Σαν σήμερα το 1970: Τα εβδομηκοστά έκτα γενέθλια της Επιθεώρησης

Στις 30 Αυγούστου 1970 η Επιθεώρηση έκλεισε τα 76 χρόνια της, αφού το πρώτο έργο του είδος αυτού, το Λίγο απ' όλα του Μίκιου Λάμπρου, ανέβηκε στις 30 Αυγούστου 1894 στο θέατρο του Παραδείσου. Επικεφαλής του θιάσου ο Δημήτριος και η Ελένη Κοτοπούλη και κοντά τους το επτάχρονο κοριτσάκι τους, η μετέπειτα κορυφαία πρωταγωνίστρια Μαρίκα Κοτοπούλη, που τραγουδούσε, μαζί με άλλα παιδάκια, "Η κυρά μας η δασκάλα, που 'ναι άγρια και κακιά, είπε στα παιδάκια τ' άλλα πως δεν είμαι παστρικιά..." Πρωτοφανής η επιτυχία του Λίγο απ' όλα, χρειάστηκε όμως να περάσει τουλάχιστον μια δεκαετία για να καταφέρει το νέο είδος να στεριώσει στις σκηνές των αθηναϊκών θεάτρων...

Για να τιμήσει τα 76α γενέθλια της επιθεώρησης, ο ηθοποιός και συνεργάτης του περιοδικού Οικογενειακός Θησαυρός Αρτέμης Μάτσας ζήτησε από τρεις πρωταγωνίστριες της επιθεώρησης, έναν συγγραφέα και έναν συνθέτη της να μιλήσουν γι' αυτό το θεατρικό είδος και να εκφέρουν τη γνώμη τους για την εξέλιξή του. Παρουσιάζω τις απόψεις τους με τη σειρά που δημοσιεύτηκαν στο ρεπορτάζ του Μάτσα.

ΣΟΦΙΑ ΒΕΜΠΟ

--Λοιπόν, κυρία Βέμπο, πέστε μας, τι είναι για σας η επιθεώρησι;

--Αγαπητέ μου κύριε Μάτσα, για μένα η επιθεώρησι είναι η μάνα μου, η αδελφή μου, η φιλενάδα μου, η ίδια μου η ζωή, γιατί σ' αυτήν χρωστάω την ζωή μου, σ' αυτήν χρωστάω την Βέμπο. Να, έτσι σαν όνειρο:

Την βραδιά θυμάμαι εκείνη

που με καρδιοχτύπια χίλια

του θεάτρου το σανίδι

πρωτοπάτησα χλωμή

και με στεγνωμένα χείλια

είπα το τραγούδι ετούτο

ενώ μ' έπνιγαν λυγμοί:

"Τσιγγάνα μαυρομάτα

αντάμωσα στη στράτα..."

--Και έτσι, κυρία Βέμπο, αρχίσατε την θριαμβευτική σας καριέρα... Πέστε μας τις εντυπώσεις που προκάλεσε αυτή σας η εμφάνισι...

--Θα σας τις πω με στίχους που έγραψε ο Μίμης Τραϊφόρος, όταν γιόρτασα τα τριάντα μου χρόνια στη σκηνή.

Αυτές ήταν οι πρώτες μου οι νότες που ακουστήκαν

κι όσοι τις άκουσαν στα δυο αμέσως χωριστήκαν.

Άλλοι ενθουσιάστηκαν, φώναξαν "μπράβο"

και οι πιο πολλοί συμφώνησαν πως κάνω για τεκέ.

Εγ' όμως δεν φοβήθηκα, ετράβηξα μπροστά

κι είπα τραγούδια ένα σωρό που έγιναν γνωστά.

--Είναι πραγματικά πολύ παραστατικοί αυτοί οι στίχοι.

--Με γυρίσατε τόσα χρόνια πίσω, κ. Μάτσα. Στην επιθεώρησι, που κλείνει τις μέρες αυτές τα 76 της χρόνια, οφείλω την ευγνωμοσύνη μου και το πιο μεγάλο μου ευχαριστώ.

--Κι εκείνη σας ευχαριστεί και σας περιμένει πάλι τον χειμώνα, ανυπόμονα, μαζί με το κοινό, για να της χαρίσετε νέες στιγμές θριάμβου.

[Σημείωση του Rena Fan: η αίσθησή μου είναι ότι αντί για τη Βέμπο μίλησε ο Τραϊφόρος...]

 

ΑΝΝΑ ΚΑΛΟΥΤΑ

--Ποια είναι η γνώμη σας για την επιθεώρησι; ρωτήσαμε την "βασίλισσα" του μουσικού μας θεάτρου τηλεφωνικώς από την Θεσσαλονίκη όπου βρίσκεται.

--Μα είναι το πιο αγαπημένο θεατρικό είδος του κοινού, μας απάντησε με τη βελούδινη φωνή της από το ακουστικό.

--Ποιες νομίζετε πως ήσαν οι χρονιές που βρισκόταν στην μεγαλύτερη ακμή της;

--Το 1936 με τις ωραιότατες επιθεωρήσεις του Γιαννουκάκη, του Ευαγγελίδη και άλλων εκλεκτών συγγραφέων αρχίζει η εξέλιξί της για να βρεθή σε μεγάλη ακμή από το 1940 μέχρι το 1964. Οι χρονιές 1950-1958, με τις περίφημες επιθεωρήσεις του θεάτρου "Βέμπο", των θεατρικών επιχειρήσεων Μπουρνέλλη, των επιχειρήσεων Κρίτα και του θιάσου μας, γράφονται στο ενεργητικό της επιθεωρήσεως. Θριαμβευτική επιτυχία είχε σημειώσει, ανάμεσα στις άλλες, η επιθεώρησι "Ντόλτσε Βίτα" των Γιαννακόπουλου-Νικολαΐδη-Μουζάκη.

--Και έπειτα;

--Πτώσι... Δυστυχώς αυτή είναι η αλήθεια. Ενώ το θέατρο πρόζας και ο κινηματογράφος πλουτίστηκαν με αξιόλογα στελέχη, το ελαφρό θέατρο ελάχιστα ανανεώθηκε. Επείγουσα ανάγκη να βρεθή, να υπάρξη μια πλήρης Σχολή Μουσικού Θεάτρου. Προσωπικά επιθυμώ να συμβάλω στην δημιουργία της και να αφιερωθώ στον μεγάλο της σκοπό, όπως αφιερώθηκα σ' όλη μου την ζωή στην ιδέα του θεάτρου. [Σημείωση του Rena Fan: έχω την εντύπωση ότι η Άννα Καλουτά ήδη δίδασκε τότε στη Σχολή Μουσικού Θεάτρου του Μενέλαου Θεοφανίδη, αλλά μπορεί να κάνω και λάθος...] Η επιθεώρησι στάθηκε πιστή πάντα πλάι στο κοινό. Η επιθεώρησι αντιπροσωπεύει τον λαό μας. με τους καημούς, τις χαρές και τις λύπες του. Τον εμψυχώνει, του δίνει κουράγιο στις δύσκολες στιγμές και τον κάνει ν' αντιμετωπίζη τα πάντα με το γέλιο. Την αγαπώ όσο τίποτα στον κόσμο. Εύχομαι η θεατρική της πορεία να είναι πάντα στρωμένη με φύλλα δάφνης.

ΡΕΝΑ ΒΛΑΧΟΠΟΥΛΟΥ

Η κορυφαία του μουσικού μας θεάτρου Ρένα Βλαχοπούλου είναι ντυμένη Πυθία, για να βγη σε λίγο στη σκηνή του θεάτρου του Εθνικού Κήπου και να χαρίση με την απαράμιλλη τέχνη της το γέλιο στους άπειρους θεατές, που γεμίζουν πλατεία και... διαδρόμους για να δουν την επιθεώρησι της χρονιάς "Έρχονται δεν έρχονται" [Σημείωση του Rena Fan: στην οποία ήταν κομπέρ ο ίδιος ο Αρτέμης Μάτσας, διαβάστε περισσότερα εδώ].

--Αφού είστε μία... Πυθία, κυρία Βλαχοπούλου, θα θέλαμε να μας πήτε για το μέλλον της επιθεωρήσεως.

--Με συγχωρείς, φίλε μου, αλλά Πυθία είμαι μόνο στη σκηνή, μας απάντησε γελώντας. Ωστόσο η μακρόχρονη θητεία μου στην επιθεώρησι μου επιτρέπει να σας διαβεβαιώσω ότι θα έχη πάντα ένα λαμπρό μέλλον, με την προϋπόθεσι ότι όλοι θα την δουν, αν και είναι ελαφρό είδος, πολύ σοβαρά. Πρέπει οι νέοι ηθοποιοί της να δουλέψουνε, να καλλιεργήσουν το ταλέντο τους και, προ παντός, να μη βιάζωνται να γίνουν βεντέττες. Πριν προβάλουν τους όρους τους για τα νούμερα που θέλουν να παίξουν και για την θέσι που επιθυμούν να γραφτή τ' όνομά τους, ας ελέγξουν καλά τις δυνατότητές τους... Η επιθεώρησι είναι Ρωμιά, βέρα Ρωμιά, και αφού η Ρωμιά είναι πολύ όμορφη, πώς να μην είναι κι εκείνη;

ΚΩΣΤΑΣ ΝΙΚΟΛΑΪΔΗΣ

--Η επιθεώρησι βρίσκεται στον πιο λαμπρό της δρόμο, μάς είπε ο, εκ των συγγραφέων της μεγαλύτερης εφετεινής επιτυχίας "Έρχονται, δεν έρχονται", Κώστας Νικολαΐδης. Πλουτίστηκε με νέα πρόσωπα που προέρχονται από την πρόζα και αυτό είναι ήδη στο ενεργητικό της. Η ζωή προχωράει... Τίποτα δεν μπορεί να σταματήση την ροή του ποταμού. Βεβαίως υπήρξαν μεγάλες, πολύ μεγάλες, μορφές που οι επιτυχίες τους έμειναν αξέχαστες. Ωστόσο πρέπει με αισιοδοξία ν' ατενίζουμε το μέλλον. Ο Παράβας, ο Κωνσταντίνου, ο Πάντζας, ο Μουστάκας, η Στυλιανοπούλου, η Προκοπίου, ο Κάππης είναι ήδη εξαιρετικές μονάδες. Συνέχεια της Αριστοφάνειας κωμωδίας, μιλάει στην ψυχή του λαού μας, που πάντα την θεωρεί σαν κάτι δικό του.

--Τι νομίζετε ότι θα βοηθούσε, ώστε να πάη ακόμα πιο μπροστά;

--Ο σχηματισμός θιάσων με την ένωσι πρωταγωνιστών που θα παραμέριζαν τον καταστρεπτικό βεντετισμό, γιατί ο ηθοποιός την αξία του τη δείχνει στη σκηνή και όχι στο διαφημιστικό πανώ, και η ανάθεσι του ανεβάσματός τους--εγώ προσωπικά θα ήθελα να γίνη κάτι τέτοιο σε μια δική μου--σ' έναν Κουν, αν θα ήθελε ο ίδιος ο Κουν, που τόσο μου άρεσε η σκηνοθεσία του στην "Λυσιστράτη".

ΜΕΝΕΛΑΟΣ ΘΕΟΦΑΝΙΔΗΣ

Το 1940, πριν τριάντα χρόνια δηλαδή, την μουσική της επιθεωρήσεως "Όλοι στην ουρά" των Ασημακοπούλου, Σπυροπούλου, Παπαδούκα έγραψε ένας νέος συνθέτης, ο Μενέλαος Θεοφανίδης. Η επιθεώρηση αυτή που ανέβηκε στο "Μακέδο" σημείωσε μεγάλη επιτυχία και οι κριτικές επισήμαναν το ταλέντο του νέου συνθέτη που χάρισε στην μετέπειτα καριέρα του ατέλειωτη σειρά από μεγάλες επιτυχίες. [Σημείωση του Rena Fan: το Όλοι στην ουρά ανέβηκε στο Μακέδο το καλοκαίρι του 1942... Ο Θεοφανίδης, ωστόσο, είχε ήδη ξεχωρίσει λίγο πριν τον πόλεμο ως συνθέτης της οπερέτας].

Με το κύρος της προσωπικότητός του ο εξαίρετος συνθέτης μάς λέει:

--Ό,τι αρέσει περισσότερο στην επιθεώρησι είναι η σάτιρα των ηθών, η σάτιρα της πολιτικής ζωής, των γνωστών καταστάσεων γενικά που ζη ο κάθε άνθρωπος. Μιλάει στην καρδιά, μαστιγώνει ανώδυνα, χαρίζει κέφι, δίνει θάρρος, εμψυχώνει... Νομίζω όμως ότι τελευταία παρατηρείται--με λίγες μόνον εξαιρέσεις--κάποια πτώσι από πλευρά εμψύχου υλικού. Εύχομαι οι νέοι--και τους το συμβουλεύω με όλη μου την καρδιά--να πειθαρχούν πάντα στους νόμους και τις απαιτήσεις του μουσικού θεάτρου για να μπορέσουν να κάνουν μια επιτυχημένη καριέρα. Η επιθεώρησι περιμένει πολλά από τους νέους. Ας την αγαπήσουν κι ας συνεχίσουν τον λαμπρό της δρόμο. 

Ο αγαπημένος... ραδιοφωνικός θίασος του Αρτέμη Μάτσα. Παλιές δόξες του 
ελαφρού μουσικού θεάτρου (μόνο η Μπέμπα Δόξα και η Κούλα Γκιουζέπε λείπουν!]
που συγκεντρώθηκαν πιθανότατα για κάποια από τις δεκάδες
ραδιοφωνικές εκπομπές που αφιέρωσε ο Μάτσας στο, προπολεμικό και πολεμικό κυρίως,
μουσικό θέατρο. Μπορεί σε αρκετά σημεία τους να ακούγονται γραφικές
με τα δεδομένα της σημερινής εποχής, διασώζουν, ωστόσο, πολύτιμα ντοκουμέντα:
τις αφηγήσεις και τις ερμηνείες παλιών ηθοποιών,
έστω και στη δύση της καριέρας τους ή και της ζωής τους...

Και ο Αρτέμης Μάτσας κλείνει το ρεπορτάζ με κάποιες σκέψεις του για το επιθεωρησιακό είδος.

Οι παλιοί λένε: δεν υπάρχουν αξιόλογες μονάδες να τους παραδώσουμε τη σκυτάλη. Οι νέοι βιάζονται να γίνουν φίρμες. Χρειάζεται δουλειά, πολύ [sic] δουλειά για την επιτυχία.

Οι νέοι λένε: οι παλιοί--όχι όλοι βέβαια--δεν μας βοηθάνε. Μας κόβουνε τ' αστεία από τα νούμερα και διαλέγουν πάντα τα καλύτερα και τα πιο αβανταδόρικα. Ωρισμένοι συγγραφείς μάς βλέπουν σαν πλαισίωμα. Αν δεν μας δοθή η ευκαιρία, πώς θα φανούμε κι εμείς;

Και οι συγγραφείς; Σε αντίθεσι με την πρόζα και τον κινηματογράφο, όπου οι... μισοί Έλληνες γράφουν θεατρικά έργα ή σενάρια, στο μουσικό θέατρο φτάνουν μόλις τους δέκα. Οι περισσότεροι δώσανε μεγάλες επιτυχίες. Θεμελίωσαν το μουσικό θέατρο, τα νούμερά τους ανάδειξαν καλλιτέχνες. Όσοι--ελάχιστοι--προσπαθούν να δημιουργήσουν καριέρα κυττάζουν πώς να φανούν αρεστοί στους φτασμένους... Ίσως να θεωρούν και τον εαυτό τους... Σαίξπηρ και γυρίζουν περιφρονητικά τις πλάτες τους στους νέους που θέλουν να τους εκφράσουν τα όνειρά τους και την φιλοδοξία τους να παίξουν ένα καλύτερο νούμερο.

Προσωπικό συμπέρασμα: πίσω από την χαρούμενη αυλαία με τα πολύχρωμα φώτα και την ξέφρενη μουσική κρύβεται της περισσότερες φορές ένας σκληρός αγώνας υπάρξεως. Κορυφαίες μορφές της μίλησαν για πτώσι της στάθμης της επιθεωρήσεως. Τι θα μπορούσε να την βοηθήση; Μα πρώτα απ' όλα η σκληρή πειθαρχία, η έλλειψη βεντετισμού, η συνολική εργασία με δίκαιο καταμερισμό ρόλων. Να λείψουν εκτός από το λαμπερό θιασαρχικό σχήμα οι αφέντες και οι πληβείοι, γεγονός που φαίνεται απόλυτα στη δουλική "αποθέωσι" του φινάλε και στην αναγραφή των ονομάτων στα πανώ. Παλαιοί και νέοι πρέπει να δώσουνε τα χέρια. Δεν τους χωρίζει τίποτα. Οι νέοι να σέβωνται τους παλαιούς, οι παλαιοί να προετοιμάζουν αυτούς που θα τους παραδώσουν την σκυτάλη. Τέλος, οι συγγραφείς να βλέπουν όλους σαν συνεργάτες τους.

30 Αυγούστου 1894--30 Αυγούστου 1976. Τα χρόνια της θριαμβευτικής πορείας της επθεωρήσεως. Πάντα κοντά στο κοινό. Πάντα προσφέροντας το τόσο πολύτιμο για τον άνθρωπο γέλιο. Ας την βοηθήσουν οι παράγοντές της με την αρμονική τους συνεργασία να τα χιλιάση... ΠΡΕΠΕΙ.

Τρία χρόνια μετά, στο Άλσος Παγκρατίου, μια ομάδα νέων ηθοποιών επιχείρησε να κάνει αυτό που δεν κατάφεραν (ή δεν ήθελαν;) οι "παλαιοί": να ανανεώσουν το επιθεωρησιακό είδος. Το Ελεύθερο Θέατρο, με την προοδευτική του ματιά και την ουσιαστική κατάργηση του βεντετισμού, άνοιξε έναν νέο δρόμο που, για κάποια χρόνια τουλάχιστον, οδήγησε σε μεγάλες επιτυχίες... Το τι έγινε μετά και το τι μπορεί να γίνει σήμερα είναι μια άλλη μεγάλη ιστορία.  Σήμερα ας μείνω στους... εορτασμούς, με ένα τραγούδι της Λίνας Νικολακοπούλου και του Διονύση Τσακνή, που ακούστηκε για πρώτη φορά στην επιθεώρηση του Θεσσαλικού Θεάτρου Μας πήρε το ποτάμι (σεζόν 1990-91) και επαναλήφθηκε στην επιθεώρηση Οι αγαπητικοί της βοσκοπούλας, πάλι του Θεσσαλικού Θεάτρου, το καλοκαίρι του 2010...

Αν και από τους ωραιότατους στίχους της Νικολακοπούλου λείπουν ονόματα που δεν θα 'πρεπε (ενώ υπάρχουν ονόματα που δεν είχαν μεγάλη πορεία στο είδος), υπάρχει μια ολόσωστη αναφορά σε:

αυτά τα φίνα θηλυκά

που πλέον μείναν θρυλικά

και από τα γέλια τους παθαίναμε συμφόρηση.

Η Ρένα μας η Ντορ για τσαχπινιά δική της

τον κόσμο πια τον ξέκανε

στα νούμερα που έκανε

τραβώντας όλο νάζι το βρακί της.

Κι η Βλαχοπούλου, η γυναίκα η τεράστια

με το τραγούδι της ξυπνούσε τα προάστια...

Η επιθεώρηση όντως είναι πολύτιμη όταν "δεν έχει Θεό η αθεόφοβη" και "ανεβάζει επί σκηνής τους οδοιπόρους κι ασθενείς που της φωνάζουν της ζωής: αναθεώρηση!"...   

Η παρούσα ανάρτηση, όπως και όλα τα κείμενα που δημοσιεύονται στο ιστολόγιο αυτό, είναι αποτέλεσμα προσωπικής έρευνας. Είναι υποχρεωτική η ρητή αναφορά στο ιστολόγιο, όταν χρησιμοποιείται υλικό από τις αναρτήσεις του.

Σαν σήμερα το 1959: Στη Βραδιά του Ηθοποιού με καλεσμένο τον Georges Guétary

Στις 9 Ιουλίου 1959 η Ρένα Βλαχοπούλου συμμετείχε στη Βραδιά του Ηθοποιού, που δόθηκε στο κοσμικό κέντρο Αστέρια. Επίσημος καλεσμένος της βραδιάς ήταν ο διάσημος τραγουδιστής ελληνική καταγωγής Georges Guétary. Το πληρέστερο ρεπορτάζ για το πρόγραμμα της βραδιάς δημοσιεύτηκε την επόμενη μέρα στα Νέα.

Χθες το βράδυ στο κοσμικό κέντρο της Γλυφάδας "Αστέρια" εδόθη με επιτυχία η "Βραδυά του Ηθοποιού", υπέρ του Ταμείου Προνοίας του Σωματείου Ηθοποιών, στην οποία εμφανίσθηκε και ο διάσημος Έλληνας τραγουδιστής Ζωρζ Γκεταρύ.

Στο καλλιτεχνικό πρόγραμμα της βραδυάς, εκτός από τον Ζωρζ Γκεταρύ, περιελαμβάνοντο και εμφανίσεις άλλων καλλιτεχνών. Το πρόγραμμα, τα κείμενα του οποίου έγραψε ο Γιώργος Γιαννακόπουλος, άρχισε με πρόλογο, που τον απέδωσαν η Αλέκα Κατσέλη και ο Δημήτρης Νικολαΐδης, και συνεχίσθηκε με χορευτικό των Βαρλάμου-Μαρίας ντε Πετρίλλιο, με τραγουδιστικό ποτ-πουρί από την Ρένα Βλαχοπούλου, με ένα νούμερο κοσμικού κουτσομπολιού από τους Λάμπρο Κωνσταντάρα και Ειρήνη Παππά, και με χιουμοριστικές "εντυπώσεις από τη Γερμανία" της Αλίκης Βουγιουκλάκη. Τους καλλιτέχνας παρουσίαζε ο εκλεκτός ηθοποιός Δημήτρης Νικολαΐδης, όλα δε τα νούμερα κατεχειροκροτήθησαν.

Ιδιαιτέρως όμως εχειροκροτήθη ο Ζωρζ Γκεταρύ, ο οποίος μεταξύ άλλων ετραγούδησε με πολύ μπρίο το περίφημο τραγουδάκι "Λα βι πας κουά κ' αν φας" από την οπερέττα "Πασίφικο". Το ρεφραίν του τραγουδιού, που ελληνικά πήρε τον τίτλο "Η ζωή μας είναι λίγη", τραγουδούσε όλο το κοινόν της χθεσινής βραδυάς. 

Ακόμα μεγαλύτερη επιτυχία εσημείωσε ο Ζωρζ Γκεταρύ στο ελληνικό δημοτικό τραγουδάκι "Νεραντζούλα φουντωτή" που η χαριτωμένη απόδοσίς του από τον διάσημο τραγουδιστή προεκάλεσε γενικό ενθουσιασμό.

Τα Νέα, 10-7-1959 

Από Τα Νέα, 10-7-1959

Στη βραδιά που συνεχίσθηκε με κέφι μέχρι τις πρωινές ώρες, παρέστησαν, όπως μας πληροφορεί το Έθνος, ο Υπουργός Εργασίας Δημητράτος, ο Υφυπουργός Εσωτερικών Καλατζής, ο Γενικός Γραμματέας του Υπουργείου Παιδείας Καρμίρης, ο πρόεδρος της Εργατικής Εστίας Πλάτων Μεταξάς, ο πρόεδρος της Εταιρίας Ελλήνων Θεατρικών Συγγραφέων Γιώργος Ασημακόπουλος, ο πρόεδρος του Ταμείου Συντάξεως Ηθοποιών Κυριακόπουλος, ο Πέλος Κατσέλης, η Βάσω Μανωλίδου με τον Θεόδωρο Κρίτα, η Σοφία Βέμπο με τον Μίμη Τραϊφόρο και άλλες και άλλοι... Στο τέλος της βραδιάς ο Βασίλης Μεσολογγίτης, πρόεδρος τότε του ΣΕΗ (με το ψηφοδέλτιό του είχε εκλεγεί άλλωστε και η Ρένα Βλαχοπούλου στο Δ.Σ. του ΣΕΗ) ευχαρίστησε θερμά τον Guétary για την προσφορά του και το ενδιαφέρον του για το ΣΕΗ.

Από την Αυγή, 11-7-1959

Η παρούσα ανάρτηση, όπως και όλα τα κείμενα που δημοσιεύονται στο ιστολόγιο αυτό, είναι αποτέλεσμα προσωπικής έρευνας. Είναι υποχρεωτική η ρητή αναφορά στο ιστολόγιο, όταν χρησιμοποιείται υλικό από τις αναρτήσεις του.

Σαν σήμερα το 1967: Εκδήλωση υπέρ των σεισμοπαθών (και όχι μόνο...) στο Στάδιο

Στις 19 Ιουνίου 1967 διοργανώθηκε στο Παναθηναϊκό Στάδιο μια μεγάλη εκδήλωση υπέρ των σεισμοπαθών της Ηπείρου--την Πρωτομαγιά του 1967 ο Εγκέλαδος είχε ταρακουνήσει την περιοχή, με επίκεντρο τη Δροσοπηγή Ιωαννίνων. Πλήθος ονομάτων του τραγουδιού και του θεάτρου, ανάμεσά τους και η Ρένα Βλαχοπούλου, ανακοινώθηκε ότι θα συμμετάσχει αφιλοκερδώς στη βραδιά (μαζί με την ορχήστρα του Ε.Ι.Ρ. και τα χορευτικά συγκροτήματα αναμενόταν να εμφανιστούν 300 άτομα επί σκηνής) και οι τιμές των εισιτηρίων ορίσθηκαν "μόνον εις 100, 50, 30, 20μ δραχμάς".

Η εκδήλωση ήταν μια πρωτοβουλία της Ανώτατης Στρατιωτικής Διοίκησης Εσωτερικού και Νήσων (ΑΣΔΕΝ), οπότε, όπως μπορούμε να φανταστούμε, οι συνταγματάρχες της χούντας βρήκαν μια καλή ευκαιρία να αυτοπροβληθούν και να προπαγανδίσουν το καθεστώς. Έδωσαν το "παρών" ολόκληρη η κυβέρνηση Κόλλια (Σπαντιδάκης, Παττακός, Μακαρέζος κ.ά.), ο αρχιεπίσκοπος Ιερώνυμος και η ηγεσία των ενόπλων δυνάμεων και των σωμάτων ασφαλείας. Η βραδιά άρχισε με υμνολόγιο της 21ης Απριλίου από τον Τ. Παπαγιαννόπουλο, ο οποίος δήλωσε ότι με την εκδήλωση αυτή ο στρατός απέδειξε "διά μίαν ακόμη φοράν" την αλληλεγγύη του προς τον ελληνικό λαό. Με άλλα λόγια, η όλη βραδιά ήταν μια καλή πρόβα τζενεράλε για τις χουντικές φιέστες που διοργανώθηκαν τις επόμενες χρονιές στις επετείους του πραξικοπήματος. Πανομοιότυπα ρεπορτάζ δημοσιεύτηκαν σε όλες τις εφημερίδες την επόμενη μέρα που έκαναν λόγο για την "καθολική, αυτήν την φοράν, εκδήλωσιν συμπαθείας προς την Κυβέρνησιν". 

Η μόνη εφημερίδα που, πέρα από το δελτίο τύπου της ΑΣΔΕΝ που δημοσίευσαν όλες οι άλλες,  δημοσίευσε κείμενο σχετικά με το καλλιτεχνικό πρόγραμμα της εκδήλωσης ήταν η Απογευματινή. Σε αυτό διαβάζουμε πως ο Γιώργος Οικονομίδης, που είχε αναλάβει την επιμέλεια του προγράμματος, δεν παρέλειψε να κολακέψει τους δικτάτορες λέγοντάς τους στην αρχή: "Το πρόγραμμά μας θα είναι τρίωρο, και ελπίζω να μη σας κουράση, αφού εσείς έχετε μπροστά σας ένα πρόγραμμα πολυετές". Και η εφημερίδα συνέχισε την παρουσίαση του καλλιτεχνικού προγράμματος:   

Το μουσικό μέρος της βραδυάς άνοιξε η ελαφρά ορχήστρα του Ε.Ι.Ρ., υπό την διεύθυνσι του Γιώργου Κατσαρού, και εν συνεχεία του Τάκη Αθηναίου με τον τραγουδιστή Σάκη Παπανικολάου που ερμήνευσε την επιτυχία "Βράδυασε-Βράδυασε".

Αλλαγή ντεκόρ με την Μαρινέλλα που τραγούδησε το "Έκλαψα χθες" και το "Απόψε χάνω μια ψυχή" με μαέστρους τους συνθέτας των δύο κομματιών Μίμη Πλέσσα και Γιώργο Κατσαρό. Στην συνέχεια ο Γιώργος Οικονομίδης παρουσίασε τον Τάκη Μηλιάδη σε ένα χαριτωμένο μονόλογο και ύστερα την Αλέκα Μαβίλη, που τραγούδησε το "Βρέχει πάλι απόψε" και "Έλα - Έλα". Η Μαριάννα Χατζοπούλου συνέχισε το μουσικό πρόγραμμα με διευθυντή ορχήστρας τον Άκη Σμυρναίο, τραγουδώντας το "Αν σταματούσε η ζωή" και την "Ζαφείρα".

Μουσική και πάλι η συνέχεια με γνωστά και αγαπημένα αστέρια του μικροφώνου που παρουσίασε με σπιρτάδα και πηγαίο κέφι ο Γιώργος Οικονομίδης. Νάντια Κωνσταντοπούλου, "Μόνον εσύ" και "Χθες ακόμη", Γιάννης Βογιατζής, "Απόψε βρέχει" και "Ένας ουρανός μ' αστέρια", Καίτη Μπελίντα, "Αθηναία" και το "Πέταξε ένα πουλί" (ντουέτο με τον Γιάννη Βογιατζή). Παρένθεσι στην παρουσίαση των δημοφιλών μουσικών αστεριών του μικροφώνου ήταν η Ρένα Ντορ σε ένα πικάντικο σκετσάκι με τον Οικονομίδη και συνέχεια ο Θανάσης Βέγγος, που βιάστηκε να φύγη, παρά τις ζωηρές εκδηλώσεις του κοινού. "Εγώ είμαι του κινηματογράφου, και στο μικρόφωνο τα χάνω..." είπε χαρακτηριστικά.

Η "Τραγουδίστρια της νίκης" Σοφία Βέμπο, πλαισιωμένη από μέλη του θιάσου της, τραγούδησε παλιές επιτυχίες και νέα τραγούδια του Μίμη Τραϊφόρου, ενορχηστρωμένα από τον συνθέτη Γιώργο Κατσαρό. Το κοινό τραγούδησε μαζί τα αθάνατα εκείνα τραγούδια, συγκινήθηκε και χειροκρότησε θερμότατα την εθνική μας τραγουδίστρια. Τα δημοτικά τραγούδια, που ερμήνευσε ακολούθως ο δημοφιλής Θανάσης Καμπαφλής και το συγκρότημά του [Σημείωση του Rena Fan: η πρόταση είναι ημιτελής, φαντάζομαι "ενθουσίασαν το κοινό"...]

Σπαρταριστό στιγμιότυπο η παρουσία του Γιάννη Γκιωνάκη. Ανεξάντλητος ο δημοφιλής κωμικός, είπε ανέκδοτα και μιμήθηκε τον Ν. Σταυρίδη και... τον Γιάννη Γκιωνάκη. Η Ζωή Κουρούκλη με το "Ξέχασέ με πια" και το "Μη λες τίποτα" και η Γιοβάννα με το "Φωτιά η αγάπη μας" και ο "Καπετάνιος Φαφαλιός" (διηύθυνε ο Κώστας Καπνίσης) έδωσαν την θέσι τους στην Τζένυ Καρέζη, που αποθεώθηκε σε μια παρλάττα γραμμένη ειδικά για την βραδυά από τον Κώστα Πρετεντέρη. 

Η Ρένα Βλαχοπούλου που ανέβηκε τρέχοντας στο πάλκο ξεσήκωσε τους θεατάς με τις επιτυχίες της. Τραγούδησε "Η Αθήνα την νύχτα" και "Βουαλά η Αθήνα". Το κοινό την ξαναζήτησε όταν κατέβηκε από το πάλκο και η Ρένα επέστρεψε και έστειλε την αγάπη της με... χιλιάδες φιλιά στις εξέδρες.

Ακολούθησαν οι αδελφοί Κατσάμπα και σε λίγο οι χρυσές πενιές από τα δημοφιλέστατα αστέρια του λαϊκού μας τραγουδιού Βίκυ Μοσχολιού με τα "Δειλινά" και τον "Λευτέρη-Λευτέρη", Πόλυ Πάνου με το "Καύτε τα-Καύτε τα" και "Πάμε σε κέντρα κοσμικά και σε μπουζούκια" και Γιώργος Ζαμπέτας με την Μανταλένα και τους τρεις λαϊκούς χορευτάς του, που ερμήνευσε το θρυλικό "Φανταράκι". Η Αλίκη Βουγιουκλάκη και ο Δημήτρης Παπαμιχαήλ, σε σωστό πανδαιμόνιο, τραγούδησαν στις πενιές του Ζαμπέτα το "Σήκω χόρεψε συρτάκι" και το "Μάτια βουρκωμένα".

Απογευματινή, 20-6-1967 

Εκτός από τα παραπάνω αστέρια, είχε ανακοινωθεί πως θα λάβουν μέρος στη βραδιά η Άννα και η Μαρία Καλουτά, ο Διονύσης Παπαγιαννόπουλος, η Κλειώ Δενάρδου, η Γκέλυ Μαυροπούλου, ο Δημήτρης Μπαξεβανάκης και ο Χρήστος Τσαγανέας. Δεν γνωρίζω αν έλαβαν τελικά μέρος και η Απογευματινή απλώς παρέλειψε να τους αναφέρει. Η άλλη εφημερίδα που ασχολήθηκε με το καλλιτεχνικό πρόγραμμα ήταν η Βραδυνή που δημοσίευσε φωτογραφίες της Τζένης Καρέζη, της Αλίκης Βουγιουκλάκη, του Δημήτρη Παπαμιχαήλ και των καλλονών των πρόσφατων καλλιστείων (ανάμεσά τους και η Σταρ Ελλάς Έλια Καλλιγεράκη που, αν δεν κάνω λάθος, το επόμενο καλοκαίρι εντάχθηκε στο δυναμικό του Θεάτρου του Εθνικού Κήπου).

Τη μεθεπομένη της εκδήλωσης η Βραδυνή, στη στήλη "Πικάντικα ελληνικά και ξένα", συμπλήρωσε: "Εις το Στάδιον, κατά την προχθεσινήν μεγαλειώδη εκδήλωσιν, τα περισσότερα χειροκροτήματα εκέρδισαν, από τους τραγουδιστάς, κατά σειράν, η Ρένα Βλαχοπούλου, η Σοφία Βέμπο και η Νάντια Κωνσταντοπούλου, από τους ηθοποιούς δε η Τζένη Καρέζη". Μαθαίνουμε επίσης πως ο Σάκης Παπανικολάου χτύπησε το γόνατό του ανεβαίνοντας στη σκηνή και τραγούδησε με φριχτούς πόνους.

Στη βραδιά κληρώθηκαν διάφορα δώρα, ενώ, όπως ανακοίνωσε η ΑΣΔΕΝ, το ποσό που συγκεντρώθηκε για την ενίσχυση των κατοίκων στις σεισμόπληκτες περιοχές ήταν 1.250.000 δραχμές...

Η παρούσα ανάρτηση, όπως και όλα τα κείμενα που δημοσιεύονται στο ιστολόγιο αυτό, είναι αποτέλεσμα προσωπικής έρευνας. Είναι υποχρεωτική η ρητή αναφορά στο ιστολόγιο, όταν χρησιμοποιείται υλικό από τις αναρτήσεις του.

Σαν σήμερα το 1953: Τιμητική της Ρένας Βλαχοπούλου στην Παλιά Αθήνα

Στις 27 Μαρτίου οι διαφημίσεις του κοσμικού κέντρου Παλιά Αθήνα στις αθηναϊκές εφημερίδες καλούσαν το κοινό να παραβρεθεί την επόμενη μέρα στην τιμητική βραδιά της "Μάγισσας του τραγουδιού" Ρένας Βλαχοπούλου, στην οποία είχε δώσει ραντεβού όλη η "Κοσμική Αθήνα"...

Διαβάζουμε λοιπόν ότι στην τιμητική της Ρένας θα συμμετάσχουν μεταξύ άλλων η Σοφία Βέμπο, η Γεωργία Βασιλειάδου, ο Ίκαρος, ο Αλέκος Λειβαδίτης, ο Τώνης Μαρούδας, η Μαρίκα Νέζερ, η Ρένα Ντορ, ο Νίκος Ρίζος και άλλες/-οι... Βέβαια η Γεωργία Βασιλειάδου εμφανιζόταν σταθερά στο πρόγραμμα της Παλιάς Αθήνας εκείνη την άνοιξη μαζί με τη Ρένα. Οι εμφανίσεις τους είχαν ξεκινήσει νωρίτερα τον Μάρτιο, όταν η Ρένα επέστρεψε από την τρίμηνη παραμονή της στην Κωνσταντινούπολη.

Ενδιαφέρουσα πληροφορία στη διαφήμιση: "τιμές πραγματικής ταβέρνας" και όχι "τσουχτερές" τιμές κοσμικού κέντρου...

Ο Τώνης Μαρούδας και η Ρένα Βλαχοπούλου
σε εξώφυλλο παρτιτούρας του 1953

Η παρούσα ανάρτηση, όπως και όλα τα κείμενα που δημοσιεύονται στο ιστολόγιο αυτό, είναι αποτέλεσμα προσωπικής έρευνας. Είναι υποχρεωτική η ρητή αναφορά στο ιστολόγιο, όταν χρησιμοποιείται υλικό από τις αναρτήσεις του.

Σαν σήμερα το 1990: Εκδήλωση για τον Μίμη Τραϊφόρο

Στις 29 Οκτωβρίου 1990 η Ρένα Βλαχοπούλου συμμετείχε σε μια εκδήλωση προς τιμήν του Μίμη Τραϊφόρου που διοργάνωσε ο Ροταριανός Όμιλος Αθηνών στο ξενοδοχείο "Royal Olympic". Αφορμή και για αυτή την εκδήλωση ήταν φυσικά η επέτειος της 28ης Οκτωβρίου, ο εορτασμός της οποίας είναι στενά συνυφασμένος με το έργο του Τραϊφόρου και κυρίως της συζύγου και μούσας του, της Σοφίας Βέμπο.

Ο Μίμης Τραϊφόρος
με τον Αθανάσιο Κανελλόπουλο
και τη Ρένα Βλαχοπούλου
Φωτογραφία: Ελεύθερος Τύπος, 5-11-1990

Στην εκδήλωση αυτή πρωτοστάτησαν, σύμφωνα με τα ρεπορτάζ, η Άννα Καλουτά και η Ρένα Βλαχοπούλου. Η Καλουτά ερμήνευσε ένα ποτ-πουρί από παλιές επιτυχίες: αν έχω καταλάβει καλά, πρόκειται για το νούμερο "Οι ένδοξοι αεροπόροι μας" που είχε ερμηνεύσει στη ραδιοφωνική επιθεώρηση Μια τέτοια μέρα σαν κι αυτή (έχει διασωθεί ένα ερασιτεχνικό βίντεο, προφανώς από αυτή τη βραδιά και από τα καλά ενημερωμένο αρχείο της Άννας Καλουτά που είχε προβληθεί στην εκπομπή Έστιν Ουν του Ηλία Μαλανδρή).

Πανδώρα Τσαλδάρη, Μίμης Τραϊφόρος, Άννα Καλουτά
Φωτογραφία: Μεσημβρινή, 31-10-1990

Η Ρένα Βλαχοπούλου τραγούδησε επιτυχίες του Τραϊφόρου (υποθέτω το "Κάποιος, κάπου, κάποτε" και το "Σ'αγαπώ και μ' αρέσει η ζωή"...). Οι ηθοποιοί Πίτσα Καπιτσινέα, Γωγώ Ατζολετάκη και Μαρία Αλιφέρη (η οποία παρά λίγο να συνεργαστεί εκείνη τη σεζόν με τη Ρένα στο Ακροπόλ, αλλά αυτό είναι θέμα άλλου "Σαν σήμερα") διάβασαν ποιήματα του Τραϊφόρου. Τέλος, η δεύτερη σύζυγος του Τραϊφόρου, η Κρύσταλ Τσίχλα-Τραϊφόρου, ερμήνευσε τα τραγούδια της πρώτης του συζύγου, της αξέχαστης Βέμπο.

Παναγιώτης Φωτέας, Μαρία Αλιφέρη
Φωτογραφία: Μεσημβρινή, 31-10-1990

Εκτός από τις παραπάνω καλλιτέχνιδες, το μικρόφωνο πήραν και ομιλητές που αναφέρθηκαν στη σημασία του έργου του Τραϊφόρου. Ο τότε πρόεδρος του Θεατρικού Μουσείου Μανώλης Κορρές μίλησε για τον "Ποιητή και άνθρωπο Τραϊφόρο". Ο συγγραφέας Ασημάκης Γιαλαμάς μίλησε για τον επιθεωρησιογράφο Τραϊφόρο. Ο ποιητής Στέλιος Γεράνης μίλησε για το στιχουργικό έργο του τιμώμενου. Τέλος, από πολιτικούς, μίλησαν ο τότε αντιπρόεδρος της κυβέρνησης και υπουργός Δικαιοσύνης Αθανάσιος Κανελλόπουλος και ο τότε γενικός γραμματέας του υπουργείου Πολιτισμού Παναγιώτης Φωτέας.

Άννα Καλουτά, Μίμης Τραϊφόρος, Σωτήρης Ράπτης, Αθανάσιος Κανελλόπουλος
Φωτογραφία: Μεσημβρινή, 31-10-1990

Ο ίδιος ο Τραϊφόρος μίλησε για το έπος του '40 και φυσικά θυμήθηκε στιγμές από τον κοινό του βίο με τη Σοφία Βέμπο. Στο τέλος της εκδήλωσης  ο πρόεδρος του Ροταριανού Ομίλου Αθηνών και καθηγητής της Ιατρικής Σωτήρης Ράπτης του απένειμε τιμητικό μετάλλιο και δίπλωμα.

Γ. Γαλανάκης, Μέλπω Ζαρόκωστα
Φωτογραφία: Μεσημβρινή, 31-10-1990

Πολλές και πολλοί τίμησαν τον Τραϊφόρο με την παρουσία τους. Πρώτες και καλύτερες οι παλιές του συνεργάτιδες, από τα χρόνια της Μάντρας του Αττίκ και της Όασης, Δανάη Στρατηγοπούλου και Νινή Ζαχά. Ήταν εκεί επίσης η ηθοποιός και συγγραφέας Μέλπω Ζαρόκωστα, η συγγραφέας Ιώ Λαμπίρη, ο συνθέτης Τάκης Ξενάκης και εκπρόσωποι του πολιτικού, επιχειρηματικού και ακαδημαϊκού κόσμου.

Σωτήρης Ράπτης, Αθανάσιος Κανελλόπουλος,
Ρένα Βλαχοπούλου
Φωτογραφία: Μεσημβρινή, 31-10-1990

Η Ρένα Βλαχοπούλου χρωστούσε, όπως έλεγε, πολλά στον Μίμη Τραϊφόρο, αφού συνεργάστηκε μαζί του στα δυο της ντεμπούτα: εκείνος ήταν ο κονφερανσιέ στην Όαση όπου πρωτοτραγούδησε το 1940 (και της έγραψε και τραγούδια λίγους μήνες αργότερα στις πολεμικές επιθεωρήσεις του Μοντιάλ), εκείνος ήταν ο συγγραφέας της επιθεώρησης Σουσουράδα, όπου εμφανίστηκε για πρώτη φορά ως νουμερίστα το 1954 (και είχε άλλωστε και την έμπνευση να της αναθέσει νούμερο, στο θέατρο Βέμπο φυσικά). Ο Τραϊφόρος έλεγε ότι η Ρένα δεν τα μπορούσε τα... χρέη και γι' αυτό φρόντισε να του το ξεπληρώσει καλώντας τον να συμμετάσχει στη συγγραφή της επιθεώρησης Μας πρήξανε τα ούμπαλα το καλοκαίρι του 1983, στο Δελφινάριο. Ο άλλοτε δημοφιλής κονφερανσιέ/κομπέρ και συγγραφέας πέθανε μάλλον ξεχασμένος και πικραμένος, στα 86 του χρόνια, τον Μάρτιο του 1998, την εποχή που θριάμβευε στο Ρεξ το Βίρα τις άγκυρες, το αφιέρωμα του Εθνικού Θεάτρου στην επιθεώρηση, όπου καταχειροκροτούνταν κάθε βράδυ το "Παιδιά, της Ελλάδος παιδιά" αλλά και ο Νίκος Γαρουφάλλου ως επιθεωρησιογράφος Μάκης Αλεβίζος, χαρακτήρας εμπνευσμένος από τον Μίμη Τραϊφόρο και τις θεατρικές του περιπέτειες...

Σαν σήμερα το 1940: Πόλεμος

Στις 28 Οκτωβρίου 1940, όταν κηρύχτηκε ο πόλεμος, η Ρένα Βλαχοπούλου βρισκόταν στη Θεσσαλονίκη με τον θίασο των αδελφών Καλουτά και, υποθέτω, όπως και ο υπόλοιπος θίασος, έψαχνε να βρει έναν τρόπο να επιστρέψει στην Αθήνα. Ο θίασος είχε ξεκινήσει τις παραστάσεις του στο θέατρο Παλλάς της Θεσσαλονίκης μόλις τρεις μέρες πριν, στις 25 Οκτωβρίου, με την επιθεώρηση Αθηναϊκές βραδιές. Οι αδελφές Καλουτά σκόπευαν μετά τη Θεσσαλονίκη να περιοδεύσουν σ' ολόκληρη την Ελλάδα, για πρώτη φορά στην καριέρα τους, όμως η κήρυξη του πολέμου ανέτρεψε τα σχέδιά τους.

Απογευματινή της Θεσσαλονίκης
25-10-1940

Η επιστροφή στην Αθήνα δεν ήταν καθόλου εύκολη υπόθεση, αφού όλα τα τρένα ήταν γεμάτα στρατιώτες που κινούσαν για το μέτωπο. Η Άννα Καλουτά διηγήθηκε σε μια παλιά εκπομπή του Αρτέμη Μάτσα ότι χρειάστηκε να περάσει περίπου μια βδομάδα προτού ο θίασος, μετά από διάφορες περιπέτειες, καταφέρει να κατηφορίσει στην Αθήνα, δίχως βέβαια τα σκηνικά και το βεστιάριό του...

Με το που έφτασαν όμως στην Αθήνα, οι δύο θιασαρχίνες και κάποια ακόμα στελέχη του θιάσου τους, ο Μίμης Τραϊφόρος, ο Μητσάρας και η Ρένα Βλαχοπούλου, ξεκίνησαν τη συνεργασία τους με τον θίασο του Ανδρέα Μακέδου που παρουσίαζε από τον Σεπτέμβρη στο Μοντιάλ την επιθεώρηση Βραδινές τρέλες. Μετά την κήρυξη του πολέμου, ο θίασος έπαιξε για λίγες μέρες το ίδιο έργο εμπλουτισμένο με επίκαιρα νούμερα, ενώ από τις 12 Νοεμβρίου παρουσίασε την Επίκαιρον Πολεμικήν Επιθεώρησιν, ένα απάνθισμα από παλιά και καινούρια σατιρικά νούμερα. Βασικά στελέχη του θιάσου ήταν ακόμα ο Μίμης Κοκκίνης, η Καίτη Ντιριντάουα, το Τρίο Βάμπαρη και φυσικά η Σοφία Βέμπο που έγραφε τη δική της ένδοξη ιστορία με τις πολεμικές παρωδίες της.

Οι εισπράξεις του θεάτρου Μοντιάλ
(ή τουλάχιστον ένα μεγάλο μέρος τους)
δίνονταν υπέρ του στρατού.

Η νεαρή Ρένα Βλαχοπούλου τραγουδούσε, σύμφωνα με τις μαρτυρίες, το "Πατρίδα, πατρίδα, Ελλάδα δοξασμένη" (παρωδία της "Διαμάντως" του Γιάννη Βέλλα), τραγούδι που έκανε τη Βέμπο να προσέξει τον στιχουργό Μίμη Τραϊφόρο και να του ζητήσει μια παρωδία της "Ζεχρά"--κι εκείνος της έγραψε το "Παιδιά, της Ελλάδος παιδιά". Η Ρένα τραγουδούσε ακόμα το πασίγνωστο "Κορόιδο Μουσολίνι", παρωδία της ιταλικής "Μικρής Χωριατοπούλας" που τραγουδούσε η ίδια στο ξεκίνημά της εκείνο το καλοκαίρι στην Όαση. Τους επίκαιρους στίχους είχε γράψει λίγα 24ωρα μετά την επίθεση των Ιταλών ο Γιώργος Οικονομίδης (οι στίχοι δημοσιεύτηκαν στη Βραδυνή στις 3 Νοεμβρίου 1940).

Ένα πολύτιμο ρεπορτάζ από την ατμόσφαιρα που επικρατούσε στο θέατρο Μοντιάλ διαβάζουμε στα Παρασκήνια λίγες μέρες μετά την πρεμιέρα.

Πώς διασκεδάζει η Πολεμική Αθήνα

Στο θέατρο "Μοντιάλ"

Η παρέα βρισκόταν σε πλήρη αμηχανία. Συμβούλια επί συμβουλίων, γνώμες επί γνωμών, αντιρρήσεις, διαφωνίες, τέλειο πελάγωμα, όπως ακριβώς και στο Ιταλικό Γενικό Στρατηγείο!! Αντικείμενο όλων αυτών, το πώς και πού θα περάσουμε τη βραδυά. Δηλ. για την ακρίβεια, μέρος της βραδυάς, αφού ύστερα από τις 10 παύουν να λειτουργούν όλα σχεδόν τα κέντρα διασκεδάσεως λόγω του πολέμου. Σε μια στιγμή--κατάλληλη πάντοτε--παρουσιάζεται ο "από μηχανής θεός". Φίλος θεατρόφιλος, ρίχνει την ιδέα να πάμε στο θέατρο "Μοντιάλ"--το μόνο ελαφρό μουσικό που λειτουργεί--και που για το έργο του είχε αρκετές καλές συστάσεις. Η πρόταση γίνεται δεκτή και σε λίγο πιάνουμε σειρά, πίσω από την ουρά που είχε σχηματισθεί μπρος στο ταμείο του θεάτρου. Αν κρίνω από την ύπαρξι αυτής της... ουράς, τα λεπτά μας δεν πρόκειται να πάνε χαμένα. Κάθε τάξης άνθρωποι περιμένουν, αλληλοσπρώχνοντας, τη σειρά τους, για να βγάλου εισιτήρια. Αφθονεί το χακί. Από το δίκωχο, με το πηλίκιο, με την χρυσό γείσο. Ένας μοντέρνος Ρωμαίος με την Ιουλιέτα του--τι πόζα, Θεέ μου, και τι μοιραίο ύφος αυτή--βρίσκουν πως το καλύτερο για τέτοιες περιστάσεις καταφύγιο, είναι το θέατρο. Μια ευτραφής κυρία με τα απαραίτητα σύνεργα του πλεξίματος στα χέρια, περιμένει κι αυτή καρτερικά... Αυτό θα πη ζήλος για πλέξιμο, μια φορά... Ούτε στο θέατρο δεν ησυχάζει. Δίπλα μου δυο ναυτάκια, χαζεύουν στις φωτογραφίες των πρωταγωνιστών. Η Ντιριντάουα είναι ο στόχος των περισσοτέρων βλεμματοεπιθέσεων!--Πιο πέρα ένας μεσόκοπος--γνώστης ασφαλώς των σχεδίων του Ελλην. Επιτελείου--αναπτύσσει τις "κυκλωτικές κινήσεις", τα "πλευροκοπήματα" που... ετοιμάζει ο ελληνικός στρατός για τον εχθρό! Είναι απόλαυση να τον ακούει κανείς. Θάθελα πολύ να παρακολουθήσω το τέλος των... νοερών αυτών επιχειρήσεων, αλλά, τα εισιτήρια της συντροφιάς έχουν παρθή και προχωρούμε για την αίθουσα.

Ένα σφοδρότατο χειροκρότημα, και μια μυριόστομη βουή μας υποδέχεται, καθώς περνάμε την είσοδο της πλατείας. 

--Μπράβο, Μητσάρα...

--Πες τους κι άλλα να καταλάβουνε...

Ο γνωστός μιμητής των λαϊκών τύπων, εκτελεί μια πετυχημένη παρωδία του "Παληατζή" γραμμένη από τον κ. Κοφινιώτη. Σ' αυτή ερωτά, έναν "φρατέλλο" πόσα θέλει να του δώση, για να του πη πού είναι κρυμμένος, "και δεν βρίσκεται ευκόλως, ο ιταλικός ο στόλος!!" Σ' έναν άλλο πάλι που του δίνει για "σκότωμα" το μαγιό του ο παληατζής τον συμβουλεύει "Κράτα το να το φορέσεις, μες στην θάλασσα σαν πέσεις!".

Πανζουρλισμός σωστός από τις επιδοκιμασίες. Η γαλαρία, τα "ανώτερα στρώματα", όπως την αποκαλεί ο Τραϊφόρος ο κομπέρ, εκτός από το ποδοκρότημα και το χειροκρότημα, [έχει] επιστρατεύσει και το σφύριγμα. Πλήρης πολεμική ατμόσφαιρα επικρατεί για λίγο. Νομίζει κανείς πως σφυρίζουν σφαίρες και οβίδες γύρω του. Ρίχνω ένα βλέμμα να κατατοπιστώ. Το θέατρο όλο γεμάτο. Σ' αυτό βέβαια συντείνουν και οι λαϊκές τιμές, αφού το ακριβώτερο εισιτήριο έχει μόνο 28 δραχμές. Παντού κυριαρχούν... αι ένοπλοι δυνάμεις. Ιδίως στη γαλαρία. Βλέπω ακριβώς απέναντί μου έναν θεόρατο τσολιά--βεριτάμπλ Καρπενησιώτης, που λένε και οι σνομπ--ανεβασμένο στο ψηλότερο μέρος της γαλαρίας, να χειρονομεί επιδοκιμάζοντας θερμότατα. Οι αδελφές Καλουτά και η Ντιριντάουα γίνονται ιδιαίτερο αντικείμενο εκδηλώσεων. Ο Κοκκίνης το ίδιο. Υπεραρέσει και καταχειροκροτείται ένα νούμερό του μαζί με την τελευταία, τα "Λόγια μεγάλων ανδρών" που σ' αυτό περνάνε τον ψευτο-Καίσαρα της Ρώμης, γενεές δεκατέσσερις. Ο κόσμος διασκεδάζει με την καρδιά του. Οι δυο λέξεις "τσαρούχι" και "τσολιάς" κάνουν κάθε φορά που ακούγονται να κουνιέται το θέατρο από κάθε είδους εκδηλώσεις. Ρίγη πατριωτισμού και συγκίνησης αισθάνεται ο κόσμος. Ελεύθερα πια, από δεσμεύσεις, δείχνει όλη τη βδελυγμία και το ιερό μίσος που νοιώθει. Στην παρωδία της "Χωριατοπούλας", όλοι όσοι βρίσκονται στο θέατρο, μικροί μεγάλοι, παιδιά, γέροι, επαναλαμβάνουν το ρεφραίν της, μαζί με την Ρένα τη Βλαχοπούλου που το τραγουδά.

Παρ' όλο που το έργο που παίζεται δεν είναι τίποτε άλλο παρά ένα "μοντάζ" από παληά και νέα επιτυχή νούμερα, φρεσκαρισμένα με επίκαιρα κουπλέ, εν τούτοις αρέσει και ο κόσμος διασκεδάζει. Μέσα στην ατμόσφαιρα του πατριωτισμού που δημιουργείται αυτόματα, ξεχνιούνται όλες οι στεναχώριες, της πολεμικής ζωής.

Σ' ένα νούμερο του Κοκκίνη με την Λαζαρίδου "Τα τηλεγραφήματα", ο κόσμος ενθουσιάζεται κυριολεκτικά. Στόχος και δω είναι το Υδροκεφαλικό Τέρας της Ρώμης. [Α]ι ένοπλοι δυνάμεις της χώρας, πρωτοστατούν, στις εκδηλώσεις.

Ένας ναυτάκος--μια πήχυ μπόι όλος-όλος--δίνει πρώτος το σύνθημα.

--Στη θάλασσα τους μακαρονάδες....

Το τι γίνεται δεν περιγράφεται. Η πλατεία, που άλλοτε εθεωρείτο το πιο αξιοπρεπές και γεμάτο αλύγιστη σοβαρότητα μέρος της θεατρικής αίθουσας, τώρα συμμετέχει ενεργώς κι αυτή στις επιδοκιμασίες. Όρθιοι οι περισσότεροι χειροκροτούν ακατάπαυστα. Ένας ασπρομάλλης κύριος, που κάθεται δίπλα μου, φαίνεται κατασυγκινημένος. Σε μια στιγμή βγαίνει το μαντήλι του και σφουγγίζει τα μάτια του. Αυτό ήταν το πιο ωραιότερο στιγμιότυπο που είδα, εκείνο το βράδυ.

Στη διάρκεια του απαραίτητου οκτάστιχου, μαθαίνω μια καινούρια λέξι, που την είπε κάποιος των... ανωτέρων στρωμάτων. Σας την παραθέτω για να πλουτίσετε το λεξιλόγιό σας: "Παγωτοπιπιλίστρα"!

Η εμφάνισι και το τραγούδι της Βέμπο, καταγοητεύει όλους. Εκεί δε που γίνεται πανζουρλισμός, είνε όταν λέει τις δυο παρωδίες της "Μάρως" και του "Στη Λάρ'σα βγαίνει ο Αυγερινός", γραμμένες από τον κ. Γιώργο Θίσβιο. Αληθινά επιτυχημένες, δίνουν μια ακόμα ευκαιρία--την μεγαλύτερη ίσως--για να ξεσπάσει και να αποκορυφωθεί η φρενίτιδα του κόσμου.

Απορροφημένος με τα συμβαίνοντα επί σκηνής και επί πλατείας και γαλαρίας, λησμόνησα την παρέα μου. Γυρίζω το κεφάλι και του βλέπω ξαναμμένους να χειροκροτούν ακατάπαυστα την τελευταία εμφάνισι της Βέμπο. Ο φίλος που είχε την ιδέα να 'ρθούμε εδώ, δέχεται συγχαρητήρια από όλους. 

Έτσι περνά ο κόσμος που πηγαίνει στο "Μοντιάλ". Έτσι διασκεδάζει. Αφήνοντας κατά μέρος τις σκοτούρες, λησμονώντες για δύο ώρες την ύπαρξι του πολέμου, στέλνοντας στο διάβολο τον Πρίγκιπα της προδοσίας και του στιλέτου και τα αεροπλάνα του, γελώντας με την ψυχή του. Και η διασκέδασί του αυτή έχει το εξής ιδιαίτερο χαρακτηριστικό. Είναι αληθινά πηγαία, γίνεται μέσα σε μια εντελώς πατριωτική ατμόσφαιρα και τονώνει ακόμα περισσότερο τον πατριωτισμό του, και την πεποίθησι για την τελική νίκη. 

ΤΑΣΟΣ ΘΕΟΔΟΣΟΠΟΥΛΟΣ

Παρασκήνια, 16 Νοεμβρίου 1940

Και πώς ένιωθε η νεαρή τραγουδίστρια Ρένα Βλαχοπούλου για όλα αυτά; Καμιά τριανταριά χρόνια αργότερα δήλωσε σε μια τηλεοπτική της συνέντευξη στον συγγραφεα Δημήτρη Γιαννουκάκη (ένα ντοκουμέντο που μου παραχώρησε ο αξέχαστος φίλος Πέτρος Κωλέτης), όταν εκείνος τη ρώτησε τι θυμόταν από την εποχή που εκείνη. 

--Εκείνη την εποχή έκανες την πρώτη σου εμφάνιση στο θέατρο.

--Ναι, στο θέατρο Μοντιάλ. Εκεί πρωτοβγήκα.

--Μήπως θυμάσαι τίποτα από εκείνη την πρώτη σου εμφάνιση στον χρόνο του πολέμου;

--Πώς δεν θυμάμαι. Θυμάμαι όταν πρωτοτραγούδαγα στη σκηνή που ήρθαν και μου είπαν ότι στον βομβαρδισμό της Κερκύρας σκοτωθήκαν οι γονείς μου. Τρομερό ήτανε. Βέβαια δεν κατάλαβα τι ακριβώς έγινε γιατί ήμουνα κι εγώ πολύ νέα τότε.

--Απο όσο θυμάμαι, θα'σουν δεκαπέντε χρονών το πολύ.

--Το πολύ. Ευχαριστώ που θυμόσαστε πόσο ήμουνα. Και... εξακολούθησα να τραγουδάω. Ήταν οι συνθήκες τέτοιες. Και τραγουδούσα. Εντωμεταξύ ένιωθα και μια συγκίνηση, ένα δέος για αυτό που έβλεπα, τα παιδιά να τρέχουν με χαρά να πάνε στον πόλεμο να πολεμήσουνε, φτωχά, ξυπόλητοι οι περισσότεροι, αλλά με μία αγάπη και πόνο, να τρέξουνε για την πατρίδα τους. Αφού εγώ που ήμουνα μικρό ήθελα να τρέξω κι εγώ μαζί τους....

Σαν σήμερα το 1964: Άλλος για το Καστρί!

Στις 29 Αυγούστου 1964 τα Νέα δημοσίευσαν την παρακάτω φωτογραφία:

Κούλη Στολίγκας, Μάνος Κατράκης, Ορέστης Μακρής, Αλέκος Λειβαδίτης,
Μπέτυ Μοσχονά, Σοφία Βέμπο, Ρένα Βλαχοπούλου, Ρένα Ντορ
στον εορτασμό της 150ής παράστασης της επιθεώρησης Άλλος για το Καστρί

Η φωτογραφία τραβήχτηκε στη σκηνή του θεάτρου Βέμπο, όπου το προηγούμενο βράδυ γιορτάστηκαν οι 150 παραστάσεις της επιθεώρηση Άλλος για το Καστρί που παρουσίαζε ο θίασος Σοφίας Βέμπο-Ρένας Ντορ-Αλέκου Λειβαδίτη-Μπέτυς Μοσχονά-Κούλη Στολίγκα από τις 6 Ιουνίου. Τα κείμενα της επιθεώρησης είχαν γραφτεί από τους Μίμη Τραϊφόρο, Γιώργο Θίσβιο και Ναπολέοντα Ελευθερίου και η μουσική ήταν του Ζακ Ιακωβίδη.

Αυγή, 6-6-1964

Την πανηγυρική 150η παράσταση, όπως είχε από μέρες αναγγελθεί, προλόγισαν, ως εκπρόσωπος του θεάτρου πρόζας, ο Μάνος Κατράκης και, ως εκπρόσωποι του μουσικού θεάτρου, ο Ορέστης Μακρής και η Ρένα Βλαχοπούλου (αρχικά είχε αναφερθεί ότι θα προλογίσει και η Αλίκη Βουγιουκλάκη αλλά αυτό γράφτηκε μόνο μία φορά...). Μακάρι να μπορούσα να ακούσω πώς προλόγισε η Ρένα την παράσταση: να θυμήθηκε άραγε πως δέκα χρόνια πριν στην ίδια σκηνή πραγματοποίησε το υποκριτικό της ντεμπούτο; 

Γράφτηκε επίσης (Έθνος, 27-8-1964) ότι προσκλήθηκαν και θα παραστούν οι ηθοποιοί Μαίρη Αρώνη, Μαρία Αλκαίου, Μπεάτα Ασημακοπούλου, Αντιγόνη Βαλάκου, Βασίλης Διαμαντόπουλος, Βέρα Ζαβιτσιάνου, Νίκος Κούρκουλος, Λάμπρος Κωνσταντάρας, Αλέκα Κατσέλη, Μάρω Κοντού, Έλλη Λαμπέτη, Ζωή Λάσκαρη, Βάσω Μανωλίδου, Κώστας Μουσούρης, Δημήτρης Νικολαΐδης, Δημήτρης Παπαμιχαήλ, Κάκια Παναγιώτου, Άννα Συνοδινού, Πέτρος Φυσσούν, Γιώργος Φούντας, Άννα Φόνσου, Ελένη Χατζυαργύρη, Δημήτρης Χορν (σχεδόν το σύνολο των πρωταγωνιστριών/-τών της πρόζας δηλαδή...). Τέλος γράφτηκε ότι οι ηθοποιοί του θιάσου θα μοίραζαν στις γυναίκες θεατές "υπέρ τας 400 γαρδένιας".

Άλλη μία πόζα από τον εορτασμό (από το βιβλίο
Επιθεώρηση καψούρα μου της Σπ. Βρανά (εκδ. Γλάρος, 1985).
Επάνω οι θιασάρχες, κάτω οι προλογιστές.
(Εγώ πάντως προτιμώ την πρώτη φωτογραφία
με τη Ρένα Βλαχοπούλου στην αγκαλιά της Σοφίας Βέμπο).

Το Άλλος για το Καστρί ήταν από τις επιτυχημένες επιθεωρήσεις εκείνου του καλοκαιριού που κράτησαν το πρόγραμμα του θεάτρου ολόκληρο το καλοκαίρι. Οι άλλες επιτυχημένες επιθεωρήσεις ήταν το Γυναίκες και λουλούδια στο θέατρο Εθνικού Κήπου (όπου πρωταγωνιστούσε η Ρένα Βλαχοπούλου--και αναρωτιέμαι πώς τα κατάφερε να παραστεί και στον εορτασμό του θεάτρου Βέμπο, πιθανώς προλόγισε μόνο την παράσταση και μετά έφυγε για τον Κήπο...) και η Αθηναία του '64 στο θέατρο Μετροπόλιταν (όπου πρωταγωνιστούσαν οι αδελφές Καλουτά). Λιγότερο επιτυχημένες εμπορικά ήταν οι δύο απόπειρες του θεάτρου Παρκ με την Παριζιάνα και το Σαμπάνια και πεννιές (που στιγματίστηκαν από την οικονομική καταστροφή και το πρόβλημα υγείας που προκάλεσαν τα έξοδά τους στον θιασάρχη Κώστα Χατζηχρήστο--η εμφάνιση του μπαλέτου Καζινό Ντε Παρί αποδείχτηκε καταστροφική για εκείνον).

Ωστόσο, καμία από τις επιθεωρήσεις του καλοκαιριού εκείνου δεν ικανοποίησε τους κριτικούς σε ό,τι αφορά τα κείμενά τους. Ειδικά για το Άλλος για το Καστρί ο Θεατής (πιθανώς ο Αχιλλέας Μαμάκης) έγραψε στο Έθνος (17-6-1964) ότι είναι μια επιθεώρηση "[δ]ιαμαρτυρομένη προς όλες τις κατευθύνσεις. Καθολική γίνεται έτσι η σάτυρά [sic] της. Βρέχει βέλη επί δικαίους και αδίκους. Η πολιτική τοποθέτηση του θεατού κρίνει ποιοι είναι οι πρώτοι και ποιοι οι δεύτεροι..." Ο Στάθης Δρομάζος, σχεδόν δυο μήνες μετά, έγραψε επίσης για... "δικαίους και αδίκους": "Η ελαφρά σκηνή του θεάτρου 'Βέμπο' έχει δική της παράδοση στην πολιτική σάτιρα: τη 'συμφιλίωση' του αστικού πολιτικού κόσμου. Της κάνει κακό να βλέπει τον Καραμανλή και τον Παπανδρέου να 'μαλώνουν'. Γι' αυτό προσαρμόζει τη σάτιρα σ' έναν ήπιο τόνο, μαλώνει τα... κακά παιδιά, τους συνιστά να κάθονται φρόνιμα, όσες ξυλιές δώσει στο ένα θα δώσει και στο... άλλο, κι έτσι ούτε γάτα ούτε ζημιά. Έτσι η σάτιρα απομακρύνεται συνειδητά από το στόχο της, που είναι τα κακώς κείμενα, αφυδατώνεται και καταλήγει να τις... βρέχει επί δικαίους και αδίκους. (...) Κοντά σ' αυτό δουλεύει συστηματικά στη διαμόρφωση του Ρωμιού που όλοι του φταίνε, όλοι δεν αξίζουν και επιμένει, άσε τους μεγάλους να τσακώνονται και μεις να κάνουμε τη δουλειά μας" (Αυγή, 8-8-1964).

Ρένα Ντορ και Αλέκος Λειβαδίτης 
στο Άλλος για το Καστρί
(από την έκδοση Θέατρο '64 του Θ. Κρίτα)

Ο Μίμης Τραϊφόρος, στην αυτοβιογραφία του Βέμπο-Τραϊφόρος: Μια ζωή (εκδόσεις Σμυρνιωτάκη, 1988), διασώζει κάποια αποσπάσματα από το νούμερα του Άλλος για το Καστρί. Σε ένα από αυτά εμφανίζεται ο Καραμανλής ως καλόγερος μ' ένα τεράστιο κομποσχοίνι, περιστοιχισμένος από διαφόρους προέδρους του ΚΟΛΠ, του ΑΡΠΑΠ, του ΧΛΟΠ, του ΧΛΑΠ...

Πρόεδρος: Κύριε, ο εν πολλαίς αμαρτίαις, περιπεσών Κωνσταντής,
                  που ενέσκηψεν εν Ελλάδι δίκην αστραπής και βροντής.
Καραμανλής: Διεμοιράσαντο τα ιμάτια μου, δίκην μνηστήρων
                  και επί την αρχηγίαν μου, έβαλον κλήρον...
Πρόεδρος: Κύριε, κύριε επίβλεψον την ενότητα του κόμματος
                  και διαφύλαξον αυτό από παντός προσκόμματος,
                  τσακώματος, φαγώματος, αλληλομπαγλαρώματος
                  και μη εισενέγκεις μερικούς εις πειρασμόν
                  να προχωρήσουν εις τον... κατηραμένον Παπανδρεϊσμόν.
Καραμανλής: Και ας πάψουν να βάζουν εμέ εις τα ανομίας των προπέτασμα,
                  γιατί και αυτοί, εδώ που τα λέμε, εφάγανε του ουρανού το καταπέτασμα.
Πρόεδρος: Πάτερ ημών, δώσε εις τον Παπανδρεϊσμόν διχασμόν,
                  φαγωμόν, τσακωμόν, σεισμόν, λιμόν και καταποντισμόν.
Καραμανλής: Δια να επανέλθει το κόμμα μας το σεπτόν
                  και να ξαναπέσομεν με τα μούτρα εις της εξουσίας τον μόσχον τον σιτευτόν.

Στο φινάλε του έργου εμφανίζεται ο Γεώργιος Παπανδρέου ως ιδιοκτήτης κοσμικού "κέντρου" με βοηθό του τον... Αντρέα, ενώ ως γκαρσόνι εμφανίζεται η Ρένα Ντορ.

Αντρέας: Ντάντυ, ποιο είναι το πιάτο της ημέρας;
Γεώργιος: Μυαλά... Παπαντρέου...
Αντρέας: Πατρός ή υιού;
Γεώργιος: Τα ίδια μυαλά έχουμε. Επίσης, έχουμε... Αγγινάρες αλά... Παπαπολίτα... Κανελλοπουλόνια φουρνιστά, Τσιριμώκο ψητό, σαλάτα ΕΙΡ και για φρούτο... Πεπονή.
Ρένα: Αφεντικό, παραπονιούνται οι πελάτες.
Γεώργιος: Γιατί;
Ρένα: Πολλές... τρίχες βρίσκουνε στα φαγιά... Και τις καταλαβαίνουνε πως είναι οι δικές σου.
Αντρέας: Πώς τις καταλαβαίνουνε;
Γεώργιος: Οι τρίχες οι δικές μου, παιδί μου, μιλάνε.
Ρένα: Πρώτη μου φορά ακούω τρίχες... παρλάν. Α! Κύριε Παπαντρέου, είναι κι ένας Τουρκαλάς μέσα και θέλει να του σερβίρουμε κάτι εκλεκτό.
Γεώργιος: Τούρκος είπες; Πες στον μάγειρο να του βάλει ένα... πιλάφι.
Ρένα: Ατζέμ;
Γεώργιος: Όχι! Σιχτίρ...

Η Σοφία Βέμπο στο νούμερο "Τριάντα χρόνια".
Από την έκδοση Θέατρο '64 του Θ. Κρίτα

Η πιο συγκινητική στιγμή της παράστασης πάντως ήταν η εμφάνιση της Σοφίας Βέμπο στο επετειακό της νούμερο "Τριάντα χρόνια", στο οποίο γιόρταζε τα 30χρονα της καριέρας της. Ο Τραϊφόρος διηγείται ότι λίγους μήνες πριν η Βέμπο είχε υποστεί έναν ισχυρό νευρικό κλονισμό και οι γιατροί της πίστευαν ότι η επανεμφάνισή της θα βοηθούσε την ανάρρωσή της. Έτσι ο Τραϊφόρος τής έγραψε μια πρόζα που θα πλαισίωνε το ποτ-πουρί των παλιών της επιτυχιών.

"Μα δεν με βαρεθήκατε πια; Τριάντα χρόνια τραγουδάω... τριάντα ολόκληρα χρόνια. Θυμάμαι πώς άρχισα. Το θυμάμαι σαν να'ναι τώρα. Στο θέατρο Κεντρικόν, στον Παπαγάλο του Βώτη, με τη βοήθεια του κυρ-Φώτη του Σαμαρτζή, που μου στάθηκε ένας δεύτερος πατέρας. Με είχανε ντύσει τσιγγάνα. Κάποια συνάδελφος μου'χε δώσει μια φούστα κλαρωτή, κάποια άλλη μια μπλούζα κι όταν ήρθε η ώρα να βγω με σπρώξανε. Έτσι βγήκα στη σκηνή... Μόλις βγήκα, η σκέψη μου φτερούγισε στο πατρικό μου... Κι είδα μπρος στα μάτια μου τους γονείς μου και τ' αδέλφια μου να μου χαμογελάνε... Πήρα κουράγιο, τους χαμογέλασα κι εγώ, χαμογέλασα και στο κοινό και ξεκίνησα όπως ξεκινάνε το πρωί οι τσιγγάνες που δεν ξέρουνε πού θα τις φέρει η μοίρα:

Στα τσαντήρι το φτωχό της μια τσιγγάνα τραγουδεί
το θαρρεί γι' ανάκτορό της κι άλλο δεν ζητά να βρει,
όταν ένα ερωτευμένο πριγκιπόπουλο ξανθό,
της μιλάει μαγεμένο "Μπρος στα κάλλη σου μεθώ"!
Όμορφη τσιγγάνα
τέτοια μάτια πλάνα,
μαύρα μάτια μεθυστικά,
τις καρδιές που καίνε
κι οι ματιές τους λένε
τόσα λόγια ερωτικά..."

Ο Τραϊφόρος θυμόταν πως η Βέμπο άργησε να... ζεσταθεί στις πρόβες. Κοιτούσε τα πάντα γύρω της με απάθεια. Σιγά σιγά όμως άρχισε να αποκτά πάλι ενδιαφέρον για την πρόβα και την παράσταση. Στην πρεμιέρα η υποδοχή του κοινού ήταν αποθεωτική και, όπως πίστευε ο Τραϊφόρος, λυτρωτική για τη Βέμπο. Ωστόσο, του ομολόγησε αργότερα πως δεν θυμόταν τίποτα από τη βραδιά εκείνη. Όσο για τις κριτικές; Ο Μαμάκης τόνισε πως η Βέμπο συγκινεί με τα παλιά τραγούδια της που τα αποδίδει εκφραστικά ενώ ο Δρομάζος, κάπως πιο... σκληρός, έγραψε πως το τραγούδι της Βέμπο, αν και δημιουργεί στ' αλήθεια συγκίνηση "για εμάς που μεγαλώσαμε μαζί της", είναι "απλώς μια συγκινητική και ωχρή ανάμνηση ενός λαμπρού παρελθόντος. Και η ανάμνηση δεν μπορεί να καλύψει το παρόν."  Η Σοφία Βέμπο αναμφισβήτητα βρισκόταν σε μια περίοδο της ζωής της που η φωνή της δεν είχε πια τη δύναμη του παρελθόντος. Όπως όμως μαρτυρούν τα ντοκουμέντα, η παρουσία της ήταν πάντα επιβλητική και η εκφραστικότητά της μοναδική...

Η παρούσα ανάρτηση, όπως και όλα τα κείμενα που δημοσιεύονται στο ιστολόγιο αυτό, είναι αποτέλεσμα προσωπικής έρευνας. Είναι υποχρεωτική η ρητή αναφορά στο ιστολόγιο, όταν χρησιμοποιείται υλικό από τις αναρτήσεις του.

Σαν σήμερα το 1941: Άφθονο γέλιο (;)

Στις 13 Αυγούστου 1941 η Ρένα Βλαχοπούλου ξεκίνησε τις εμφανίσεις της στην επιθεώρηση Άφθονο γέλιο στο θέατρο Μακέδο. 

Βραδυνή, 13-8-1941

Οι λιγοστές πηγές που έχουμε για την εποχή εκείνη δείχνουν ότι δεν πρόκειται για ένα συνηθισμένο ξεκίνημα. Όπως παρατήρησε πρώτος ο Αντρέας Μοντέζ στο βιβλίο του Σοφία Βέμπο: Η γυναίκα θρύλος (εκδόσεις Ευσταθιάδης, 2007), η Βλαχοπούλου που ήδη εμφανιζόταν στα Πεύκα και την Όαση (είχε ξεκινήσει ήδη η ανάγκη των καλλιτεχνών να ντουμπλάρουν, και η Βέμπο άλλωστε εμφανιζόταν τόσο στο Μοντιάλ όσο και στο βαριετέ Αθήναιον...) εκλήθη να αντικαταστήσει την Τραγουδίστρια της Νίκης επειδή μάλλον οι αρχές Κατοχής τής απαγόρεψαν να εμφανίζεται στη σκηνή. Οι Ιταλοί στους οποίους οι Γερμανοί παρέδωσαν τη διοίκηση της πρωτεύουσας δεν μπορούσαν να της συγχωρήσουν το γεγονός ότι τους σατίριζε με τα τραγούδια της στη διάρκεια του ελληνοϊταλικού πολέμου, οπότε αποφάσισαν, εκτός από την απόσυρση των σχετικών δίσκων την οποία ζήτησαν μέσω σχετικών ανακοινώσεων στον Τύπο, να σιγήσουν και τη βασικότερη φωνή αυτού του ρεπερτορίου.

Σίγουρα βαρύ το φορτίο της αντικατάστασης για τη νεαρή τραγουδίστρια και, υποθέτω, ανάμικτα και τα συναισθήματά της. Η Ρένα Βλαχοπούλου έτρεφε μεγάλη εκτίμηση για τη Βέμπο--εκείνη, μαζί με την ηθοποιό Λίτσα Λαζαρίδου, της είχε ράψει την πρώτη τουαλέτα που φόρεσε στο θέατρο Μοντιάλ λίγους μήνες πριν. Και τώρα ο Τραϊφόρος και ο Μακέδος την καλούσαν να αντικαταστήσει την ευεργέτιδά της. 

Από το λεύκωμα του Λ. Λιάβα
Το ελληνικό τραγούδι: από το 1821
έως τη δεκαετία του 1950
(εκδ. Εμπορικής Τράπεζας, 2009)

Δεν ξέρω δυστυχώς ποια τραγούδια ερμήνευσε στη σκηνή του Μακέδο η Ρένα. Τόσο εκείνη όσο και η Βέμπο είχαν ήδη τραγουδήσει τον Ιούλιο στίχους που μιλούσαν για την πολυπόθητη ειρήνη ("Το τραγούδι της Ειρήνης" στα Πεύκα η Βλαχοπούλου, "Θα τελειώσει ο πόλεμος" στο Αθήναιον η Βέμπο). Πάντως, όπως έγραψε μια κριτική της εποχής η απουσία της Βέμπο από τη σκηνή του Μακέδο ήταν αισθητή... Και βέβαια, όταν αργότερα της επιτράπηκε να ξανατραγουδήσει, στη σκηνή του θεάτρου Μοντιάλ, η υποδοχή του κοινού ήταν αποθεωτική...

Από τη συλλογή ελληνικών τραγουδιών
της βιβλιοθήκης Λίλιαν Βουδούρη
του Μεγάρου Μουσικής Αθηνών

Το Δεύτερο Πρόγραμμα θυμάται τη Σοφία Βέμπο

Μουσικά πρωινά και μουσικά απογεύματα με τη Σοφία Βέμπο μας προσφέρει αυτή την εβδομάδα το Δεύτερο Πρόγραμμα. Και πώς αλλιώς θα μπορούσε να γίνει, αφού αυτή την εβδομάδα γιορτάζουμε την εθνική επέτειο με την οποία, καλώς ή κακώς, ταυτίστηκε η μεγάλη καλλιτέχνιδα. Ωστόσο, φέτος δεν συμπληρώνονται μόνο 70 χρόνια από την κήρυξη του ελληνοϊταλικού πολέμου, συμπληρώνονται επίσης 100 χρόνια από τη γέννηση της αξέχαστης τραγουδίστριας. Έτσι, δυο καθημερινές εκπομπές του Δεύτερου αποφάσισαν να ασχοληθούν με τη συνολική διαδρομή της Βέμπο στον χώρο του ελληνικού τραγουδιού και του ελληνικού θεάματος γενικότερα.

Κάθε πρωί λοιπόν, από σήμερα μέχρι και την Παρασκευή 29 Οκτωβρίου, από τις 10 ως τις 11, ο Λεωνίδας Αγγέλου και η Μαρίνα Λαχανά παρουσιάζουν ένα οδοιπορικό στην πολυκύμαντη σταδιοδρομία της "Τραγουδίστριας της Νίκης".

Αλλά και κάθε απόγευμα, ο Σιδερής Πρίντεζης παρουσιάζει στο Κλειδί του Σολ το δικό του αφιέρωμα στη Βέμπο. Συγκεκριμένα, τη Δευτέρα 25 Οκτωβρίου, την Τρίτη 26 Οκτωβρίου και την Τετάρτη 27 Οκτωβρίου, στις 7 το απόγευμα, θα μεταδώσει προπολεμικές και μεταπολεμικές ηχογραφήσεις, με τη φωνή της Σοφίας Βέμπο, από το θέατρο και τη δισκογραφία. Ακούγονται βαλς, τάνγκο, ρομάντζες, ανατολίτικα, αρχοντορεμπέτικα, δημοτικά και δημοτικοφανή τραγούδια που ηχογράφησε στην Ελλάδα αλλά και την Αμερική. Την Πέμπτη 28 Οκτωβρίου, στις 6 το απόγευμα, θα μεταδοθεί δίωρη επετειακή εκπομπή που θα περιλαμβάνει τραγούδια, από το ρεμπέτικο ρεπερτόριο στην αρχή και από το ελαφρό ρεπερτόριο στη συνέχεια, που ηχογραφήθηκαν μετά την κήρυξη του ελληνοϊταλικού πολέμου, τα περισσότερα φυσικά με τη φωνή της Σοφίας Βέμπο. Ακόμα, στην ίδια εκπομή, θα ακουστούν αποσπάσματα από μεταγενέστερες επετειακές εκομπές του αρχείου της Ελληνικής Ραδιοφωνίας (σημειώνω εδώ ότι το πρωί της 28ης Οκτωβρίου, στις 11, το Δεύτερο θα μεταδώσει από το αρχείο δυο ολόκληρες εκπομπές με τίτλο Το θέατρο του '40 που παρουσίασαν το 1982 ο Αλέκος Σακελλάριος και ο Μίμης Πλέσσας). Τέλος, την Παρασκευή 29 Οκτωβρίου, στις 7 το απόγευμα, η εκπομπή του Σιδερή Πρίντεζη θα είναι αφιερωμένη στη Σοφία Βέμπο του κινηματογράφου, του ραδιοφώνου και της τηλεόρασης. Θα μεταδοθούν τραγούδια και σκηνές από τις μόλις τρεις ταινίες στις οποίες συμμετείχε, σπάνια αποσπάσματα από ραδιοφωνικές επιθεωρήσεις και συνεντεύξεις της, αλλά και ηχητικά στιγμιότυπα από την ιστορική τηλεοπτική της συνέντευξη στον Φρέντυ Γερμανό.

Το εξαιρετικό αφιέρωμα στον Γιάννη Δαλιανίδη που παρουσίασε ο Σιδερής Πρίντεζης την περασμένη εβδομάδα με κάνει να πιστεύω ότι και το αφιέρωμά του στη Βέμπο θα χαρακτηρίζεται από μεράκι και σεβασμό και θα μας επιφυλάσσει και εκπλήξεις που τόσα χρόνια βρίσκονταν καλά κρυμμένες στο αρχείο της Ελληνικής Ραδιοφωνίας. Και με την ευκαιρία αυτή, να πω ότι χάρηκα ιδιαίτερα που διάβασα στη χθεσινή Κυριακάτικη Ελευθεροτυπία τη συνέντευξη που έδωσε ο νέος γενικός διευθυντής της ΕΡΑ Δημήτρης Παπαδημητρίου, στην οποία μεταξύ άλλων δήλωσε ότι πρόθεσή του είναι να αξιοποιηθούν τα διαμάντια που κρύβει το πλούσιο αρχείο της ραδιοφωνίας με τη συνδρομή παραγωγών όπως η Φεβρωνία Ρεβύνθη και ο Σιδερής Πρίντεζης που γνωρίζουν καλά το αρχείο. Προβλέπεται ένας χειμώνας με πολλές μουσικοθεατρικές ραδιο-συγκινήσεις.