όπου ο Δημήτρης Χορν παρουσίαζε τη Μάρω Κοντού στο τραγούδι «Το πουλί».

Στο εξαιρετικό ένθετο που συνοδεύει την πιο πρόσφατη έκδοση του CD της Οδού Ονείρων, ο Βασίλης Νικολαΐδης αναφέρει ότι, πέρα από τα νούμερα που παρουσιάσαμε παραπάνω, η Ρένα Βλαχοπούλου ήταν πανταχού παρούσα στο ρόλο μιας κουτσομπόλας και τραγουδούσε διάφορα τραγούδια όπως τα «Θαλασσοπούλια» που είπε αργότερα η Αλίκη Βουγιουκλάκη στην ταινία Aliki, my love. Τι να έχει σωθεί άραγε από όλο αυτό το υλικό;

Η Αλίκη Βουγιουκλάκη είχε πάντως κάποια στιγμή την τιμητική της στην παράσταση της Οδού Ονείρων. Ο Χατζιδάκις αποφάσιζε κάθε τόσο να κάνει τονωτικές ενέσεις στο έργο και έτσι πραγματοποίησαν έκτακτες εμφανίσεις η Αλίκη, η Νάνα Μούσχουρη και ο Ευγένιος Σπαθάρης με τον Καραγκιόζη του. Ειδικότερα η Αλίκη Βουγιουκλάκη εμφανίστηκε σε τέσσερις παραστάσεις της Οδού Ονείρων ένα Σαββατοκύριακο του Αυγούστου. Εμφανιζόταν στο «Όνειρο της Οθόνης», μαζί με τη Ρένα Βλαχοπούλου, και τραγουδούσε τις μεγάλες κινηματογραφικές επιτυχίες που της είχε γράψει ο Μάνος Χατζιδάκις. Άλλη μια σπάνια θεατρική στιγμή που χάθηκε για πάντα… Μόνο κάποιες φωτογραφίες από τις πρόβες μαρτυρούν αυτή την πρώτη καλλιτεχνική συνάντηση των δύο κυριών που έμελλε να είναι και η τελευταία.

Όπως ανέφερα και στην ανάρτηση του Απριλίου, η θεατρική και μουσική ιστορία μας στάθηκε για χρόνια άδικη απέναντι στη Ρένα Βλαχοπούλου, αποσιωπώντας το γεγονός ότι είχε έναν τόσο ενεργό ρόλο στην παράσταση της Οδού Ονείρων: ανήκε σε άλλη εταιρία και δεν ήταν δυνατή η συμμετοχή της στον δίσκο με τη μουσική του έργου, το όνομά της δεν αναφερόταν καν στο εξώφυλλο και το μεγάλο κοινό που γνώριζε και λάτρευε των δίσκο για τέσσερις δεκαετίες αγνοούσε αυτή την τόσο σημαντική λεπτομέρεια (πόσο μάλλον το γεγονός ότι χάρη στην ίδια τη Ρένα και τον Μανώλη Καστρινό ξεκίνησε όλη αυτή η υπόθεση την άνοιξη του ’62). Ευτυχώς με την οριστική έκδοση του CD που επιμελήθηκε ο Βασίλης Νικολαΐδης το 2000 αποκαταστάθηκε αυτή η αδικία…

Κι αν η ίδια η Ρένα θυμόταν την Οδό Ονείρων σαν μια παράξενη, «κουλτουριάρα» επιθεώρηση, οι κριτικοί της εποχής φρόντιζαν να τονίσουν την απολαυστική της παρουσία σ’ αυτό το ιδιαίτερο έργο. Ο Βάσος Βαρίκας έγραψε στα Νέα: «Από τα περισσότερο επιτυχημένα αναφέρω τη σάτιρα των σταρ και των ελληνικών φιλμς, όπου παρεμβαίνει και ο κινηματογράφος με πρωταγωνιστές, εκτός από την αμίμητη κ. Βλαχοπούλου, τον κ. Χατζηδάκι ως λήσταρχο, τον κ. Καστρινό και τον κ. Αργυράκη». Ο Κ. Σκαλιόρας έγραψε στον Ταχυδρόμο της 26^ης Ιουνίου 1962: «Από τους ηθοποιούς, ο Δημήτρης Χορν και η Ρένα Βλαχοπούλου, είναι κυριολεκτικά απολαυστικοί, με σίγουρη αίσθηση της κωμικής αποτελεσματικότητας, με μεγάλη σκηνική άνεση». Ο Αχιλλέας Μαμάκης έγραψε στις Εικόνες της 22^ης Ιουνίου 1962: «Μετά από τον θαυμάσιο Χορν έχει δικαιωματικά θέση στον πίνακα της επιτυχίας η Ρένα Βλαχοπούλου. Κεφάτη και ζωηρή, δίνει με χαρακτηριστικές πινελιές τους τύπους που υποδύεται και είναι η επικρατέστερη ανάμεσα στα γυναικεία στελέχη του συγκροτήματος».

Η Οδός Ονείρων κατέβηκε στα μέσα Σεπτεμβρίου του 1962. Είναι κρίμα που αυτή η σημαντική συνεργασία της Ρένας Βλαχοπούλου με τον Μάνο Χατζιδάκι δεν άφησε κανένα ντοκουμέντο, πέρα από τις φωτογραφίες, τις κριτικές και τα λιγοστά «βουβά» πλάνα από τα επίκαιρα της εποχής. Δυστυχώς δεν επαληθεύτηκαν οι στίχοι του «Τι θα μείνει» που τραγούδησε η Ρένα στα χρόνια του ‘80: δεν έμειναν ούτε καν «κάποιοι δίσκοι στο πικάπ, κι αυτοί φθαρμένοι…». Η μόνη «Βλαχοπουλική» ερμηνεία «Χατζιδακικού» τραγουδιού που φαίνεται να έχει φτάσει στις μέρες μας είναι το «Έλα πάρε μου τη λύπη» που ηχογραφήθηκε στους ραδιοθαλάμους του ΕΙΡ (και που μας ξαναθύμησε χτες ο Σιδερής Πρίντεζης από την εκπομπή του Δεύτερο Πρόγραμμα). Ας το ακούσουμε και σήμερα, για να θυμηθούμε δυο σπουδαίους ανθρώπους του ελληνικού πολιτισμού, προερχόμενους από δυο πολύ διαφορετικούς καλλιτεχνικούς κόσμους, με διαφορετικές καταβολές και αναφορές, που όμως κάποια στιγμή συνεργάστηκαν με… ονειρικά αποτελέσματα.

Πηγές:

Απέργης, Φώτης. «Ο μεγάλος Βουλικός». Ελευθεροτυπία, 13 Ιουνίου 2004.
Βαρίκας, Βάσος. Κριτική Θεάτρου. Αθήνα: Παπαζήσης, 1972.
Μπαγιέρης, Δημήτρης. Δημήτρης Χορν. Αθήνα: Οδός Πανός, 1997.
Νικολαΐδης, Βασίλης (επιμ.). Μάνος Χατζιδάκις. Οδός Ονείρων (CD). MINOS EMI, 2000.
Σολομός, Αλέξης. Βίος και παίγνιον. Σκηνή-Προσκήνιο-Παρασκήνια. Αθήνα: Δωδώνη, 1980.
Τριανταφυλλίδης, Ιάσονας. «Ήταν κάποτε η Οδός Ονείρων». Δίφωνο, τ. 21, Ιούνιος 1997.

Οι φωτογραφίες προέρχονται από τις παραπάνω πηγές καθώς επίσης και από το βιβλίο του Μάκη Δελαπόρτα Βίβα Ρένα (Αθήνα: Άγκυρα, 2004) ενώ τα σκίτσα από το πρόγραμμα της Οδού Ονείρων.

Σπάνιες ηχογραφήσεις της Ρένας Βλαχοπούλου στο youtube!

Ένα μεγάλο δώρο έκανε στους φίλους και τις φίλες της Ρένας Βλαχοπούλου ο χρήστης desmich8 στο youtube. Εδώ και αρκετό καιρό οι φίλοι του ελληνικού ελαφρού τραγουδιού θα έχουν εντοπίσει τα γλυκά βιντεοκλίπ που έχει δημιουργήσει με ορισμένα διαμάντια αυτού του είδους. Από προχτές το desmich8 Channel φιλοξενεί 21 ηχογραφήσεις της Ρένας Βλαχοπούλου, μερικές από τις οποίες είναι πολύ σπάνιες. Μπορεί να ακούσει κανείς ηχογραφήσεις που έχουν ήδη κυκλοφορήσει σε δίσκους σε ελαφρώς διαφορετικές εκδοχές ("Είμαι γυναίκα" από τη Λυσιστράτη '79 των Γιώργου Κατσαρού-Γιώργου Σκούρτη ή η περίφημη "Μοδιστρούλα" του Αττίκ, που τραγούδησε η Ρένα στους ραδιοθαλάμους του ΕΙΡ το 1955) αλλά κυρίως μπορεί να απολαύσει ηχογραφήσεις που δεν κυκλοφορούν στο εμπόριο, που προέρχονται είτε από ραδιοφωνικές εκπομπές (όπως τα περίφημα "Καπέλα", τραγούδι που είχε πρωτοακουστεί σε επιθεώρηση στις αρχές του 20ού αιώνα) είτε από θεατρικές παραστάσεις της δεκαετίας του '70 (όπως το ιδιαίτερα γοητευτικό "Λείπει").

Θα σταθώ όμως ιδιαίτερα σε μια ιστορική ηχογράφηση που γενναιόδωρα μας πρόσφερε το desmich8 Channel: το εξαιρετικά σπάνιο τραγούδι "Κονσίτα", που σε παλιότερες συνεντεύξεις της η Ρένα Βλαχοπούλου θυμόταν ως το πρώτο τραγούδι που δισκογράφησε, αλλά που σύμφωνα με τα στοιχεία που διασώζει ο Διονύσης Μανιάτης στην Εκ περάτων δισκογραφία γραμμοφώνου, είναι μάλλον ο δεύτερος δίσκος της. Το τραγούδι "Κονσίτα" έγραψαν ο Τάσος Βάμπαρης και ο Δ. Ρηγόπουλος και ηχογραφήθηκε από τη Ρένα Βλαχοπούλου στο τέλος του 1940. Είναι πολύ σπάνια τα τραγούδια της Ρένας Βλαχοπούλου που κυκλοφόρησαν σε δίσκους 78 στροφών στο διάστημα 1940-1946 (φαίνεται πως είναι μόνον 6 τραγούδια) καθώς μέχρι σήμερα έχουν επανεκδοθεί σε δίσκους 33 στροφών ή σε CD μόνον οι ηχογραφήσεις που έκανε αφού επέστρεψε από την Αμερική, το 1951 (π.χ. "Σάμπα του γάμου" και "Μάτια κανακάρικα"). Για αυτό ευγνωμονούμε τον desmich8 για τη γενναιόδωρη κίνησή του να μοιραστεί μαζί μας αυτή την ηχογράφηση και ελπίζουμε να μας χαρίσει και άλλες σπάνιες ηχογραφήσεις της Ρένας Βλαχοπούλου και όχι μόνο...
Απολαύστε λοιπόν τη νεανική, ολόδροση φωνή της Ρένας Βλαχοπούλου στην "Κονσίτα" και σκεφτείτε πόσο πιο τυχεροί θα ήμασταν αν είχαμε και άλλες ηχογραφήσεις της από τη δεκαετία του '40...

Το αλκοόλ κι η νικοτίνη...

Πριν από ένα μήνα περίπου κυκλοφόρησε ένα CD/DVD με τίτλο Τραγούδια με... ουσίες. Πρόκειται για την ηχογράφηση και μαγνητοσκόπηση της μουσικής παράστασης Όταν συμβεί στα πέριξ: Τραγούδια για "τσίλιες... και μία νύχτες" που παρουσιάστηκε στο Ωδείο Ηρώδου του Αττικού στις 4 και 5 Ιουλίου 2007 στο πλαίσιο του Φεστιβάλ Αθηνών. Η έκδοση αυτή περιέχει 48 τραγούδια (36 στο DVD) σχετικά με το ποτό, το τσιγάρο και άλλες ουσίες, απαγορευμένες και μη... Βασικός ερμηνευτής των τραγουδιών είναι ο Γιώργος Νταλάρας, αλλά στην επιτυχία της εκδήλωσης συνέβαλαν και οι υπόλοιποι ερμηνευτές: οι Στέλιος Βαμβακάρης, Χρήστος Θηβαίος, Μπάμπης Τσέρτος, Ασπασία Στρατηγού και Μάρθα Φριντζήλα, που ερμηνεύουν τα ρεμπέτικα και λαϊκά τραγούδια του προγράμματος, και οι Ζαχαρίας Καρούνης, Χαρά Κεφαλά, Νίνα Λοτσάρη και Θέμης Σερμιέ, που αναλαμβάνουν να αναδείξουν--και ομολογουμένως το καταφέρνουν πολύ καλά!--τα ελαφρά τραγούδια που έχουν θέμα τους το πιοτό, το τσιγάρο και άλλες ουσίες (έκπληξη προκαλεί το ταγκό των Ιωσήφ Ριτσιάρδη και Σύλβιου "Το χασίς"). Θεωρώ ιδιαίτερα σημαντικό ότι οι συντελεστές αυτής της συναυλίας, το πρόγραμμα της οποίας επιμελήθηκε ο Παναγιώτης Κουνάδης, αποφάσισαν να συμπεριλάβουν ελαφρά τραγούδια στην παράσταση. Συνήθως αντίστοιχες εργασίες επικεντρώνονται στο ρεμπέτικο και το λαϊκό τραγούδι και παραβλέπουν μικρά διαμαντάκια του ελαφρού τραγουδιού που έχουν αυτή τη θεματική .
Ένα από αυτά τα διαμαντάκια είναι το τραγούδι "Το αλκοόλ κι η νικοτίνη" που τραγουδάει στην παράσταση αυτή η εξαιρετική Χαρά Κεφαλά και που πρώτη ερμήνευσε η Ρένα Βλαχοπούλου. Για τη δημιουργία του συνεργάστηκαν πέντε άνθρωποι: τη μουσική έγραψαν οι Ζακ Ιακωβίδης και Γιάννης Βέλλας και τους στίχους οι Ασημάκης Γιαλαμάς, Γιώργος Θίσβιος και Κώστας Πρετεντέρης. Πρωτοακούστηκε στην επιθεώρηση Σιγά και με το μαλακό, η οποία ανέβηκε στο θέατρο Ακροπόλ στις 27 Οκτωβρίου του 1956 και παίχτηκε μέχρι τις 14 Φεβρουαρίου του 1957 (τη διαδέχτηκε η επιθεώρηση Αλήθειες και ψευτιές που παίχτηκε μέχρι το τέλος της σεζόν--εκείνα τα χρόνια τα θέατρα ανέβαζαν συνήθως περισσότερα από ένα έργα κάθε σεζόν). Η Ρένα είχε τρεις εμφανίσεις σ' αυτήν: το βασικό της νούμερο "Αμύνεσθαι περί γάμου" (το οποίο αντικαταστάθηκε τον Δεκέμβρη με το νούμερο "Καλησπέρα θλίψη"), μια εμφάνιση στο φινάλε της επιθεώρησης που είχε τίτλο "Ησαΐα χόρευε" (το φινάλε της παλιάς επιθεώρησης ήταν ένα μεγάλο νούμερο στο οποίο συμμετείχε όλος ο θίασος και δεν πρέπει να συγχέεται με την αποθέωση που ήταν ο τραγουδιστικός και χορευτικός αποχαιρετισμός του θιάσου προς το κοινό) και το "ρεαλιστικό τραγούδι" (όπως το χαρακτήρισαν Τα Νέα σε ρεπορτάζ σχετικό με την παράσταση) "Το αλκοόλ κι η νικοτίνη".

Η Ρένα Βλαχοπούλου, ο Νίκος Ρίζος και η Σπεράντζα Βρανά
στο φινάλε της επιθεώρησης Σιγά και με το μαλακό
που είχε τίτλο "Ησαΐα χόρευε".

Εκείνα τα χρόνια ήταν απαραίτητη η παρουσία τέτοιων "αυτόνομων" τραγουδιών σε κάθε επιθεώρηση τα οποία ερμήνευαν τραγουδιστές και τραγουδίστριες (οι ντιζέρ και οι ντιζέζ της εποχής) και γίνονταν γνωστά πρώτα μέσα από το έργο και μετά από το ραδιόφωνο και τους δίσκους. Στο Σιγά και με το μαλακό υπήρχαν τρία τέτοια αυτόνομα τραγούδια: εκτός από το "Αλκοόλ", υπήρχαν το "Απόψε που χωρίζουμε" με την Καίτη Μπελίντα και το "Τύραννε" με την Έφη Πόλυ. Ας θυμηθούμε όμως τους στίχους αυτού του ιδιαίτερου τραγουδιού:

Στο 'να χέρι το ποτήρι, στ' άλλο χέρι το τσιγάρο
με μια θύελλα μιλάω, μ' ένα όνειρο φλερτάρω
και μισώ τον εαυτόν μου που κι εκείνος με μισεί
κι ίσως κάποιος να 'ρθει απόψε, αλλά αυτός δεν είσαι εσύ.

Δεν βαριέσαι, ό,τι κι αν γίνει,
θα μου φτάσουνε για απόψε
το αλκοόλ κι η νικοτίνη...

Στο 'να χέρι το τσιγάρο, στ' άλλο χέρι το ποτήρι
και μπερδεύτηκαν οι σκέψεις στο δικό τους πανηγύρι
και αν πεις και για τη νύχτα, πάει πέρασε η μισή.
Κάποιος έρχεται νομίζω, αλλά αυτός δεν είσαι εσύ.

Δεν βαριέσαι, ό,τι κι αν γίνει,
θα μου φτάσουνε για απόψε
το αλκοόλ κι η νικοτίνη...

Στο 'να χέρι το ποτήρι, στ' άλλο χέρι το τσιγάρο
μέχρι που να ξημερώσει κάποια απόφαση θα πάρω
κι ίσως για το φέρσιμό σου να σου πω απλώς "μερσί".
Κάποιος χτύπησε την πόρτα, αλλά αυτός δεν είσαι εσύ.

Δεν βαριέσαι, ό,τι κι αν γίνει,
θα μου φτάσουνε για απόψε
το αλκοόλ κι η νικοτίνη...

Το τραγούδι αυτό ευτυχώς ηχογραφήθηκε σε δίσκο 78 στροφών (στην άλλη όψη του οποίου η Ρένα τραγουδούσε το "Μαζί σου για πάντα" των Μενέλαου Θεοφανίκη-Ηλία Λυμπερόπουλου που ακουγόταν στην πρώτη της επίσημη ταινία, τις Πρωτεουσιάνικες Περιπέτειες που προβλήθηκε την ίδια περίοδο, 1956-57). Πρόκειται για μια ιδιαίτερα ατμοσφαιρική ηχογράφηση με μια ιδιαίτερα γοητευτική ερμηνεία από τη Ρένα. Μάλλον το τραγούδι δεν γνώρισε ιδιαίτερη επιτυχία και ήταν για πολλά χρόνια ξεχασμένο. Επανεκδόθηκε μόνο μια φορά σε δίσκο 33 στροφών, στη συλλογή του 1991 Όταν οι ηθοποιοί τραγουδούν νο. 1 (στο νο. 2 εντάχθηκε το άλλο τραγούδι του δίσκου, το "Μαζί σου για πάντα"). Δυστυχώς όμως, όταν η συλλογή αυτή κυκλοφόρησε σε CD, το τραγούδι έμεινε εκτός (πάγια τακτική των εταιριών όταν εκδίδουν διπλά LP σε μονά CD να παραλείπουν κάποια τραγούδια...) παρόλο που στο εξώφυλλο παρέμεινε η φωτογραφία της Ρένας ανάμεσα στους υπόλοιπους ηθοποιούς.
Έτσι το διαμαντάκι αυτό παρέμενε καταδικασμένο στην αφάνεια μέχρι το 2003 που ο Σταμάτης Κραουνάκης (καλός γνώστης του ελαφρού τραγουδιού) το συμπεριέλαβε στην παράσταση της Σπείρας-Σπείρας Η κλασική συνταγή που παίχτηκε για δύο σεζόν στη Μουσική Σκηνή "Αθηναΐς" (2002-03 και 2003-04). Το τραγουδούσαν υπέροχα η Ελεάνα Καραντινού και η Βικτωρία Ταγκούλη. Δυστυχώς και πάλι το τραγούδι αυτό βρέθηκε εκτός του CD με αποσπάσματα από την παράσταση εκείνη που κυκλοφόρησε το 2004. Τέσσερα χρόνια μετά όμως ήρθε επιτέλους η ώρα να φτάσει στα αφτιά ενός πλατύτερου κοινού χάρη στην έκδοση Τραγούδια με ουσίες και την εξαιρετική ερμηνεία της Χαράς Κεφαλά.
Αξίζει να σημειωθεί ότι παρόλο που στο πλούσιο ένθετο που συνοδεύει την έκδοση δεν γίνεται αναφορά στις πρώτες εκτελέσεις των τραγουδιών (άρα ούτε και στη Ρένα Βλαχοπούλου), μπορεί κανείς να δει στο DVD ότι όσο ερμηνεύει το τραγούδι η Χαρά Κεφαλά, προβάλλεται πίσω της στους τοίχους του Ηρωδείου το εξώφυλλο τη ς παρτιτούρας του τραγουδιού με τη φωτογραφία της Ρένας. (Και αυτό μας δίνει την ευκαιρία να επισημάνουμε πως μάλλον ήταν άκομψο στη διάρκεια της "Ταμπακιέρας" που ερμηνεύει η Μάρθα Φριντζήλα να προβάλλεται η φωτογραφία της Μαρίκας Νίνου που ερμήνευσε το τραγούδι σε δεύτερη εκτέλεση και όχι της Σοφίας Βέμπο που ήταν η αδιαφιλονίκητη πρώτη διδάξασα--έστω και αν η εκδοχή της Φριντζήλα είναι πιο κοντά στην εκδοχή της Νίνου...). Η Χαρά Κεφαλά τραγουδάει μόνο τις 2 στροφές του τραγουδιού, άρα αν θέλει κανείς να ακούσει ολόκληρο το τραγούδι, θα πρέπει να αναζητήσει την παλιά εκείνη ατμοσφαιρική εκτέλεση με τη μοναδική Ρένα Βλαχοπούλου...

Καίτη Πάνου

Πέθανε το περασμένο Σάββατο (17 Μαΐου) άλλη μια παλιά πρωταγωνίστρια, η Καίτη Πάνου. Πανέμορφη και φινετσάτη κυρία με 30 περίπου ταινίες στο ενεργητικό της και αρκετές συμμετοχές σε τηλεοπτικές σειρές, θα μείνει για πάντα στη μνήμη του κοινού ως η σύζυγος του Λάμπρου Κωνσταντάρα. Πρωταγωνίστησαν μαζί σε αρκετές ταινίες, η πρώτη από τις οποίες ήταν η ιστορική Φωνή της καρδιάς, η πρώτη ουσιαστικά ταινία της Φίνος Φιλμ που γυρίστηκε και προβλήθηκε μέσα στην Κατοχή σηματοδοτώντας την ενηλικίωση του ελληνικού κινηματογράφου (και στην οποία η 16χρονη Καίτη Πάνου αρνείται τον έρωτα του Λάμπου Κωνσταντάρα για χάρη του Δημήτρη Χορν!). Στην ταινία αυτή ακούγεται ο Γιάννης Σπάρτακος να παίζει στο πιάνο (στη σκηνή της δεξίωσης) το κομμάτι "Όνειρα κοριτσιών", τραγούδι που έκανε μεγάλη επιτυχία η Ρένα Βλαχοπούλου τα χρόνια εκείνα (τι όμορφα που θα ήταν αν ακουγόταν και η ίδια στην ταινία...).
Η Καίτη Πάνου συνεργάστηκε μόνο μια φορά με τη Ρένα Βλαχοπούλου, στη βιντεοταινία του Κώστα Καραγιάννη Η βασίλισσα της ρέγγας που γυρίστηκε το 1987. Αν και στην ταινία αυτή διακρίνουμε όλα τα χαρακτηριστικά αυτής της κατηγορίας των ταινιών (προχειρότητα, επίπεδο σενάριο, συμβατική σκηνοθεσία), για άλλη μια φορά ξεχωρίζει η φινέτσα της Καίτης Πάνου: δημιουργεί μαζί με τη Ρένα ένα χαριτωμένο ντουέτο κυριών της αριστοκρατίας που σουσουδίζουν, συχνάζουν στο Γκολφ της Γλυφάδας για τσάι και κρύβουν τη λαϊκή τους καταγωγή!
Καλό της ταξίδι...

Ειρήνης της μεγαλομάρτυρος...

...γράφει το ημερολόγιο σήμερα. Κάθε χρόνο τέτοια μέρα η Ρένα Βλαχοπούλου δεχόταν τις ευχές των αγαπημένων προσώπων της, συνήθως στο σπίτι της αλλά και κάποιες φορές... εκτός, όπως για παράδειγμα πριν από 18 χρόνια όταν, τον Μάιο του 1990, βρισκόταν στη Θεσσαλονίκη για της παραστάσεις της επιθεώρησης Τρελλάντα Λαμπάντα μαζί με τους Κώστας Βουτσά, Κώστα Καρρά και Μάρω Κοντού... Ο θίασος είχε μείνει για 3 εβδομάδες στη συμπρωτεύουσα και σχεδόν κάθε βράδυ η Ρένα και άλλα μέλη του θιάσου έδιναν το "παρών" σε γνωστά νυχτερινά στέκια της πόλης, συχνά με επεισοδιακά αποτελέσματα (κάποτε βρέθηκαν μέχρι και σε... αστυνομικό τμήμα, για εξακρίβωση στοιχείων).
Σήμερα η γιορτή αυτή μας δίνει την ευκαιρία να θυμηθούμε για άλλη μια φορά την υπέροχη Ρένα. Θέλουμε όμως ακόμα να στείλουμε τις ευχές μας σε μια ακόμα αγαπημένη Ειρήνη που λίγοι το ξέρουν ότι γιορτάζει σήμερα: στην υπέροχη Άννα Καλουτά, που το πλήρες όνομά της είναι Άννα-Ειρήνη... Οι δύο Ειρήνες συνεργάστηκαν πολλές φορές σε σκηνές θεάτρων (ήδη από τα πρώτα-πρώτα βήματα της Ρένας Βλαχοπούλου, στο θέατρο Μοντιάλ το φθινόπωρο του 1940) και ακολούθησαν παράλληλες πορείες στις καριέρες τους. Δίνουμε λοιπόν τις πιο θερμές ευχές μας στην Άννα-Ειρήνη Καλουτά: να είναι γερή και να ζήσει πολλά πολλά χρόνια ακόμα για να μας θυμίζει την ομορφιά και τη λάμψη του μουσικού θεάτρου που υπηρέτησαν οι δυο υπέροχες κυρίες. Τις θαυμάζουμε εδώ σε δυο χαριτωμένα ενσταντανέ από δυο κοινές βραβεύσεις τους. Η πρώτη φωτογραφία τραβήχτηκε στην πλατεία του θεάτρου Κοτοπούλη-Ρεξ, ενός θεάτρου που λάμπρυναν και οι δυο με την παρουσία τους σε διαφορετικές περιόδους, στην αναβίωση των θεατρικών βραβείων "Κοτοπούλη" που απονέμει το Θεατρικό Μουσείο, τον Νοέμβριο του 1994, όταν οι δυο κορυφαίες πρωταγωνίστριες τιμήθηκαν για την προσφορά τους στο μουσικό θέατρο με το έπαθλο "Παναθήναια": είναι η στιγμή που η Ρένα Βλαχοπούλου κατεβαίνει από τη σκηνή, μετά τη βράβευσή της, και η Άννα Καλουτά πάει να τη φιλήσει για άλλη μια φορά ενώ η Ρένα της λέει "Πάλι μάκια; Θα χαλάσουμε το μακιγιάζ!". Η δεύτερη φωτογραφία είναι από μια τιμητική εκδήλωση για ηθοποιούς του ελληνικού κινηματογράφου που διοργανώθηκε τον Απρίλιο του 1997 στην Κεντρική Σκηνή του Εθνικού Θεάτρου. Άννα Καλουτά και Ρένα Βλαχοπούλου σε μεγάλα κέφια. Χρόνια πολλά, Άννα!

Ο τελευταίος θεατρικός ρόλος της Ρένας Βλαχοπούλου

Σαν σήμερα πριν από 14 χρόνια, η Ρένα Βλαχοπούλου πραγματοποίησε την τελευταία της εμφάνιση σε θεατρική παράσταση παίζοντας για τελευταία φορά τον ρόλο της Αλέκας στη Χαρτοπαίχτρα του Δημήτρη Ψαθά, στο θέατρο Μπροντγουαίη. Η Αλέκα ήταν ένας ρόλος με τον οποίο η Ρένα συναντήθηκε τρεις φορές στην καριέρα της…

Η πρώτη φορά ήταν η πασίγνωστή και κλασική πια ταινία του Γιάννη Δαλιανίδη που γυρίστηκε το 1964 και προβλήθηκε το 1965. Για πολλούς πρόκειται για την καλύτερη κινηματογραφική ερμηνεία της Ρένας Βλαχπούλου. Και σίγουρα πρόκειται για μια εξαιρετική κινηματογραφική μεταφορά του θεατρικού έργου που πρωτόπαιξε για δυο σεζόν η κυρία Κατερίνα. Η διανομή των ρόλων στην ταινία ήταν ιδανική: Λάμπρος Κωνσταντάρας, Κώστας Βουτσάς, Χλόη Λιάσκου, Λιλή Παπαγιάννη και βέβαια η Σαπφώ Νοταρά ως κυρά-Μαριγώ (η οποία είχε παίξει τον ίδιο ρόλο και στο θέατρο πλάι στην κυρία Κατερίνα. Η ταινία σημείωσε τεράστια επιτυχία και πήρε πολύ καλές κριτικές. Ήταν η πρώτη μεγάλη προσωπική κινηματογραφική επιτυχία της Ρένας, η πρώτη στην οποία το όνομά της μπαίνει πάνω από τον τίτλο της ταινίας!

Η δεύτερη φορά ήταν η λιγότερο γνωστή θεατρική Χαρτοπαίχτρα του 1975. Η Ρένα παρουσίασε το έργο στο Δημοτικό Θέατρο Πειραιά τον Μάρτιο του '75, έπειτα από την πολιτική σάτιρα Παπαδόπουλος και CIA (έργο με το οποίο είχε ξεκινήσει μια τουρνέ σε όλη την Ελλάδα το προηγούμενο καλοκαίρι για να καταλήξει στον Πειραιά). Η παράσταση παίχτηκε για δυο μήνες στον Πειραιά και στη συνέχεια, με κάποιες αλλαγές στη διανομή, παίχτηκε τους καλοκαιρινούς μήνες στο θέατρο "Αυλαία" της Θεσσαλονίκης. Πλάι στη Ρένα εμφανίζονταν ο Φώτης Παπαλάμπρος στον ρόλο του συζύγου της Αλέκας, ο Μιχάλης Μόσιος στον ρόλο του γιου της, η Μαίρη Ραζή στον ρόλο της κόρης της (στη Θεσσαλονίκη τον ρόλο ερμήνευσε η Κατερίνα Μπούρλου) και η Δήμητρα Σερεμέτη στον ρόλο της κυρα-Μαριγώς. Στον θίασο ανήκαν ακόμα ο σύζυγος της Δ. Σερεμέτη, ο Κώστας Παπαχρήστου που έπαιζε τον ρόλο του στρατηγού, και ο Θέμης Μάνεσης που στην Αθήνα έπαιζε τον κλεφτοκοτά και στη Θεσσαλονίκη τον Γιαννάκη. Αξίζει να δούμε τι έγραφε τότε ο ίδιος ο Δημήτρης Ψαθάς για τη Ρένα Βλαχοπούλου. Στο πρόγραμμα της παράστασης του Πειραιά ο μεγάλος συγγραφέας σημείωνε:

Σήμερα τον ρόλο ερμηνεύει η κυρία Ρένα Βλαχοπούλου και είμαι ιδιαίτερα ευτυχής γιατί το πληθωρικό ταλέντο και το ακαταμάχητο μπρίο της μοναδικής--στο είδος της--καλλιτέχνιδος, θα μας δώση μια προσωπική της ερμην κοινόεία της "χαρτοπαίχτρας", που θα είναι σαν να παρουσιάζη άλλο έργο. Κάθε καλλιτέχνης του θέατρου βλέπετε--άντρας ή γυναίκα--δεν έχει μονάχα την προσωπική του χάρι και ακτινοβολία αλλά και την δημιουργική του επίδραση πάνω στον ρόλο, που τον αναπλάθει με τα ιδιαίτερα στοιχεία της προσωπικότητός του.

Έτσι το πλατύ θεατρόφιλο κοινό θα έχη την ευκαιρία να χαρή την εξαίσια πρωταγωνίστρια σε μια ακόμα σκηνική δημιουργία της. Πλαισιωμένη απ' τα διαλεχτά στελέχη του θιάσου της, η Κυρία Ρένα Βλαχοπούλου, --με σκηνοθέτη τον κ. Μιχ. Παπανικολάου και σκηνικά του κ. Καπουράλη θα εξασφαλίση σίγουρα μια σπαρταριστή παράσταση για την οποίαν ο συγγραφεύς δεν έχει παρά να εκφράση τις θερμές του ευχαριστίες.

Και λίγους μήνες μετά, αφού και ο ίδιος ο Ψαθάς απόλαυσε την ερμηνεία της Ρένας στο Δημοτικό θέατρο του Πειραιά, σημείωνε στο πρόγραμμα της παράστασης της Θεσσαλονίκης:

...σήμερα δίνει το παρών της [στη συμπρωτεύουσα] και η "Χαρτοπαίχτρα--η κωμωδία μου που ερμήνευσε στην πρώτη σειρά των παραστάσεών της η θαυμάσια Κατερίνα και τώρα γνωρίζει καινούρια καριέρα με την υπέροχη Ρένα Βλαχοπούλου. Δεν χρειάζεται, βέβαια, να μιλήσω για την κοσμαγάπητη πρωταγωνίστρια αλλά ομολογώ πάντως ότι με εξέπληξε με τον τρόπο--και ιδιαίτερα με το ακατάσχετο μπρίο της--καθώς παρακολούθησα την δική της προσωπική ερμηνεία του ρόλου, στο Δημοτικό Θέατρο του Πειραιά όπου πρόσφατα παρουσίαζε την κωμωδία.

Το κοινό της Θεσσαλονίκης ξέρει τόσο καλά την κοσμαγάπητη Ρένα όσο και της Αθήνας. γι' αυτό και δεν χρειάζεται να προσθέσω τίποτε άλλο, παρά μόνο την βεβαιότητά μου ότι οι Θεσσαλονικείς θα της δείξουν--στην ίδια και στον θίασό της--την ζέστα και την αγάπη που ξέρουν να δείχνουν πάντα στους αληθινούς καλλιτέχνες.

Η τρίτη συνάντηση της Ρένας με την Αλέκα έγινε τα Χριστούγεννα του 1993 στο θέατρο Μπροντγουαίη της Αθήνας. Η χειμερινή σεζόν 1993-94 είχε ξεκινήσει εδώ και πολύ καιρό και φαινόταν ότι η Ρένα Βλαχοπούλου δεν επρόκειτο να συμμετάσχει στα θεατρικά δρώμενα της χρονιάς εκείνης. Ήδη από την προηγούμενη χρονιά δήλωνε σε συνεντεύξεις της ότι την ενοχλούσαν τα κακά και ανέμπνευστα κείμενα της επιθεώρησης και φαινόταν η διάθεσή της να απέχει πλέον από το είδος αυτό. Δεν κατάφερε όμως να αντέξει μακριά από το σανίδι! Ο θεατρικός επιχειρηματίας Βασίλης Πλατάκης που ανέλαβε εκείνη τη χρονιά το Μπροντγουαίη χρειαζόταν ένα δυνατό θίασο για να εγκαινιάσει το ανακαινισμένο του θέατρο. Η Ρένα Βλαχοπούλου και ένα νέο ανέβασμα της Χαρτοπαίχτρας φαινόταν η καλύτερη λύση. Έτσι στις 3 Δεκεμβρίου υπογράφηκαν τα συμβόλαια και τρεις εβδομάδες μετά, ανήμερα Χριστούγεννα, η παράσταση παρουσιάστηκε στο αθηναϊκό κοινό. Τη σκηνοθεσία υπέγραφε ο Βίκτωρ Παγουλάτος, τα σκηνικά και πάλι ο Πέτρος Καπουράλης και στο πλευρό της Ρένας βρίσκονταν ο Ερρίκος Μπριόλας ως σύζυγος της Αλέκας, ο Μάκης Δελαπόρτας ως γιος, η Βερόνικα Αργιέντζη ως κόρη και η απολαυστική Έλντα Πανοπούλου ως κυρά-Μαριγώ (είχε ξαναπαίξει τον ρόλο λίγα χρόνια πριν στο πλευρό της Άννας Παναγιωτοπούλου).

Η παράσταση εκείνη ευτυχώς μαγνητοσκοπή- θηκε από τον ΑΝΤ1 στις αρχές του 1994 και είναι το πιο ολοκληρωμένο ντοκουμέντο παρου- σίας της Ρένας Βλαχοπούλου σε θεατρική σκηνή (τρεις ακόμα παραστάσεις της που είχαν μαγνητοσκοπηθεί τα προηγούμενα χρόνια προβλήθηκαν με διάφορες περικοπές). Το βίντεο αυτό καταγράφει τη θεατρική δύναμη της Ρένας Βλαχοπούλου στα εβδομήντα της χρόνια, με ό,τι συνεπάγεται η ηλικία της για την απόδοσή της. Είναι αλήθεια πως συγκριτικά με την κινηματογραφική Χαρτοπαίχτα η θεατρική αυτή βερσιόν υστερεί και αποκαλύπτει κάποιες αδυναμίες της Ρένας, οι οποίες οφείλονται κατά κύριο λόγο στην ηλικία της και αφορούν κυρίως τη δυσκολία της να θυμηθεί τα λόγια του ρόλου της.


Αν όμως κάποιος αποφασίσει να "ξεχάσει" τη Χαρτοπαίχτρα του '64-'65 και αφοσιωθεί στην εκδοχή που παρακολουθεί στην οθόνη της τηλεόρασης, μπορεί να απολαύσει μια τρελή... εβδομηντάρα χαρτο- παίχτρα που όταν το αποφασίζει ή όταν εμπνέεται από τους συμπαίκτες της, τα δίνει όλα! Είναι αλήθεια πως ο Ψαθάς ήθελε την Αλέκα του νεότερη, αλλά και η Μαίρη Αρώνη έπαιξε αυτόν τον ρόλο λίγο πριν τα εβδομήντα της. Η Ρένα Βλαχοπούλου, όπως αποκαλύπτει το βίντεο, τα βγάζει πέρα παλικαρίσια με τον ρόλο αυτό: καλύπτει συνήθως επιτυχημένα (και με τη βοήθεια των άλλων ηθοποιών) τα κενά της μνήμης της, αυτοσχεδιάζει συχνά απολαυστικά (αν και κάποιες φορές σε βάρος της ισορροπίας της παράστασης καθώς προκαλεί γέλιο στους άλλους ηθοποιούς οι οποίοι δεν μπορούν να συγκρατηθούν), συνομιλεί με το κοινό (με τον τρόπο που μόνον οι ηθοποιοί της επιθεώρησης γνωρίζουν να το κάνουν, έστω κι αν πρωταγωνιστούν σε μια καθαρόαιμη πρόζα) και, όταν επιτυγχάνεται η κατάλληλη "χημεία" με τους συναδέλφους της (είναι χαρακτηριστικό ότι η Ρένα αποδίδει πολύ καλύτερα στις σκηνές που μοιράζεται με την Έλντα Πανοπούλου, η "χημεία" τους της δίνει άλλη ορμή...), απογειώνεται και παίρνει και τον κόσμο μαζί της.


Ίσως να μην ήταν ασφαλής η επιλογή της να αναμετρηθεί με την Αλέκα σ' αυτή τη φάση της καριέρας και της ζωής της. Ίσως να έπεφτε συχνά στις παγίδες των περιστάσεων και να την πρόδιδε η μνήμη της και η αντοχή της (η συνεχής παρουσία της και στις έξι σκηνές του έργου δεν μπορεί να συγκριθεί με τις σαφώς συντομότερες εμφανίσεις της σε μια επιθεώρηση). Ωστόσο, παρακολουθώντας κανείς τη μαγνητοσκοπημένη παράσταση αντιλαμβάνεται το θεατρικό δαιμόνιο μιας σπουδαίας καλλιτέχνιδας. Πιθανότατα το θεατρικό δαιμόνιο αυτό να αποτυπωνόταν ιδανικά σε μια μαγνητοσκόπηση της παράστασης του '75. Δυστυχώς αυτό δεν συνέβη. Έτσι ας αρκεστούμε στη Χαρτοπαίχτρα του '93-'94 όποτε θέλουμε να γίνουμε μάρτυρες ενός μεγάλου θεατρικού μύθου: ας αφεθούμε στη γοητεία της--ενίοτε--γλυκά κουρασμένης και--αναμφισβήτητα--αφοπλιστικά πανούργας θεατρίνας που μπορούσε να κερδίσει το κοινό ακόμα κι αν η τράπουλά της ήταν ελαφρώς ξεθωριασμένη...

Φωτογραφία από τις πρόβες τον Δεκέμβρη του 1993, με όλα τα γυναικεία στελέχη του θιάσου: Βερόνικα Αργιέντζη, Ρένα Βλαχοπούλου, Έλντα Πανοπούλου, Λίνα Αλεξανδροπούλου, Αλίκη Καμινέλλη.



Η τρίτη και τελευταία Χαρτοπαίχτρα παίχτηκε για τέσσερις μήνες και έμελλε να είναι η τελευταία θεατρική εμφάνιση της Ρένας Βλαχοπούλου. Ίσως η μεγαλύτερη κούραση που της προκάλεσε ο ρόλος αυτός να ήταν ένας από τους λόγους που την οδήγησαν στην απόφαση να αποσυρθεί από το θέατρο. Σε κάθε περίπτωση, ήταν ένας ρόλος με τον οποιό ταυτίστηκε κυρίως χάρη στο σινεμά αλλά και τον οποίο πότισε και στο θεατρικό σανίδι με το δικό της ιδιαίτερο υποκριτικό φίλτρο σε δύο διαφορετικές φάσεις της ζωής της.

Η τελευταία παράσταση της Ρένας

Σαν σήμερα, πριν από 11 χρόνια, η Ρένα Βλαχοπούλου έδωσε την τελευταία της παράσταση. Ήταν και τότε Δευτέρα, 14 Απριλίου του 1997.

Η Ρένα αποχαιρέτησε το θεατρικό σανίδι την Κυριακή 24 Απριλίου 1994 (πλησιάζει δηλαδή και αυτή η επέτειος…) όταν έπαιξε για τελευταία φορά τη Χαρτοπαίχτρα του Δημήτρη Ψαθά, στο θέατρο Μπρόντγουεϊ, στην Αγίου Μελετίου, συμπληρώνοντας 4 μήνες παραστάσεων (η πρεμιέρα είχε δοθεί τα Χριστούγεννα του 1993). Αν και δεν είχε επίσημα δηλώσει ότι θα είναι η τελευταία της εμφάνιση στο θέατρο, τελικά αποδείχτηκε πως ήταν. Ωστόσο ουσιαστικά η τελευταία της εμφάνιση σε θεατρικό σανίδι πραγματοποιήθηκε σαν σήμερα, το 1997, όταν παρουσίασε στο θέατρο «Μινώα» τον δίσκο της Η Ρένα τραγουδάει jazz.

Ο δίσκος ήταν μια παραγωγή του Μάκη Δελαπόρτα που είχε κυκλοφορήσει από την FM Records δυο εβδομάδες πριν, στις 31 Μαρτίου. Ο Μάκης Δελαπόρτας οργάνωσε αυτή τη βραδιά για να παρουσιάσει τον δίσκο σε δημοσιογράφους και κοινό (είχε βέβαια παρουσιαστεί ήδη τηλεοπτικά την πρώτη μερα της κυκλοφορίας του μέσα από τον Πρωινό Καφέ—η τρίωρη εκπομπή, με παρουσιάστρια τότε την Ελένη Μενεγάκη, είχε μεταδοθεί ζωντανά από το σπίτι της Ρένας). Ήταν μέρα αργίας για τα θέατρα, έτσι το θέατρο «Μινώα», στο οποίο εμφανιζόταν τότε ο Γιάννης Ζουγανέλης και οι συνεργάτες του, ήταν διαθέσιμο.

Η βραδιά δεν θύμιζε σαφώς τυπικές παρουσιάσεις δίσκων. Ήταν μια παράσταση με απόλυτη πρωταγωνίστρια φυσικά τη Ρένα Βλαχοπούλου, η οποία, παρά τα προβλήματα με το πόδι της, τα ‘βγαλε πέρα γενναία: τραγούδησε (πλέι μπακ φυσικά) επτά από τα δεκατέσσερα τραγούδια του δίσκου και κυρίως πρόσφερε απλόχερα τις γνωστές αυτοσχεδιαστικές της εκρήξεις: εκρήξεις που δεν είχαν την ταχύτητα ή την ορμή άλλων εποχών, είχαν όμως το γνωστό κλείσιμο του ματιού, τον αυτοσαρκασμό, το ξάφνιασμα, το πονηρό πνεύμα, το νάζι, τη γλύκα και την ωριμότητα της μεγάλης καλλιτέχνιδας…

Προς το τέλος της βραδιάς ανέβηκε στη σκηνή ο Μάριος Φραγκούλης για να τραγουδήσει μαζί με τη θεία Ρένα, χωρίς πρόβα («Έλα, Μάριε, να τους μπερδέψουμε τα λόγια…» είπε η Ρένα προκαλώντας το γέλιο όλων), ένα από τα τραγούδια του δίσκου, την «Καινούρια ζωή» (“You make me feel so young”). Λίγο πριν τραγουδήσουν (και όντως τα «μπερδέψουν», παρά τις προσπάθειες του Μάκη Δελαπόρτα να θυμήσει τους στίχους στη Ρένα), ο Μάριος Φραγκούλης εξέφρασε τη χαρά του που συμμετέχει στον δίσκο της «αγαπημένης μου θείας και όχι μόνο δικιάς μου θείας αλλά θείας όλου του κόσμου». Και η Ρένα του απάντησε «Καλά που δεν είπες γιαγιά ολου του κόσμου». Ο κόσμος γέλασε και χειροκρότησε και η Ρένα συμπλήρωσε με το γνωστό της τρόπο «Γιατί γελάτε, βρε αναίσθητοι;»

Απρίλης του 1962...

Η Ρένα Βλαχοπούλου, ο Γιώργος Ζωγράφος και ο Γιώργος Κωνσταντίνου σε στιγμιότυπο από την Οδό Ονείρων του Μάνου Χατζιδάκι (φωτογραφία από το CD Οδός Ονείρων που κυκλοφορεί από τη MINOS EMI)

Την Οδό Ονείρων, τη θρυλική παράσταση του Μάνου Χατζιδάκι που ανέβηκε στο θέατρο «Μετροπόλιταν» το καλοκαίρι του 1962, τη θυμόμαστε συνήθως τον Ιούνιο, τον μήνα που «φιλοξενεί» την επέτειο του θανάτου του μεγάλου συνθέτη (15 Ιουνίου 1994), αλλά και την επέτειο της πρεμιέρας της παράστασης (14 Ιουνίου 1962). Συχνά επίσης τη θυμόμαστε τον Ιανουάριο, λόγω της επετείου του θανάτου του Δημήτρη Χορν που ήταν ο πρωταγωνιστής της παράστασης. Το όνομα του Δημήτρη Χορν είναι άρρηκτα δεμένο με αυτήν την παράσταση του Χατζιδάκι και με τον δίσκο που αποτύπωσε τη μουσική της και διέσωσε τη μοναδική του ερμηνεία στο «Ηθοποιός σημαίνει φως».

Ωστόσο υπάρχει ένα ακόμα όνομα που, αν και ήταν άρρηκτα δεμένο με την Οδό Ονείρων από τις πρώτες μέρες της προετοιμασίας της (πριν ακόμα ο Χορν «κλείσει» με τον θίασο του «Μετροπόλιταν») μέχρι και την τελευταία παράσταση του έργου (ο Χορν είχε αποχωρήσει από τον θίασο 3 εβδομάδες πριν «κατεβεί» το έργο), για δεκαετίες ολόκληρες είχε ξεχαστεί η σχέση του με την παράσταση αυτή. Φυσικά αναφέρομαι στο όνομα της Ρένας Βλαχοπούλου: η Ρένα Βλαχοπούλου ήταν η πρωταγωνίστρια της Οδού Ονείρων, αλλά ήταν και κάτι παραπάνω: ο άνθρωπος στον οποίο οφειλόταν σε ένα μεγάλο ποσοστό το ανέβασμα της παράστασης αυτής.

Σαν σήμερα λοιπόν, 46 χρόνια πριν, στις 10 Απριλίου 1962 οι αναγνώστες της εφημερίδας Τα Νέα διάβασαν την παρακάτω είδηση:

Η ΒΛΑΧΟΠΟΥΛΟΥ ΣΤΟ «ΜΕΤΡΟΠΟΛΙΤΑΝ»

Η Ρένα Βλαχοπούλου υπέγραψε συμβόλαιο και θα συνεργασθή την προσεχή καλοκαιρινή περίοδο με τον θίασο που θα εγκασταθή στο «Μετροπόλιταν». Η δημοφιλής βεντέττα του ελαφρού μουσικού θεάτρου θα εμφανισθή στο έργο του Μάνου Χατζιδάκι «Οδός Ονείρων».

Στο έργο οι βασικοί ερμηνευταί θα πλαισιώνονται από νέους και νέες. Όσοι επιθυμούν να εμφανισθούν μπορούν να αποτείνωνται κάθε μεσημέρι 12 εώς 1 στο «Κεντρικό» στον Μάνο Χατζιδάκι.

Αξίζει να σημειωθεί ότι η είδηση πως ο Μάνος Χατζιδάκις θα ανεβάσει ένα «μουσικό θέαμα αξιώσεων» στο θέατρο της λεωφόρου Αλεξάνδρας είχε δημοσιευτεί στα Νέα μόλις 4 μέρες πριν, στις 6 Απριλίου. Στις 11 Απριλίου, η ίδια εφημερίδα ανακοίνωσε ότι στην ίδια παράσταση θα εμφανιστούν ο Μανώλης Καστρινός και η Χρυσούλα Ζώκα. Η συμμετοχή του Δημήτρη Χορν στον θίασο ανακοινώθηκε αργότερα, στις 16 Απριλίου. Η αναφορά όλων αυτών των ημερομηνιών έχει σημασία για να δείξουμε ότι η Ρένα Βλαχοπούλου ήταν η αφετηρία της Οδού Ονείρων. Και αυτό το έλεγε ο ίδιος ο Χατζιδάκις.

Όπως αναφέρει ο Ιάσονας Τριανταφυλλίδης σε άρθρο του για την Οδό Ονείρων στο περιοδικό Δίφωνο (τεύχος 21, Ιούνιος 1997), ο μεγάλος συνθέτης του διήγηθηκε κάποτε ότι εκείνη την εποχή «τον πλησίασαν δυο γνωστοί καλλιτέχνες, μία ηθοποιός και ένας χορευτής. ‘Όσο ζουν, μη γράψεις τα ονόματά τους’, μου είχε πει και το σέβομαι. Του ζήτησαν να τους δώσει τραγούδια για να μπορέσουν με τ’ όνομά του να εξασφαλίσουν θέατρο για το καλοκαίρι. […] ‘Όχι’, είπε εκείνος, ‘δεν θα σας δώσω τραγούδια, θα κάνουμε μια παράσταση όλοι μαζί. Μια μουσική παράσταση διαφορετική απ’ ό,τι έχει γίνει ώς σήμερα’».

Η διακριτικότητα του Χατζιδάκι είναι χαρακτηριστική. Από τις ημερομηνίες όμως στις οποίες δημοσιεύτηκαν οι παραπάνω ειδήσεις καταλαβαίνουμε ότι η ηθοποιός και ο χορευτής που τον πλησίασαν ήταν η Ρένα Βλαχοπούλου και ο Μανώλης Καστρινός, από χρόνια συνεργάτες σε θέατρα και νυχτερινά κέντρα της Αθήνας. Η Ρένα Βλαχοπούλου είχε ήδη εμφανιστεί με εξαιρετική καλλιτεχνική και εμπορική επιτυχία στο θέατρο Μετροπόλιταν τα καλοκαίρια του ’59 και του ’60. Προφανώς όμως ο επιχειρηματίας του, ο Τάκης Μακρίδης, ήθελε να εξασφαλίσει τη συνεργασία του Μάνου Χατζιδάκι που εκείνη τη χρονιά ήταν περιζήτητο όνομα στην καλλιτεχνική Αθήνα (είχαν προηγηθεί πολλές επιτυχίες του με τη Νάνα Μούσχουρη στη δισκογραφία και την Αλίκη Βουγιουκλάκη στον κινηματογράφο, ένα Όσκαρ για τα Παιδιά του Πειραιά, καθώς και η μουσική του για την εμπορικόταταη παράσταση του Δημήτρη Μυράτ Απόψε αυτοσχεδιάζουμε) και έτσι μάλλον έθεσε ως όρο για τη συνεργασία του με τους δύο καλλιτέχνες τη συμμετοχή του Χατζιδάκι στον θίασο.

Το σημαντικό ρόλο της Ρένας στην αφετηρία της Οδού Ονείρων επιβεβαίωσε στις αρχές του 2001 ο σκηνοθέτης Βασίλης Νικολαίδης στην τηλεοπτική εκπομπή Παράξενα πράγματα που προβλήθηκε στο Alter. Ο γνωστός σκηνοθέτης, που ένα χρόνο πριν είχε επιμεληθεί την επανέκδοση του CD της Οδού Ονείρων, είπε πως, όπως του διήγηθηκε ο ίδιος ο Χατζιδάκις, η Οδός Ονείρων ξεκίνησε όταν η Βλαχοπούλου είπε στον συνθέτη «Μάνο, έλα, γράψε μας κάτι».

Συνεπώς, την Οδό Ονείρων την οφείλουμε σε ένα μεγάλο βαθμό στη Ρένα Βλαχοπούλου. Ίσως λίγοι να το ήξεραν αυτό και ίσως να μην έχει και τόσο μεγάλη σημασία. Ήταν όμως μεγάλη αδικία το ότι για χρόνια ολόκληρα, και ενώ η μουσική και τα τραγούδια της παράστασης ακολουθούσαν τη δική τους ανερξάτητη επιτυχημένη πορεία μετά το κλείσιμο της αυλαίας, ο περισσότερος κόσμος αγνοούσε ότι η Ρένα Βλαχοπούλου ήταν η πρωταγωνίστρια του έργου. Η αδικία αυτή οφειλόταν στο γεγονός ότι η Ρένα Βλαχοπούλου ανήκε τότε στη δισκογραφική εταιρία Philips/Polydor ενώ ο Μάνος Χατζιδάκις στην Columbia/EMI, από την οποία φυσικά κυκλοφόρησε ο δίσκος Οδός Ονείρων. Έτσι, η συμμετοχή της Ρένας σ’ αυτόν δεν ήταν δυστυχώς δυνατή. Και ακόμα χειρότερα, δεν υπήρχε ούτε μια αναφορά στο όνομά της στο εξώφυλλο του δίσκου, ανάμεσα στα ονόματα των υπολοίπων μελών του θιάσου (που μάλιστα κάποια από αυτά, όπως και η Ρένα, δεν ακούγονταν στα τραγούδια).

Την αδικία αυτή ήρθε να αποκαταστήσει ο Βασίλης Νικολαίδης στην επανέκδοση του δίσκου σε CD. Στο πλούσιο ένθετο αυτής της επανέκδοσης υπάρχουν αρκετές φωτογραφίες της Ρένας από την παράσταση (μια από αυτές βλέπετε εδώ) καθώς και πολύτιμες πληροφορίες για τους ρόλους της σ’ αυτήν. Θα αναφέρω περισσότερα για αυτούς τους ρόλους αργότερα, αλλά σήμερα, 46 χρόνια μετά την επίσημη αναγγελία της συνεργασίας Χατζιδάκι-Βλαχοπούλου, ήθελα να θυμηθούμε αυτή τη μικρή «ανοιξιάτικη» λεπτομέρεια. Άλλωστε, η Οδός Ονείρων μπορεί να παίχτηκε καλοκαίρι, ήταν όμως, σύμφωνα με τα λόγια του δημιουργού της, ο δρόμος όπου «γεννιούνται και πεθαίνουν τα όνειρα τόσων παιδιών, ίσαμε τη στιγμή που η αναπνοή τους θα ενωθεί με τ’ ανοιξιάτικο αεράκι του επιταφίου και θα χαθεί». Αυτή την ανοιξιάτικη μέρα ας προσπαθήσουμε να αφουγκραστούμε τις ανάσες των ανθρώπων που γέννησαν την Οδό Ονείρων την άνοιξη του 1962… Θα τις βρούμε μέσα σ' αυτό το CD. Ή καλύτερα, στα αυλάκια του δίσκου εκείνου (έστω και αν στο εξώφυλλό του σημειώνουμε μια τόσο ηχηρή απουσία!)...