Σαν σήμερα το 1983: Θέατρο Τέχνης εναντίον Ορφέα;

Στις 27 Σεπτεμβρίου 1983 διαβάζουμε στη στήλη "Μικροπολιτικά" της εφημερίδας Τα Νέα:

Ποιοι παν σε ποιους

Δυο δημοφιλείς ηθοποιοί βρέθηκαν χθες, λίγο πριν το μεσημέρι, στο Προεδρικό Μέγαρο: η Ρένα Βλαχοπούλου κι ο Γιάννης Μιχαλόπουλος... Συναντήθηκαν με τον Πρόεδρο της Δημοκρατίας [Κωνσταντίνο Καραμανλή] και μετά τα είπαν με το γενικό γραμματέα της Προεδρίας της Δημοκρατίας ι. Π. Μολυβιάτη. Τι είπαν;

Η φημολογία λέει ότι η επίσκεψη είχε σχέση με το γνωστό θέμα του "Ορφέα" που γίνεται θέατρο. Με τι άλλο μπορούσε να είχε δηλαδή;

Την ίδια πάνω-κάτω ώρα ο Θανάσης Βέγγος βρισκόταν στο γραφείο του υπουργού Δικαιοσύνης κ. Γ. Αλ. Μαγκάκη, που τον δέχθηκε με μεγάλη εγκαρδιότητα.

--Καλέ μου άνθρωπε, του είπε ο δημοφιλής Θανάσης, πάνε να μας κλείσουν το θέατρο!

Δυο επισκέψεις που σπάνε την παράδοση: οι πολιτικοί να πηγαίνουν στους... ηθοποιούς--και να φωτογραφίζονται στα παρασκήνια μαζί τους...

Τα Νέα, 27-9-1983

Ποιο ήταν το γνωστό θέμα του Ορφέα; Όλα είχαν αρχίσει δυο εβδομάδες νωρίτερα, όταν ο Κάρολος Κουν ανακοίνωσε σε συνέντευξη Τύπου πως η λειτουργία του Υπογείου του Θεάτρου Τέχνης απειλούνταν από τη μετατροπή του κινηματογράφου Ορφέα σε θέατρο που θα στέγαζε τις επιθεωρησιακές παραγωγές του Ηλία Μαροσούλη, ο οποίος φιλοδοξούσε να μεταφέρει τα γιγαντιαία θεάματα του Δελφινάριου σε χειμερινό θέατρο του αθηναϊκού κέντρου.

Πετυχημένο, ομολογουμένως, λογοπαίγνιο της Ελευθεροτυπίας...

Στη συνέντευξη Τύπου που δόθηκε στις 13 Σεπτεμβρίου 1983 ο Κάρολος Κουν δήλωσε ότι το Θέατρο Τέχνης απειλείται απροσδόκητα με αφανισμό εάν ανέβει το "χολιγουντιανού τύπου σόου" στον Ορφέα, στο υπόγειο του οποίου λειτουργούσε το Θέατρο Τέχνης. Ο Κουν δήλωσε πως με βάση την εμπειρία από τη συναυλία του Γιώργου Νταλάρα που είχε δοθεί λίγους μήνες νωρίτερα στον ίδιο χώρο, ήταν αδύνατον να λειτουργήσει το θέατρο λόγω της φασαρίας και των κραδασμών στη σκηνή του Ορφέα που φτάνουν μέχρι το Υπόγειο. Ο Γιώργος Λαζάνης επισήμανε πως για το θέμα ζητήθηκαν συμβουλές από έναν καθηγητή της ακουστικής από το Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης, ο οποίος απεφάνθη πως λύση θα υπάρξει μόνο αν γίνει πλήρης ηχομόνωση--πράγμα που θα χρειαστεί πολύχρονη δουλειά κι ένα κόστος 20 έως 25 εκατομμυρίων δραχμών, ποσό που το Θέατρο Τέχνης αδυνατούσε να πληρώσει.

Εκτός όμως από την εκκωφαντική επιθεωρησιακή μουσική ο Κουν έθεσε και το ζήτημα της πρόσβασης του κοινού στο Θέατρο Τέχνης: "Η είσοδος από την οδό Σταδίου θα είναι προβληματική με τον φοβερό συνωστισμό που θα υπάρχει για το σώου του Ορφέα. Πέρυσι με τον Νταλάρα οι θεατές μας παίζανε ξύλο για να μπουν μέσα..."

Και ο Κουν συμπλήρωσε: "Είμαστε εδώ 30 χρόνια... Από δω βγήκε μια γενιά ηθοποιών και θεατών, βγήκανε όλοι οι θιασάρχες, οι μουσικοί, οι σκηνογράφοι, οι συγγραφείς, οι μεταφραστές, που σήμερα πλουτίζουν ολόκληρο το ελληνικό θέατρο. Θέλουμε να προστατεύσουμε και το κοινό του Θεάτρου Τέχνης και τη συνέχεια της εργασίας μας". 

Ο Ορφέας πριν τη μετατροπή του σε θέατρο
Πηγή φωτογραφίας: Τα Νέα, 14-9-1983

Στη συνέχεια ο Κάρολος Κουν αναφέρθηκε στις ενέργειες στις οποίες προέβη το Θέατρο Τέχνης: "Στείλαμε μια εξώδικο στη Φιλεκπαιδευτική Εταιρία στο Αρσάκειο που σ' αυτήν ανήκει το κτίριο και προσπαθήσαμε να έρθουμε σε επαφή με τους υπεύθυνους του ιδρύματος, πράγμα που απέφυγαν. Επικαλούμαστε όσα είπε ο Πρωθυπουργός [Ανδρέας Παπανδρέου] παλιότερα για τη μετατροπή του Αρσακείου και τη στέγαση του Συμβουλίου της Επικρατείας, επικαλούμαστε τον υπουργό Χωροταξίας για το ρυθμιστικό της Αθήνας (όπως αναφέρει σκοπός του είναι η ανάπλαση της περιοχής με τη δημιουργία νέας πλατείας, των δικαστηρίων, την ανάδειξη του Αρσακείου με ποιοτική παρέμβαση στη λειτουργία του). Κάνουμε ακόμα έκκληση στο υπουργείο Πολιτισμού, το οποίο γνωρίζει την παράδοση του Θεάτρου Τέχνης και στο υπουργείο Δικαιοσύνης, το οποίο θα στεγάσει το Συμβούλιο της Επικρατείας". Και ο Κουν κατέληξε: "Χωρίς να έχουμε καμιά διαφορά με τους καλλιτέχνες που θα εργαστούν από πάνω μας στον 'Ορφέα', βλέπουμε ότι δεν υπάρχει τρόπος συνύπαρξης και των δύο θεάτρων. Μακάρι να υπήρχε τρόπος."

Όταν ρωτήθηκε για το ρεπερτόριο εκείνης της σεζόν ο Κουν δήλωσε: "δεν έχω να πω τίποτα, πριν λυθεί το θέμα του 'Ορφέα'. Θ' αρχίσουμε πάντως με την 'Κασέτα' [Σημείωση του Rena Fan: επιτυχία της προηγούμενης σεζόν]. Αν αρχίσουμε..."

Σκηνή από την Κασέτα της Λούλας Αναγνωστάκη. Πρωταγωνιστούσαν
οι Μίμης Κουγιουμτζής, Σοφία Ολυμπίου, Λάζαρος Γεωργακόπουλος,
Σπύρος Κωνσταντόπουλος, Ρουμπίνη Βασιλακοπούλου, Λυδία Κονιόρδου

Μετά τη διαμαρτυρία του Κουν, η αστυνομία επενέβη και άρχισε να φρουρεί το θέατρο ολόκληρο το 24ωρο απαγορεύοντας κάθε εργασία ανακαίνισης στον Ορφέα, ακόμα και την κατασκευή σκηνικών για την παράσταση. Ο Αντώνης Τρίτσης που ήταν τότε υπουργός Χωροταξίας, Οικισμού και Περιβάλλοντος, δήλωσε στις εφημερίδες πως αποφάσισε τη διακοπή των εργασιών, γιατί "οι επιχειρηματίες που νοίκιασαν το κινηματοθέατρο δεν είχαν άδεια για τη διεξαγωγή των εργασιών. Ο χώρος είναι κοινόχρηστος και για οποιαδήποτε εργασία χρειάζεται η έγκριση της πολεοδομικής υπηρεσίας. Όσο για το Θέατρο Τέχνης, είναι ιστορικό θέατρο, αναπόσπαστο μέρος του διατηρητέου Αρσακείου και ο ενοικιαστής του 'Ορφέα' θα πρέπει να το προστατεύσει με ηχομόνωση και ξεχωριστή είσοδο". Ο Τρίτσης επισήμανε ακόμα πως οι αρμόδιοι υπουργοί θα συζητήσουν με την ιδιοκτήτρια Φιλεκπαιδευτική Εταιρία την περίπτωση αγοράς των κτιρίων από το κράτος ή τη μακροχρόνια μίσθωσή τους για τη στέγαση του Συμβουλίου της Επικρατείας, οπότε σε εκείνη την περίπτωση "θ' αναθεωρηθεί φυσικά η μίσθωση του 'Ορφέα' στην εταιρία 'Φοίβος Α.Ε.'".

Οπότε ήταν η σειρά της άλλης πλευράς να εκφράσει τις απόψεις της. Ο θεατρικός επιχειρηματίας Ηλίας Μαροσούλης οργάνωσε κι εκείνος συνέντευξη Τύπου στις 13 Σεπτεμβρίου, στην οποία μάλιστα παραβρέθηκε και ο Γιώργος Λαζάνης εκ μέρους του Θεάτρου Τέχνης. Παρόντες ήταν επίσης ο Νίκος Κούρκουλος ως πρόεδρος της Πανελλήνιας Ένωσης Ελευθέρου Θεάτρου (Π.Ε.Ε.Θ.) και ο Δημήτρης Πιατάς ως εκπρόσωπος του Σωματείου Ελλήνων Ηθοποιών (Σ.Ε.Η.). Ο Κούρκουλος είπε πως πρέπει "να λειτουργήσουν και τα δύο θέατρα απρόσκοπτα. Δεν μπορεί να μείνουν χωρίς δουλειά τόσοι άνθρωποι σε περίοδο μάλιστα κρίσης. Λύση μπορεί να βρεθεί. Εύχομαι να βρεθεί σύντομα" και ο  Πιατάς συμφώνησε πως πρέπει να βρεθεί η χρυσή τομή. 

Ο Δημήτρης Πιατάς ανήκε επίσης στον θίασο του Ορφέα. Παρόντα στη συνέντευξη Τύπου ήταν βέβαια όλα τα στελέχη του θιάσου: η Ρένα Βλαχοπούλου, ο Θανάσης Βέγγος, ο Γιώργος Κωνσταντίνου, ο Γιάννης Μιχαλόπουλος, ο Φώτης Μεταξόπουλος και τα μικρότερα ονόματα, καθώς και το τεχνικό προσωπικό του θεάτρου (συνολικά 130 περίπου εργαζόμενες/-οι). Εκεί βρίσκονταν και οι συγγραφείς της επιθεώρησης που θα ανέβαινε στο θέατρο Ηλίας Λυμπερόπουλος, Λάκης Μιχαηλίδης και Ναπολέων Ελευθερίου και οι συνεργάτες και νομικοί σύμβουλοι του Μαροσούλη, οι οποίοι δήλωσαν ότι η μετατροπή του Ορφέα σε θέατρο ήταν νόμιμη, εφόσον ο χώρος είχε άδεια λειτουργίας ως κινηματοθέατρο.

Ρένα Βλαχοπούλου και Θανάσης Βέγγος στη συνέντευξη Τύπου
για τη διένεξη Ορφέα και Θεάτρου Τέχνης

Στη συνέχεια ο Ηλίας Λυμπερόπουλος δήλωσε: "Όλοι μας τιμούμε τον Δάσκαλο και κανείς δεν διανοείται να θίξει το Θέατρο Τέχνης". Η Ρένα Βλαχοπούλου είπε με τη σειρά της: "Ο Δάσκαλος ξέρει τι θα πει ανάγκη. Αυτό το θέατρο (ο Ορφέας) έγινε με θυσίες και είναι ανάγκη να δουλέψει για να δώσει δουλειά σε τόσο κόσμο". Το κλίμα έγινε κάπως δυσάρεστο, καθώς αφέθηκαν υπονοούμενα για "εντολές άνωθεν" που δόθηκαν στο Υ.Χ.Ο.Π. και είχαν ως αποτέλεσμα τη διακοπή των εργασιών, ενώ οι πρωταγωνιστές δήλωσαν πως ο Τύπος μεροληπτεί υπέρ του Θεάτρου Τέχνης, αντιμετωπίζοντας τους καλλιτέχνες της επιθεώρησης ως ηθοποιούς Β' κατηγορίας. Ο Φώτης Μεταξόπουλος είπε "Μας μεταχειρίζονται σαν να είμαστε παρακατιανοί... μπουλούκια...". Ο Γιάννης Μιχαλόπουλος δήλωσε: "Η επιθεώρηση έχει προσφέρει πάρα πολλά... Είναι κι αυτή τέχνη. Μη μας χωρίζετε σε πατρίκιους και πληβείους...". Ο Γιώργος Κωνσταντίνου θύμισε στον Γ. Λαζάνη πως όταν έπαιζαν μαζί στους Όρνιθες του Αριστοφάνη ανακάλυψαν μια μέρα πως η Αστυνομία "είχε μπλοκάρει το θέατρο. Σήμερα βλέπουμε πάλι Αστυνομία να έχει μπλοκάρει το θέατρο...".

Αναφέρθηκε επίσης ότι από τη στιγμή που το Θέατρο Τέχνης κατάφερε να λειτουργήσει παράλληλα με τις συναυλίες του Γιώργου Νταλάρα στον Ορφέα, η επιθεώρηση δεν θα έπρεπε να δημιουργεί πρόβλημα, αφού τα μουσικά μέρη της θα είχαν μικρότερη διάρκεια. Ο Λαζάνης απάντησε πως η ενόχληση από τις συναυλίες διήρκεσε λίγες μόνο μέρες, ενώ η επιθεώρηση του Ορφέα θα ήταν ένα μόνιμο καθεστώς. Ο Ηλίας Μαροσούλης δήλωσε πως το θέμα της ηχομόνωσης μπορούσε να λυθεί, καθώς εντοπίστηκαν οι αεραγωγοί ενός εγκαταλελειμμένου συστήματος εξαερισμού τους οποίους βούλωσε ο ίδιος: όπως διαπίστωσε και ο Γ. Λαζάνης, με τον τρόπο αυτό ο ήχος δεν ενοχλούσε πια το Θέατρο Τέχνης, παρόλο που τα ηχεία δοκιμάστηκαν στα 100 ντεσιμπέλ (ο ρεπόρτερ της Ελευθεροτυπίας πάντως που κατέβηκε στο Υπόγειο του Κουν διαπίστωσε πως το θέμα δεν είχε λυθεί, αφού ο ήχος ήταν μεν μειωμένος, αλλά θα αποσπούσε σε κάθε περίπτωση τους ηθοποιούς του Θεάτρου Τέχνης από την προσήλωση που απαιτεί το ρεπερτόριό του).

Ο Μαροσούλης δεσμεύτηκε ότι θα φροντίσει την ηχομόνωση και ότι θα ανοίξει και μια ξεχωριστή είσοδο για το Θέατρο Τέχνης, ώστε να μην εμποδίζεται η προσέλευση των θεατών σε αυτό. Ο Λαζάνης βέβαια επισήμανε πως για να γίνουν όλες αυτές οι εργασίες θα πρέπει να δοθεί η άδεια από τη Φιλεκπαιδευτική Εταιρία, η οποία αντέδρασε τελευταία από όλους, με ανακοίνωση που δημοσιεύτηκε στον Τύπο την 1η Οκτωβρίου και με την οποία διαβεβαίωνε πως όλες οι επεμβάσεις που σχεδίαζε ο Μαροσούλης ήταν νόμιμες και πως οι φόβοι του Κάρολου Κουν και του Υ.Χ.Ο.Π. ήταν αδικαιολόγητοι (ανακοίνωση που τρεις μέρες μετά προκάλεσε την οργή του Κώστα Γεωργουσόπουλου για την εταιρία που κατάντησε "κτηματομεσιτική" και χρησιμοποιεί το Θέατρο Τέχνης ως άλλοθι, ενώ τα μέλη της "εκπαιδευτικοί φροντίζουν για τη μόνωση και για την απομόνωση...").

Το θέμα, όπως είπαμε και στην αρχή, πήρε πολιτικές διαστάσεις. Βλαχοπούλου-Μιχαλόπουλος μίλησαν με τον Καραμανλή, τον οποίον όμως ευχαρίστησε και ο Κουν επειδή έδειξε ενδιαφέρον για το νέο θέατρο που παραχωρήθηκε στο Θέατρο Τέχνης, στην οδό Φρυνίχου, το οποίο θα ήταν έτοιμο σε δύο χρόνια. Η Απογευματινή ενέπλεξε και τον πρωθυπουργό Ανδρέα Παπανδρέου στο θέμα, με αντιπολιτευτικές αιχμές, λέγοντας πως η κυβέρνηση είναι χρεωμένη και στις δυο πλευρές: "Ο πρωθυπουργός χρωστάει τα πρώτα του μαθήματα υποκριτικής στον Κάρολο Κουν. Τα πήρε στο Αμερικανικό Κολλέγιο, όπου φοίτησε ο κ. Παπανδρέου και δίδασκε ο μετέπειτα δημιουργός του Θεάτρου Τέχνης". Κάτι χρωστάει όμως το ΠΑΣΟΚ και στον Ηλία Μαροσούλη, αφού, σύμφωνα με την Απογευματινή, φιλοκυβερνητική εφημερίδα έγραψε πως ο επιχειρηματίας "υπήρξε, απ' ό,τι ξέρουμε, από χρόνια φίλος του ΠΑΣΟΚ, κι απ' αυτούς που κατέβαλαν τον οφειλόμενο οβολό τους--στην προεκλογική περίοδο"...

Ο Ηλίας Λυμπερόπουλος επέμενε, στη στήλη του στο Έθνος, να αποδίδει τη διένεξη "στην αριστοκρατική αντίληψη κυβερνητικών και κουλτουριάρηδων κύκλων", που "ξαφνικά απόχτησαν... πουριτανισμό και... αλλεργία απέναντι στα--πράγματι πολλές φορές--αχαλίνωτα σόκιν και στις βωμολοχίες", και στη "βαθύτερη απέχθεια" μερικών που δεν θέλει να κατονομάσει "απέναντι στις λαϊκές μάζες, το 'συφερτό' όπως το ονομάζουν--χωρίς βέβαια να σκέφτονται πως αυτός ο 'συφερτός' είναι που όταν ξύπνησε έφερε την Αλλαγή". Άλλωστε, παρατηρεί πως το κύμα της βωμολοχίας "το ξεκίνησαν και το φούντωσαν πρώτοι και καλύτεροι οι λεγόμενοι 'κουλτουριάρηδες' νεώτεροι συγγραφείς (Σκούρτης, Αρμένης, Ευθυμιάδης)" που τα βωμολοχικά τους έργα αγκάλιασαν οι ίδιοι κριτικοί που "σοκάρονται" από την επιθεώρηση... (Είναι γεγονός πάντως πως οι επιθεωρήσεις τόσο του Ορφέα όσο και των άλλων μουσικών θεάτρων στηλιτεύτηκαν ιδιαίτερα από την κριτική εκείνης της σεζόν για τη βωμολοχία τους...).

Αλαλούμ Ελλάς στον Ορφέα, Η κασέτα στο Θέατρο Τέχνης

Τελικά, στις 8 Οκτωβρίου διαβάζουμε πως βρέθηκε η χρυσή τομή. Το Υ.Χ.Ο.Π. έδωσε τις απαιτούμενες άδειες στον Ηλία Μαροσούλη, ώστε να κατασκευάσει την απαραίτητη ηχομόνωση που θα διαφυλάσσει τη λειτουργία του Θεάτρου Τέχνης, και να διασφαλίσει την απρόσκοπτη προσέλευση του κοινού στο Θέατρο Τέχνης, έως ότου δοθεί μια οριστική λύση με διαφορετική διαρρύθμιση της εισόδου.

Τα συνεργεία του Μαροσούλη ρίχτηκαν στη δουλειά, ώστε να δοθεί η πρεμιέρα της επιθεώρησης Αλαλούμ Ελλάς στις 27 Οκτωβρίου--μόνο που, όπως ίσως δούμε άλλη φορά, οι ηθοποιοί ήταν κάπως ανέτοιμοι. Ο επιχειρηματίας δήλωσε πως η ανακαίνιση, η ηχομόνωση και όλες οι εργασίες κόστισαν 80 εκατομμύρια δραχμές. Στη συνέντευξη Τύπου, όμως, δυο μέρες πριν από την πρεμιέρα, ο Φώτης Μεταξόπουλος προκάλεσε την ενόχληση κάποιων δημοσιογράφων όταν επικεφαλής του μπαλέτου τους έδωσε μια γεύση από τη φαντασμαγορική έναρξη του έργου (με τις απαραίτητες ακτίνες λέιζερ, που ως καινούριο φρούτο στον χώρο του θεάματος είχαν ήδη καταντήσει "μαϊντανός"--και κόστισαν μάλιστα 15 εκατομμύρια).

Κι ενώ η μουσική κι οι στίχοι έχουν ένα δυνατό ρυθμό ο Μεταξόπουλος λέει σε μια στιγμή (με χιούμορ;): "Σιγά-σιγά μην ενοχλήσουμε τον Κουν". Τότε η ένταση χαμηλώνει για λίγο για να ξανανέβει μετά από ένα λεπτό, για να ακουστεί και πάλι στο στυλ "Καίσαρ-Καίσαρ" το "Ορφέας-Ορφέας".

Ο Μεταξόπουλος είπε ακόμη ότι το πρώτο νούμερο της επιθεώρησης δείχνει ένα ζευγάρι, που ενώ θέλει να πάει στου Κουν, κατά λάθος μπαίνει στον "Ορφέα". Φεύγει, αλλά στου Κουν--λέει--δεν τους αφήνουν, γιατί έχει αρχίσει το έργο, και για να μη μείνουν απέξω στο κρύο, παρακαλούν και τους αφήνουν να μπουν στον "Ορφέα".

Στο "γιατί ρίχνουν λάδι στη φωτιά" αφού αυτή η διένεξη έχει τελειώσει (μπήκε ηχομόνωση, φτιάχτηκε ξεχωριστή θεατρική είσοδος), ένας από τους συγγραφείς κι ο επιχειρηματίας μας είπαν: "Είναι ένα είδος χιούμορ". Στην κρίση σας...

Ελευθεροτυπία, 27-10-1983

Ο Ορφέας λειτούργησε για λίγο καιρό ακόμα ως θέατρο. Ανέβηκαν εκεί οι επιθεωρήσεις Έξω η Ελλάδα από το Κιάτο (επικεφαλής του θιάσου και πάλι η Ρένα Βλαχοπούλου) και Πράσινα δαμάσκηνα και ψιλές ελιές (επικεφαλής ο Χάρρυ Κλυν), αλλά τελικά πάρθηκε η απόφαση να κατεδαφιστεί, παρά τις διαμαρτυρίες του Ηλία Μαροσούλη για τα χρήματα που είχε επενδύσει για την ανακαίνισή του...

Το εξώφυλλο του προγράμματος
από το αρχείο του Τμήματος Παραστατικών Τεχνών
του ΕΛΙΑ/ΜΙΕΤ

Η παρούσα ανάρτηση, όπως και όλα τα κείμενα που δημοσιεύονται στο ιστολόγιο αυτό, είναι αποτέλεσμα προσωπικής έρευνας. Είναι υποχρεωτική η ρητή αναφορά στο ιστολόγιο, όταν χρησιμοποιείται υλικό από τις αναρτήσεις του.

Σαν σήμερα το 1976: "Στη φωλιά του ΚούΚου...ε", "Ρετρό" και άλλες επιθεωρήσεις...

Στις 28 Ιουλίου 1976 η Ρένα Βλαχοπούλου εμφανιζόταν στην επιθεώρηση Στη φωλιά του ΚούΚου...ε που είχε ανέβει στο θέατρο Παρκ στις 19 Ιουνίου. Τα κείμενά της είχαν γράψει ο Κώστας Νικολαΐδης και ο Πυθαγόρας και τη μουσική της ο Ζακ Ιακωβίδης (και ο αρχικός τίτλος της ήταν Στα σαγόνια του Λαμπρία, στη φωλιά του ΚούΚου...ε). Δεν είμαι σίγουρος για τη σειρά με την οποία πρέπει να παρουσιάσω τα ονόματα των ηθοποιών, αφού υπήρχε το εξής τερτίπι στο πρόγραμμα: αριστερά κάποια ονόματα με πρώτο του Σωτήρη Μουστάκα και δεξιά, χώρια, τα ονόματα της Ρένας Βλαχοπούλου και του Θανάση Βέγγου (και οι φωτογραφίες τους βρίσκονταν σε ένα ένθετο φύλλο, το συνήθιζε αυτό τότε ο παραγωγός Βαγγέλης Λιβαδάς). 

Και η διαφήμιση τοποθετεί το όνομα της Ρένας μόνο του, στα δεξιά, και μέσα σε συννεφάκι  με τον χαρακτηρισμό "ανεπανάληπτη", ενώ "συμμετέχει" ("εκτάκτως" σε κάποιες διαφημίσεις) ο Θανάσης Βέγγος (που άρχισε να εμφανίζεται στο έργο μία εβδομάδα μετά την πρεμιέρα, στις 26 Ιουνίου).

-

Οι δύο συγγραφείς σε δήλωσή τους προς τον Τύπο "βεβαιώνουν ότι έδωσαν όλον τον εαυτό τους για να γράψουν 'μια επιθεώρηση επίκαιρη γεμάτη πολιτική και κοινωνική σάτιρα, μ' ένα πνεύμα προοδευτικό, δίνοντας την εικόνα της σύγχρονης ζωής καυστικά, ανεπηρέαστα, αδέσμευτα και προπαντός γελαστικά'" (Τα Νέα, 19-6-1976). Κάποια από τα νούμερα της παράστασης ήταν το "Στα σαγόνια της εφορίας" με τη Ρένα Βλαχοπούλου, απαυδισμένη από τη θεατρική της ζωή και το κυνηγητό της εφορίας, αλλάζει διαρκώς επαγγέλματα, από γκαρσόνα μέχρι τροτέζα, το "Τιμάριθμε, κατέβα να φάμε" με τον Θανάση Βέγγο, ανθρωπάκι του λαού και το "Μια πλύστρα βγάζει τα άπλυτα", ένα "νούμερο καθάρσεως" με τον Γιάννη Βογιατζή, Ο Σωτήρης Μουστάκας και ένα γκρουπ τρελών στο νούμερο "Στη φωλιά του κούκου" εκτελούν μια επίκαιρη παρωδία της ομότιτλης κινηματογραφικής επιτυχίας (που είχε παρουσιαστεί και σε αθηναϊκό θέατρο λίγους μήνες νωρίτερα). Στο δεύτερο μέρος του έργου παρουσιαζόταν μια παρωδία του σίριαλ Οι δίκαιοι με ολόκληρο τον θίασο.

Από τη σελίδα του Facebook Μουσικό Θέατρο
του ηθοποιού και χορευτή Γιάννη Χριστόπουλου

Προτού σας παρουσιάσω τις κριτικές που γράφτηκαν για την παράσταση, σκέφτηκα να κάνω έναν αρκετά μεγάλο περίπατο στις επιθεωρησιακές σκηνές του καλοκαιριού του 1976. Βασικός οδηγός μου είναι κάποια ρεπορτάζ του Μπάμπη Κομνηνού στον Ταχυδρόμο, από τα οποία παρουσιάζω κάποια εκτενή αποσπάσματα. Η αίσθηση που μου δημιουργείται είναι ότι οι επιθεωρήσεις του καλοκαιριού εκείνου δεν είχαν καταφέρει να παρουσιάσουν πολύ ενδιαφέροντα κείμενα...

Δυστυχώς όμως αν κάτι λείπει από τις επιθεωρήσεις, που παίζονται φέτος καλοκαίρι στην Αθήνα, είναι ακριβώς η σημερινή πραγματικότητα. Είναι πραγματικά περίεργο, αλλά τη στιγμή που η εσωτερική και η διεθνής πραγματικότητα προσφέρουν τόσα καυτά θέματα, συγγραφείς δοκιμασμένοι, με επιτυχίες στο παρελθόν--ακόμα και μέσα στην τόσο δύσκολη για την επιθεώρηση εφταετία--φαίνεται να νοιώθουν αμηχανία μπροστά στα σημερινά προβλήματα και καταφεύγουν τις περισσότερες φορές σε δυο εύκολες λύσεις: Τη νοσταλγική αναπόληση παλιών καλών καιρών και την τηλεόραση--τον φοβερό αυτό παραμορφωτικό καθρέφτη της επικαιρότητας.

Ρετρό...

Η νοσταλγική αναπόληση, το "ρετρό" όπως το λένε σήμερα, είναι η μεγάλη μόδα της εποχής. Σε μεγάλες ή μικρές δόσεις υπάρχει σε όλες σχεδόν τις φετεινές επιθεωρήσεις. 

Ο Ορέστης Λάσκος με τους συνεργάτες του αναβιώνουν το κατοχικό βαριετέ "Αλκαζάρ" στο θέατρο "Μινώα", ενώ η επιθεώρηση που παίζεται στο "Δελφινάριο" μάς μεταφέρει 50 χρόνια πίσω, στο παλιό θέατρο Φαλήρου. "Φάληρο 1926-1976" ονομάζεται και το χορευτικό ρετρό που παρουσιάζουν στο "Αθηναϊκό Κηποθέατρο" ο Δαρζέντας με την Ντόροθυ και το μπαλέτο τους, ενώ στο ίδιο θέατρο υπάρχει και άλλη αναδρομή, με σκετσάκια αυτή τη φορά, και με αφορμή ένα παγκάκι του πάρκου που "θυμάται". Αλλά και ο Αλέκος Λειβαδίτης στο ίδιο θέατρο "θυμάται", παρέα με μια λατέρνα, η Μπελίντα, στο "Δελφινάριο" μάς θυμίζει τα παλιά τραγούδια της, στο φινάλε του θεάτρου "Μπουρνέλλη" βρίσκουμε ένα "ρετρό στο λαϊκό τραγούδι"--που ουσιαστικά δεν είναι καθόλου "ρετρό", αφού τα τραγούδια που ακούγονται δεν έπαψαν ποτέ να τραγουδιούνται, και τα νοιώθουν πολύ δικά τους και πολύ σημερινά ακόμα και οι πιο νέοι από τους θεατές.

Και η μόδα του ρετρό φτάνει σχεδόν στον παροξυσμό με το "ρετρό μετά 50 χρόνια" που παρουσιάζει ο Παράβας στο "Δελφινάριο". Το εύρημα είναι καταρχήν έξυπνο--ο Παράβας γυρίζει το 2026 στο καμαρίνι του και "θυμάται" το 1976--η ερμηνεία είναι θαυμάσια, η όλη δομή του νούμερου αριστοτεχνική και θα χειροκροτούσαμε μια πραγματική δημιουργία αν δεν ξέπεφτε ξαφνικά σε φτηνή δημαγωγία και σε ένα ακόμα φτηνότερο λιβανωτό του Καραμανλή. 

Ο Ορέστης Λάσκος και ο Μητσάρας στην πρώτη εκδοχή του "Ρετρό"
στο θέατρο Μινώα.
Πηγή: Ταχυδρόμος, 24-6-1976

Πάντως, η πιο πετυχημένη, εμπορικά τουλάχιστον, αναβίωση του ρετρό (αυτή που αν δεν κάνω λάθος αποτέλεσε την αφετηρία για να γνωρίσει νέες δόξες το ελαφρό τραγούδι με ανατυπώσεις παλιών ηχογραφήσεων στις 33 στροφές) συνέβαινε στη σκηνή του θεάτρου Μινώα, με τη συνεργασία του Γιώργου Λαζαρίδη και του Ορέστη Λάσκου. Παρουσιάστηκαν δύο διαφορετικές εκδοχές ως δεύτερο μέρος δύο επιθεωρήσεων αντίστοιχα, Μια τρύπα στο νερό και Ο Καραγκιόζης στο Αιγαίο. Και στις δύο εκδοχές πρωτοστατούσε ο Λάσκος ως κονφερανσιέ του παλιού βαριετέ Αλκαζάρ και παρουσίαζε το πρόγραμμα μιας κατοχικής βραδιάς (του 1943 και του 1944 αντίστοιχα) και μαέστρος, βασικό συστατικό ενός τέτοιου εγχειρήματος, ήταν ο Γιώργος Νιάρχος. Στην πρώτη παράσταση αστέρια του προγράμματος ήταν η πολυτάλαντη Νινή Ζαχά, ο τενόρος Κώστας Μανιατάκης και ο θρυλικός λαϊκός κωμικός Μητσάρας. 

Η Νινή Ζαχά παίζει κλαρινέτο
στην πρώτη εκδοχή του "Ρετρό"
στο θέατρο Μινώα.
Πηγή: Ταχυδρόμος, 24-6-1976

Παρόλο που οι κριτικές και τα ρεπορτάζ ήταν θετικότατα για τους παραπάνω μύθους του παλιού βαριετέ, υπήρχε διχογνωμία για το αν το εγχείρημα ήταν πετυχημένο. Ο  Μπ. Κομνηνός (Ταχυδρόμος, 24-6-1976) έγραψε για την πρώτη εκδοχή πως "Οι 'παρενθέσεις' με τα χωνιά και τα επαναστατικά συνθήματα, με τις εκτελέσεις και τις λαθραίες ραδιοφωνικές εκπομπές, είναι πολύ αδύνατες και επιφανειακές και δεν μπορούν να ανασυνθέσουν ούτε υπαινικτικά την 'πραγματικότητα' της εποχής. Ακόμα και όταν ο Ορέστης Λάσκος διαβάζει το ποίημά του για τον αδελφό του, που σκοτώθηκε πολεμώντας ηρωικά σε μια ναυμαχία, εκείνο που λειτουργεί περισσότερο είναι η φυσική παρουσία του Λάσκου, που 'παίζει' μπροστά στο κοινό τον αλλοτινό του εαυτό, και η συγκίνηση που παράγεται είναι κάπως εξαναγκασμένη, πλαστή". Ο δημοσιογράφος λέει πολύ καλά λόγια για τα τρία "ιερά τέρατα" (η Ζαχά "δημιουργεί μια ζωντανή σχέση με το κοινό", ο Μανιατάκης είναι "ακούραστος ερμηνευτής", ο Μητσάρας είναι ένα "γνήσιο και πληθωρικό ταλέντο πρώτου μεγέθους"), αλλά θεωρεί ότι οι επιχειρηματίες τους εκμεταλλεύονται ως εμπορεύσιμο είδος: "αυτοί, οι βετεράνοι του πάλκου θα μπορούσαν να ενταχθούν στις ζωντανές δυνάμεις του θεάτρου μας. Θα μπορούσαν να επικοινωνήσουν άμεσα μαζί μας". Αλλά αντί να τους δοθούν καινούρια νούμερα και τραγούδια, αφήνονται "να εμφανίζονται μόνο με τη σφραγίδα του 'ρετρό'" χωρίς "τη δυνατότητα να δώσουν κάτι ολοκληρωμένο". Δεν τηρούνται, καταλήγει, καθόλου τα προσχήματα, με αποτέλεσμα αυτό το στρίμωγμά τους στο δεύτερο μέρος να καταντά εκμετάλλευση "προσβλητική και για τους καλλιτέχνες και για το κοινό". Ο Θόδωρος Κρητικός (Ακρόπολις, 26-5-1976) συμφωνεί ότι η αναδρομή είναι "εξαιρετικά σύντομη και σκελετώδης, έτσι που να μην έχει τελικά νόημα παρά μόνο για τους 'μυημένους'" ενώ ο Στάθης Δρομάζος (Καθημερινή, 3-6-1976) πιστεύει ότι το θέαμα στηρίζεται στη "σημερινή παρουσία των βετεράνων του είδους" και αποτελεί "υπόδειγμα σκηνικού ήθους για σήμερα και για τότε που η μοναδική σχολή των θεατρίνων ήταν το σανίδι της σκηνής".

Διαφήμιση για τη δεύτερη εκδοχή του "Ρετρό"
που παρουσιάστηκε στις 20 Αυγούστου 1976.
Το όνομα της Δανάης, δικαίως, ξεχωρίζει...

Βλέποντας πάντως την τεράστια απήχηση που είχε αυτό το σύντομο πρόγραμμα, οι συντελεστές αποφάσισαν να αυξήσουν αισθητά τη διάρκεια της δεύτερης εκδοχής, στην οποία εμφανίζονταν πάλι ο Μανιατάκης και ο Μητσάρας, αλλά την παράσταση έκλεβαν η σπουδαία κωμικός Μαρίκα Νέζερ και η κορυφαία τραγουδίστρια-μεταφράστρια-ποιήτρια Δανάη Στρατηγοπούλου (που δέχτηκε την πρόταση να εμφανιστεί στο Μινώα στη διάρκεια μιας εκπομπής του Φρέντυ Γερμανού). Εμφανιζόταν ακόμα ο κωμικός Γιώργος Νάκος. Για τη Νέζερ ήταν μια τονωτική ένεση η εμφάνισή της αυτή (διέκοψε τη συνταξιοδότησή της με χίλιους φόβους, αλλά τελικά δεν το μετάνιωσε, δείτε στο YouTube μια άλλη εκπομπή του Φρέντυ Γερμανού για να πάρετε μια ιδέα του τι παρουσίαζε στη σκηνή του Μινώα), καθώς μάγευε το κοινό με την "ανεξάντλητη μιμητική της ικανότητα", όπως έγραψε ο Αλκ. Μαργαρίτης (Τα Νέα, 24-9-1976). Για τη Δανάη, που, κατά τον Μαργαρίτη, "μια πλούσια σε περιεχόμενο πνευματική ζωή στη Λατινική Αμερική μάς την επανέφερε--από απλή τραγουδίστρια--σαν μια ηθική προσωπικότητα", ήταν μια ευκαιρία να επανασυνδεθεί με το παλιό της κοινό αλλά και να συστηθεί σε ένα νεότερο, εγκαινιάζοντας μια πενταετή διαδρομή στο τραγούδι με την οποία ολοκλήρωσε την τεράστια καριέρα της ως τραγουδίστριας το 1981.

Η Δανάη τραγουδά στο "Ρετρό" του θεάτρου Μινώα
Φωτογραφία από το βιβλίο του Γιώργου Λαζαρίδη
Πάμε παρασκήνιο (εκδ. Λιβάνη)

Στο πνεύμα του ρετρό, αλλά με μια σαφέστατα διαφορετική προσέγγιση, κινήθηκε εκείνο το καλοκαίρι και το Ελεύθερο Θέατρο που παρουσίαζε στο Άλσος Παγκρατίου την επιθεώρηση Το τραμ το τελευταίο. Το "Σαν σήμερα" δεν είναι ο χώρος για να παρουσιαστεί με λεπτομέρειες το εγχείρημα της ιστορικής, πλέον, ομάδας. Θα θυμίσω μόνο πως ο στόχος ήταν η αναβίωση της δεκαετίας 1950-1960, με αφορμή τα τραγούδια της, τα λαϊκά της αναγνώσματα, ακόμα και τα προπαγανδιστικά έντυπά της, "μέσα από τις ζωντανές, τις καυτές ακόμα μνήμες, με μια διάθεση κριτική, που εμποδίζει τη νοσταλγία να γίνει κυρίαρχο στοιχείο" (Μπ. Κομνηνός, Ταχυδρόμος, 17-6-1976). Πρόσωπα ρεαλιστικά (μια μάνα, μια νοικοκυρά) μπλέκονταν με πρόσωπα φανταστικά (ο Γιώργος Θαλάσσης) και οι ηθοποιοί του Ελεύθερου Θεάτρου παρουσίαζαν τη "δικιά τους αντίληψη γι' αυτό που παίζουν" με στόχο να ενεργοποιήσουν το κοινό που θα μπορούσε να δεχτεί ή να απορρίψει αυτή την αντίληψη...

Ο Κώστας Αρζόγλου και η Άννα Παναγιωτοπούλου
στις δοκιμές της παράστασης Το τραμ το τελευταίο.
Πηγή: Ταχυδρόμος, 17-6-1976

Ξεστράτισα ίσως αρκετά με το ρετρό ("παραδοσιακό" και "πρωτοποριακό") αλλά δεν θα μπορούσα να μην το αναφέρω αφού αποφάσισα να παρουσιάσω το επιθεωρησιακό κλίμα του καλοκαιριού του '76 για να καταλήξω στις κριτικές για τη Φωλιά του ΚούΚου... ε (η οποία, από ό,τι φαίνεται, δεν είχε καμιά αναφορά στο ρετρό). Επανέρχομαι στο ρεπορτάζ του Μπάμπη Κομνηνού στον Ταχυδρόμο, γιατί δίνει μια καλή εικόνα για τα άλλα θέματα που απασχόλησαν τις επιθεωρήσεις της σεζόν, καταλήγοντας στο έργο του Παρκ. Πρωτοστατούσε λοιπόν, εκτός από τη ρετρό διάθεση, και η τηλεόραση...

Τηλεόραση...

Όσο για την τηλεόραση, όταν γίνεται πηγή θεμάτων για διάφορα νούμερα, τα αποτελέσματα είναι τουλάχιστον θλιβερά. Κλείνοντας τα μάτια στην πραγματικότητα και αντλώντας από το υποκατάστατό της, την τηλεόραση, δεν μπορείς παρά να αναπαράγεις και να επιτείνεις τη σύγχυση. Και ακόμα να καταποντίσεις ηθοποιούς. Όπως τη Ρένα Βλαχοπούλου, που όσο και να αγωνίζεται, δεν καταφέρνει να σώσει τίποτα από το εντελώς απαράδεκτο νούμερο που της έγραψαν οι συγγραφείς του Παρκ".

Πολύ καλύτερα είναι τα πράγματα όταν η τηλεόραση γίνεται η ίδια αντικείμενο σάτιρας. Όπως συμβαίνει στο "Μπουρνέλλη" και στο "Δελφινάριο" όπου η Σούλη Σαμπάχ και η Άννα Μαντζουράνη αντίστοιχα, αφήνουν πολύ καλή εντύπωση σαν σπηκερίνες της T.V.

...Και Μεγάλη Ιδέα

Ρετρό και τηλεόραση, λοιπόν. Δηλαδή φυγή ή παραμόρφωση της πραγματικότητας. Από την οποία μένουν μόνο λίγα ψήγματα. Όπως το "εθνικόν θέμα" και η διένεξή μας με την Τουρκία. Που αντιμετωπίζεται, όμως, σχεδόν σε όλες τις επιθεωρήσεις, μέσα από το πρίσμα της "Μεγάλης Ιδέας". Το κοινό, βέβαια, δεν δείχνει να συγκινείται από συνθήματα του τύπου "θα πάρουμε την Πόλη" και "θα φτάσουμε στην Κόκκινη Μηλιά".

Από τα "εθνικά" νούμερα αυτού του είδους, τα πιο "πετυχημένα" σίγουρα η "Γκαρσόνα" της Σάσας Καστούρα στο "Κηποθέατρο" και ο "Τροχονόμος του Αιγαίου" με τον Χατζηχρήστο και όλο τον θίασο στο φινάλε του "Μπουρνέλλη". 

Όσο για την πολιτική σάτιρα, συστατικό απαραίτητο άλλοτε σε κάθε επιθεώρηση, εξαντλείται τώρα, τις περισσότερες φορές, σε μερικά αστειάκια για τα αυτιά του Παπαληγούρα, ή, το πολύ-πολύ φτάνει μέχρι ένα... υμνολόγιο του Καραμανλή, με την επανάληψη του γνωστού "μετά τον Καραμανλή τα τανκς". Αμηχανία ή "αυτοσυγκράτηση", διστακτικότητα ή "σκιά λογοκρισίας";

Όμως πέρα από μόδες και επιρροές, πέρα από αδύνατα ή και κακά, πολλές φορές, κείμενα, επιθεώρηση υπάρχει πάντα, όταν υπάρχουν ηθοποιοί που την υπηρετούν σωστά. Και, ευτυχώς, αυτό είδος δεν έχει εκλείψει από την αθηναϊκή σκηνή.

Πηγή: Ταχυδρόμος, 29-7-1976

Τη λαμπρότερη εμφάνιση, φέτος το καλοκαίρι, την κάνει αναμφισβήτητα ο μοναδικός φαντεζίστας ηθοποιός μας Ντίνος Ηλιόπουλος. Στο "Δελφινάριο", όπου εμφανίζεται, χαρίζει απολαυστικές στιγμές σαν "γιος του διαβόλου", σε ένα νούμερο που, στο γράψιμό του, συνεργάστηκε και ο ίδιος, πλουτίζοντάς το με το ιδιόρρυθμο χιούμορ του. Το ίδιο συναρπαστικός είναι και στο ντουέτο του με έναν άλλο μεγάλο κωμικό, τον Σταύρο Παράβα, στο δεύτερο μέρος της ίδιας επιθεώρησης. 

Αλλά και ο Κούλης Στολίγκας, πάλι στο "Δελφινάριο", είτε μόνος του είτε σε ντουέτο με τον Παράβα, επιβεβαιώνει το μεγάλο ταλέντο του, ενώ ο αμίμητος Τάσος Γιαννόπουλος θριαμβεύει στο "Αθηναϊκό Κηποθέατρο" σαν μπάρμπα-Γιάννης Καματερός.

Από την παλιά φουρνιά θα πρέπει να αναφέρουμε ακόμα τον Κώστα Χατζηχρήστο, που κάνει δυο εμφανίσεις στο "Μπουρνέλλη" σαν Αβέρωφ και σαν "τροχονόμος του Αιγαίου", τη Ζωζώ Σαπουντζάκη που κλέβει την παράσταση στο "Μινώα" σαν μια "κοινή της Κοινής Αγοράς", αλλά και τη Μαίρη Μεταξά στις δύο σπαρταριστές εμφανίσεις της πάλι στο "Μινώα". 

Είναι κρίμα που δυο άλλοι μεγάλοι της επιθεώρησης, ο Νίκος Σταυρίδης και ο Αλέκος Λειβαδίτης, έχουν εγκλωβιστεί σε στατικά ποζάτα νούμερα και δεν έχουν την ευκαιρία να αναπτύξουν όλες τις ικανότητές τους. Ακόμα πιο αδικημένος ο Σωτήρης Μουστάκας, που υποχρεώνεται να υπηρετήσει ένα εντελώς κακό νούμερο.

Όμως, δεν είναι μόνο οι παλιοί που αξίζουν το χειροκρότημά μας. Και η νέα γενιά έχει βγάλει επιθεωρησιακά ταλέντα, που αξίζει να αναφερθούν. Όπως η εκπληκτική Τιτίκα Στασινοπούλου, που εμφανίζεται στο "Μινώα", ο Μεθυμάκης, ο Φέρμης και η Μαντζουράνη στο "Δελφινάριο" [Σημείωση του Rena Fan: Ο Φέρμης και η Μαντζουράνη ήταν μάλλον της παλιότερης γενιάς], ο Σωτήρης Τζεβελέκος στο "Κηποθέατρο", ο Μπουγιουκλάκης και ο Δεμίρης στο "Μπουρνέλλη".

Ο Κομνηνός στη συνέχεια παρουσιάζει ξεχωριστά την κάθε επιθεώρηση του καλοκαιριού εκείνου:

"Ελληνίδες... Έλληνες...": Η επιθεώρηση του θεάτρου "Μπουρνέλλη" είναι η μόνη που στηρίζεται στην πολιτική σάτιρα. Από τον υπουργό Αμύνης κ. Αβέρωφ μέχρι τον Δήμαρχο Αθηναίων κ. Παπαθεοδώρου και από τον Σάββα του "Ελεύθερου Κόσμου" μέχρι τον Μικροπολιτικό των "Νέων", πρόσωπα και πράγματα της πολιτικής σκηνής μας, γίνονται αντικείμενα σχολιασμού. Όχι πάντα με την ίδια ευστοχία, αλλά με αρκετή τόλμη. Το πιο ισορροπημένο από τα πολιτικά νούμερα, τόσο σαν κείμενο όσο και σαν ερμηνεία, είναι ίσως το "υπάρχω... υπάρχεις... υπάρχουμε..." που αποδίδουν ο Μάκης Δεμίρης και ο Βαγγέλης Πλοιός, ζωντανεύοντας στη σκηνή τους γραφικούς ήρωες του θρυλικού "Εκείνος και εκείνος", τον Σόλωνα και τον Θωμά. Από τις καλές στιγμές, επίσης, το καραγκιοζίστικο "βεβαίως, βεβαίως" με τον Β. Μπουγιουκλάκη.

Στα θετικά στοιχεία της επιθεώρησης του "Μπουρνέλλη" θα πρέπει να αναφέρουμε ακόμη την απόλυτα παραδοσιακή δομή της, τη μουσική του βετεράνου του είδους Λυκούργου Μαρκέα, και, κυρίως, τα σκηνικά του Βαγγέλη Ολύμπιου. Ας σημειωθεί, τέλος, ότι είναι το μόνο θέατρο που έχει ακόμα πασαρέλα--και την χρησιμοποιεί.

"Πολύ ωραίο στυλ! Βεβαίως... Βεβαίως...": Και στο "Δελφινάριο" πλησιάζουμε αρκετά στην παραδοσιακή επιθεώρηση. Τα κείμενα δεν έχουν να παρουσιάσουν τίποτα το ιδιαίτερο, τα νούμερα όμως είναι σωστά στημένα και δίνουν τη δυνατότητα στους πολύ καλούς ηθοποιούς που διαθέτει ο θίασος να αναπτύξουν τις δυνατότητές του. Ο Ηλιόπουλος, ο Παράβας, ο Στολίγκας και πολλοί άλλοι δεσπόζουν με την παρουσία τους, καλύπτοντας άλλες αδυναμίες της παράστασης, όπως τα μάλλον κακόγουστα σκηνικά του Ανεμογιάννη. Ενδιαφέρουσα η μουσική δουλειά του Μιχάλη Αρχοντίδη. 

"Πού το πάμε, πού μας πάνε": Το "Αθηναϊκό Κηποθέατρο" είχε υποσχεθεί ένα φαντασμαγορικό υπερθέαμα. Οι υδάτινες αυλαίες και τα συντριβάνια έμειναν, όμως, τελικά στα λόγια. Στη θέση τους βρίσκεται ένα μόνιμο σκηνικό του Ανεμογιάννη, που σίγουρα δεν καταφέρνει να εκμεταλλευτεί και να αξιοποιήσει το φυσικό περιβάλλον του πάρκου. Όπως δεν καταφέρνουν και οι συγγραφείς να αξιοποιήσουν το ανθρώπινο δυναμικό του θιάσου τους. Επί πλέον, αφήνουν όλα τα νούμερα να τραινάρουν, ενώ έχουν ήδη εξαντληθεί τα ευρήματά τους, με αποτέλεσμα να εξαντλείται τελικά και ο θεατής.

Το ιδιαίτερο χρώμα, σ' αυτήν την επιθεώρηση, δίνουν ο Γιώργος Θεοδοσιάδης και ο Δαρζέντας, που φέρνουν με τη μουσική και τις χορογραφίες έναν τόνο ευρωπαϊκού μιούζικ χωλλ.

"Μια τρύπα στο νερό": [η επιθεώρηση] έχει μια βασική αδυναμία, που δεν μπορεί να καλύψει το ταλέντο του Εξαρχάκου, του Μιχαλόπουλου ή του Καλογήρου. Και η αδυναμία αυτή είναι η έλλειψη θεμάτων και κειμένων. Οι μόνες πραγματικά επιθεωρησιακές στιγμές είναι οι εμφανίσεις της Ζωζώς Σαπουντζάκη, της Τιτίκας Στασινοπούλου και της Μαίρης Μεταξά, η οποία, μαζί με τον Β. Σειληνό, μοιράζεται και το πιο πετυχημένο νούμερο, μια παρωδία του "Γιου του Σεΐχη". 

"Στη φωλιά του κούκου... ε": Αφήσαμε τελευταία την επιθεώρηση, που παίζεται στο θέατρο "Παρκ". Και αυτό, γιατί δύσκολα μπορούμε ακόμα και να την ονομάσουμε επιθεώρηση. Εδώ δεν μπορούμε πια να μιλήσουμε για ανυπαρξία θεμάτων και κειμένων. Υπάρχουν κείμενα--και είναι κακά. Θίγονται θέματα--αλλά με τρόπο απαράδεκτο. Δεν είναι επιτρεπτό να "σατιρίζεις" μ' αυτόν τον τρόπο την θεσμοθέτηση της δημοτικής ή την σκέψη να μπει η σεξουαλική διαπαιδαγώγηση στα σχολεία [Ακτιβιστική σημείωση του Rena Fan: Από τότε συζητιόταν; Σαράντα πέντε χρόνια αργότερα και ακόμα δεν έχει μπει...]. Ούτε είναι πολιτική σάτιρα η συρραφή αλλοπρόσαλλων συνθημάτων, πότε φιλοανδρεϊκών και πότε φιλοκαραμανλικών. Δεν θα περίμενε κανένας να βρεθούν συγγραφείς που να υπογράψουν αυτά τα κείμενα και ηθοποιοί που να δεχτούν να τα παίξουν. Όπως δεν περιμέναμε μια ηθοποιός του μεγέθους της Ρένας Βλαχοπούλου να κλείσει το νούμερό της τραγουδώντας σε πλαίη μπακ, δηλαδή ανοιγοκλείνοντας το στόμα της, ενώ η φωνή της βγαίνει ηχογραφημένη από μεγάφωνο.

Βέβαια, δεν είναι η πρώτη φορά που εισβάλλει το πλαίη μπακ στην επιθεώρηση. Κι ας είναι τόσο αντίθετο στην ίδια της τη φύση, που απαιτεί την άμεση επαφή του ηθοποιού με το κοινό. Όμως, φέτος, στο "Παρκ" χρησιμοποιείται θρασύτατα και πέρα από κάθε μέτρο. Και νάταν μόνο αυτό...

Όσα ελαττώματα μπορούμε να εντοπίσουμε σκόρπια στις διάφορες επιθεωρήσεις βρίσκονται εδώ μαζεμένα. Η λεκτική χυδαιότητα και η αισθητική κακογουστιά είναι εδώ κυρίαρχα στοιχεία. Οι διαφημιστικές σφήνες--που υπάρχουν βέβαια και σε άλλα θέατρα--"πέφτουν" εδώ απροσχημάτιστα, γιατί οι συγγραφείς δεν έκαναν καν προσπάθεια να τις εντάξουν μέσα στα νούμερα.

Στο "Παρκ" εμφανίζεται και ο Θανάσης Βέγγος. Όταν είδαμε εμείς την παράσταση δεν έπαιζε ακόμα, και ελπίζαμε ότι τελικά θα κατάφερνε να απαλλαγεί από τις συμβατικές υποχρεώσεις του και να μην εμφανιστεί καθόλου. Γιατί ακόμα και αν το δικό του νούμερο είναι καλό, δεν πιστεύουμε ότι θα έπρεπε ο δημοφιλής κωμικός μας να παίζει το ρόλο του κράχτη και να παρασύρει το κοινό του σ' αυτό το ανούσιο κατασκεύασμα, που προσβάλλει και τη νοημοσύνη μας και το αισθητήριό μας.

ΜΠΑΜΠΗΣ ΚΟΜΝΗΝΟΣ

Ταχυδρόμος, 29-7-1976

Πολύ διαφορετική πάντως ήταν η άποψη του Στάθη Δρομάζου στην Καθημερινή:

Πολλές ευχάριστες εκπλήξεις είχε η παράσταση. Τόσες που αρχίσαμε να αισιοδοξούμε πως η επιθεώρηση βγαίνει από τον κατήφορο που είχε πάρει κι ίσως ξεκαθαρίσει η "λεωφόρος της ντροπής" από τον πρόσφατο εκχυδαϊσμό του είδους. Πρώτα, τα κοστούμια και τα σκηνικά. Είναι η μοναδική φορά που βλέπουμε κοστούμια οικεία για τον θεατή, χαρούμενα, χωρίς νεοπλουτισμούς για να ξιππάσουν τον αφελή θεατή. Παράδειγμα τα κοστούμια στις "Πλύστρες" και στον "Τιμάριθμο". Η ίδια έκπληξη και στα σκηνικά. Λείψανε εκείνα τα αρχοντοχωριάτικα, τα ζαχαρωμένα "σώου", το φτηνό γούστο, που θύμιζε τα "χρυσά" που τυλίγουν τα σοκολατάκια. Υπαινικτικά σκηνικά, στο μέτρο του καλού γούστου. Παράδειγμα το θαυμάσιο σκηνικό "Στη φωλιά του κούκου". Άλλη παρατήρηση είναι τα σύνολα. Άνδρες και γυναίκες δεν αποτελούν αξιοθρήνητες "τσόντες" όπως μας συνήθιζαν. Άντρες και κοπέλλες ξέρουν να στέκωνται, ξέρουν να κινούνται και να συμβάλουν με το ρολάκι τους στο νούμερο. Μ' ένα λόγο θεατρική ευπρέπεια. Ύστερα ένα γερό σύνολο πρωταγωνιστών--νουμερίστες που ξέρουν να παίζουν επιθεώρηση. Ίσως τα κείμενα δεν είναι του ίδιου επιπέδου. Δεν τα χαρακτηρίζει η τόσο γνώριμη προχειρότητα και χυδαιότητα. Μπορεί να μην είναι όλα στο ίδιο επίπεδο. Σε πολλά βαρύνει ένα χιούμορ λιγάκι λογιωτατίστικο κι όχι τόσο λαϊκό. Αλλά το κείμενο "Στη φωλιά του κούκου" είναι υπόδειγμα επιθεωρησιακής πέννας, δοσμένο σε μια πολυμορφία του παραλογισμού της ζωής, που διασκεδάζει και απροσδόκητα σατιρίζει. Ο Σ. Μουστάκας που το απέδωσε υπήρξε δεξιοτέχνης του σανιδιού, ένας "ολοκληρωτικός" ηθοποιός. Έπαιζε με τις μούτες, τις παραλλαγές της φωνής, την κωμική κίνηση. Ταλέντο και πνευματικότητα σκόρπαγε το παίξιμό του. Εξ ίσου καλό κείμενο ο "Τιμάριθμος". Γνήσιο λαϊκό εδώ το χιούμορ, που νόμιζες ότι γράφονταν την στιγμή της παραστάσεως [Σημείωση του Rena Fan: μου κάνει εντύπωση η χρήση αυτής της γενικής από τον Δρομάζο, αλλά από την άλλη, γράφει πια στην Καθημερινή, όχι στην Αυγή...] ανάμεσα στον Βέγγο και στην πλατεία! Ο Θ. Βέγγος χαρακτηριστικός τύπος και δαιμόνιος κλόουν, έβγαλε ανάγλυφο τύπο λαϊκού οικογενειάρχη της Αθήνας μας που θα μείνη. Το κείμενο της Ρένας Βλαχοπούλου πηδούσε από θέμα σε θέμα, κι όπου ήταν σάτιρα της αθηναϊκής ζωής ήταν καλύτερο. Αλλά αρκούσε η Ρ. Βλαχοπούλου, που παίζει σε μεγάλη γκάμα φωνής, κίνησης, υποκριτικής και αυτοσχεδιασμού για να χειροκροτήσης τη "λαίδη" αυτή της επιθεωρήσεως με την αθυρόστομη γλώσσα της και με την αμεσότητα που έφτανε το παίξιμό της στην πλατεία. Η Μαρία Μπονέλλου ("Το παιδί απαιτεί"), σταθερή δύναμη της επιθεωρήσεως, σατίρισε τη "σεξουαλική αγωγή" διαμορφώνοντας δικό της τύπο με την ικανότητα που έχει να μεταμορφώνεται. Ο Γ. Βογιατζής στις "Πλύστρες" πάντα πληθωρικός να χαρίζη το γέλιο στο κοινό του. Το "Μοιχεία στόρυ", αν και πολυπαιγμένο θέμα, δόθηκε κεφάτα από τους [Νέλλη] Γκίνη, Νικ. Τσούκα Ε. Βροχοπούλου. Μάλιστα στο τέλος το κείμενο απόχτησε μια ζεστασιά. Ο Ν. Παπαναστασίου, στο "Πολύ ωραίο στυλ" με τις δύο κοπέλλες Χρ. Φιδάνη και Β. Ασίκη έκαναν μια θεατρική διακωμώδηση των πειρατικών σταθμών. Ο Ντάνος Λυγίζος  μπορούσε να αξιοποιηθή περισσότερο. Σ' όλα τα κείμενα η πολιτική σάτιρα κάπως συγκρατημένη, η κοινωνική πιο πετυχημένη, σκόρπαγε το γέλιο, και τα παράξενα της ζωής βγαίνουν με κέφι όχι για να εντυπωσιάσουν αλλά για να διασκεδάσουν. Θα είχαμε μια επιφύλαξη για τις χορογραφίες, αν και οι εκτελεστές είναι αξιόλογοι. Αφού άλλαξε όλο το κλίμα της επιθεωρήσεως, γιατί να μείνουμε στο ψευτοκλασικό μπαλλέτο, που ούτε κλασικό ούτε επιθεωρησιακό είναι. Οι χορογράφοι μας ας βρουν πιο μοντέρνες και πιο οικείες χορευτικές φόρμες για το κοινό μας. Ας βρουν ρυθμούς--όχι ψευτορομαντικούς--αλλά της σύγχρονης ζωής. Ας συγχρονισθούν οι χορογραφίες με το στόχο που έχουν τα νούμερα. Ήταν το μόνο κομμάτι που θυμίζει "σώου". Ο σολίστ Αλέξης Γεωργίου εξαίρετος. Η μουσική διακριτική, δε βάραινε, υπογραμμίζοντας τα νούμερα ή δημιουργώντας ατμόσφαιρα. Βέβαια είμαστε κάπως μακρυά από την ανανέωση της επιθεωρησιακής μουσικής. Κάτι "κινείται" στο χώρο της επιθεωρησιακής μουσικής. Κάτι "κινείται" στο χώρο της επιθεωρήσεως. Θα έχη συνέχεια; Θα έχη συνέπεια;

Στάθης Ιω. Δρομάζος

Καθημερινή, 14-7-1976

Άλλοι κριτικοί επισημαίνουν ότι συγγραφείς του Παρκ έχουν δώσει στο παρελθόν επιθεωρήσεις "πιο γεμάτες" σε πρωτοτυπία (Περσεύς Αθηναίος, Εθνικός Κήρυξ, 7-8-1976) και με καλύτερα κείμενα (Κώστας Λιναρδάτος, Βραδυνή, 26-7-1976). Παρόλα αυτά, ο Αθηναίος γράφει πως η επιθεώρηση του Παρκ είναι καλύτερη από τις υπόλοιπες επιθεωρήσεις του καλοκαιριού εκείνου, "με τα υπέρ και τα κατά της" βέβαια. Για παράδειγμα το νούμερο του Θανάση Βέγγου "παρατραβιέται και κουράζει. Θέλει κόψιμο στις πρόζες του, ώστε να μη μουρμουρίζη κανείς το 'άντε τελείωνε...'". Ο Λιναρδάτος αναφέρει επίσης το νούμερο του Βέγγου αλλά και της Ρένας Βλαχοπούλου ως παραδείγματα κειμένων "που "'ξεστρατίζουν' από το στόχο τους με αποτέλεσμα να ξεκινούν από διαφορετική αφετηρία και να καταλήγουν σε άλλο... τέρμα". Τη "νωχέλεια" των κειμένων όμως αντισταθμίζουν οι ηθοποιοί της παράστασης. Ο Βέγγος είναι "απολαυστικός και 'τραγικός' μαζί όπως μας έχει συνηθίσει τα τελευταία χρόνια" (Λιναρδάτος) και "σκορπά ευθυμία" και συγκίνηση, είναι ένας διαφορετικός τυπίστας από όλους τους άλλους (Αθηναίος). Ο Σωτήρης Μουστάκας είναι "ανεπανάληπτος" (Λιναρδάτος), "καταπληκτικός νουμερίστας", "αυθόρμητος και πηγαίος", που "χαλάει τον κόσμο" με την "έμπειρη τεχνική του, με τον λόγο του, με τα 'τσαλιμάκια' του". Το κοινό "τον αγαπάει και τον χειροκροτεί, γιατί κάθε του εμφάνισι είναι κάτι νέο" και δημιουργεί "κλίμα ευθυμίας χωρίς να παρουσιάζη σημεία κόπου και βίας" (Αθηναίος). Ο Αθηναίος γράφει επίσης πως ο Γιάννης Βογιατζής είναι απολαυστικός στις "Πλύστρες", ένα από τα καλά νούμερα του έργου.

Η Ρένα Βλαχοπούλου και το τεχνικό προσωπικό του Παρκ
Φωτογραφία από το πρόγραμμα της επιθεώρησης Στη φωλιά του ΚούΚου... ε

Όσο για τις πρωταγωνίστριες του θιάσου, η Μαρία Μπονέλλου αποσπά θετικά σχόλια από τον Αθηναίο: "είναι πραγματική θεατρίνα. Με εξαιρετικό κέφι, τσαχπινιά και γλυκειά, πικάντικη φωνούλα, λαμπρή σκηνική παρουσία, χειροκροτείται δίκαια, ερμηνεύοντας αβίαστα το νούμερό της". Ο Λιναρδάτος μάλλον συμφωνεί με τον Κομνηνό πως η Ρένα Βλαχοπούλου "η αγαπημένη του μεγάλου κοινού δεν ευτύχησε στο νούμερό της", αλλά ο Αθηναίος συμφωνεί περισσότερο με τον Δρομάζο: "Βεντέτα η Ρένα Βλαχοπούλου, ξυπνά τα πάντα με το λόγο της, τα τερτίπια της, το ασύγκριτο τραγούδι της. Βλέπει κανείς την ηθοποιό, που η σκηνή γι' αυτήν είναι το σπίτι της. Αέρινη, άνετη στις κινήσεις της, στην ερμηνεία της υπέροχη". "Με τον ίδιο τόνο και μπρίο" ερμηνεύει τόσο το "Στα σαγόνια της εφορίας" όσο και το "Κάθε μεσημέρι στην ΕΡΤ", στο οποίο "σατιρίζει τη γνωστή εκπομπή μαζί με άλλες ηθοποιούς αυτοσχεδιάζοντας, κατά τη συνήθειά της, και προσφέροντας θυμηδία".

Φωτογραφίες από το πρόγραμμα της επιθεώρησης Στη φωλιά του ΚούΚου...ε

Τέλος, ο Αλκιβιάδης Μαργαρίτης (Τα Νέα, 28-8-1976) θεωρεί πως τα μεγάλα επιθεωρησιακά ταλέντα μπορούν να στηρίξουν μια επιθεώρηση "και με ένα μέτριο κείμενο. Αλλά δεν μπορούν να κάνουν θαύματα, όταν ουσιαστικά δεν υπάρχει κείμενο". Ο κριτικός παρατηρεί πως όλοι οι επιθεωρησιογράφοι του καλοκαιριού μοιάζουν εξαντλημένοι, αλλά ο Κώστας Νικολαΐδης και ο Πυθαγόρας "έχουν εξαντληθή περισσότερο από τους ομοτέχνους τους", αφού ακόμα και ο τίτλος Στη φωλιά του ΚούΚου... ε "προδίδει την μεγάλη... εξάντληση". Οπότε πρωταγωνιστές της παράστασης, κατά τη γνώμη του, είναι ο επιχειρηματίας Βαγγέλης Λειβαδάς, "πραγματικά 'μη φεισθείς δαπανών'", ο χορογράφος/σκηνοθέτης Φώτης Μεταξόπουλος (η δουλειά του θα μπορούσε "αξιοπρεπέστατα να σταθεί σε οποιοδήποτε μεγάλο ευρωπαϊκό θέατρο του είδους") και ο σκηνογράφος/ενδυματολόγος Νίκος Πετρόπουλος (αν και η σκηνή του Παρκ είναι μικρή δεν μπορεί να αναδείξει πλήρως τη δουλειά του). Συμπαραστάτες του Μεταξόπουλου είναι η Νάντια Φοντάνα και η μουσική του Ζακ Ιακωβίδη. Και εντέλει "οι άλλοι συμμετέχοντες--ο κ. Σωτ. Μουστάκας (πολυμερέστατος καλλιτέχνης), ο κ. Γιάννης Βογιατζής (πάντοτε 'μπριόζικος'), ο κ. Ντάνος Λυγίζος (με την ραφιναρισμένη υπόκρισή του), ο κ. Νίκος Παπαναστασίου, η κ. Ρένα Βλαχοπούλου (με το καλό της τραγούδι) [σημείωση του Rena Fan: έστω και σε πλέι μπακ...], ο κ. Θανάσης Βέγγος (με την ασυγκράτητη κινητικότητά του)--μοιάζουν σαν υψηλού επιπέδου κομπάρσοι"...

Με μαγεύει τελικά το πόσο μπορεί να συγκλίνουν και να αποκλίνουν οι γνώμες των κριτικών, ειδικά για τις επιθεωρήσεις...

Η παρούσα ανάρτηση, όπως και όλα τα κείμενα που δημοσιεύονται στο ιστολόγιο αυτό, είναι αποτέλεσμα προσωπικής έρευνας. Είναι υποχρεωτική η ρητή αναφορά στο ιστολόγιο, όταν χρησιμοποιείται υλικό από τις αναρτήσεις του.

Σαν σήμερα το 1967: Εκδήλωση υπέρ των σεισμοπαθών (και όχι μόνο...) στο Στάδιο

Στις 19 Ιουνίου 1967 διοργανώθηκε στο Παναθηναϊκό Στάδιο μια μεγάλη εκδήλωση υπέρ των σεισμοπαθών της Ηπείρου--την Πρωτομαγιά του 1967 ο Εγκέλαδος είχε ταρακουνήσει την περιοχή, με επίκεντρο τη Δροσοπηγή Ιωαννίνων. Πλήθος ονομάτων του τραγουδιού και του θεάτρου, ανάμεσά τους και η Ρένα Βλαχοπούλου, ανακοινώθηκε ότι θα συμμετάσχει αφιλοκερδώς στη βραδιά (μαζί με την ορχήστρα του Ε.Ι.Ρ. και τα χορευτικά συγκροτήματα αναμενόταν να εμφανιστούν 300 άτομα επί σκηνής) και οι τιμές των εισιτηρίων ορίσθηκαν "μόνον εις 100, 50, 30, 20μ δραχμάς".

Η εκδήλωση ήταν μια πρωτοβουλία της Ανώτατης Στρατιωτικής Διοίκησης Εσωτερικού και Νήσων (ΑΣΔΕΝ), οπότε, όπως μπορούμε να φανταστούμε, οι συνταγματάρχες της χούντας βρήκαν μια καλή ευκαιρία να αυτοπροβληθούν και να προπαγανδίσουν το καθεστώς. Έδωσαν το "παρών" ολόκληρη η κυβέρνηση Κόλλια (Σπαντιδάκης, Παττακός, Μακαρέζος κ.ά.), ο αρχιεπίσκοπος Ιερώνυμος και η ηγεσία των ενόπλων δυνάμεων και των σωμάτων ασφαλείας. Η βραδιά άρχισε με υμνολόγιο της 21ης Απριλίου από τον Τ. Παπαγιαννόπουλο, ο οποίος δήλωσε ότι με την εκδήλωση αυτή ο στρατός απέδειξε "διά μίαν ακόμη φοράν" την αλληλεγγύη του προς τον ελληνικό λαό. Με άλλα λόγια, η όλη βραδιά ήταν μια καλή πρόβα τζενεράλε για τις χουντικές φιέστες που διοργανώθηκαν τις επόμενες χρονιές στις επετείους του πραξικοπήματος. Πανομοιότυπα ρεπορτάζ δημοσιεύτηκαν σε όλες τις εφημερίδες την επόμενη μέρα που έκαναν λόγο για την "καθολική, αυτήν την φοράν, εκδήλωσιν συμπαθείας προς την Κυβέρνησιν". 

Η μόνη εφημερίδα που, πέρα από το δελτίο τύπου της ΑΣΔΕΝ που δημοσίευσαν όλες οι άλλες,  δημοσίευσε κείμενο σχετικά με το καλλιτεχνικό πρόγραμμα της εκδήλωσης ήταν η Απογευματινή. Σε αυτό διαβάζουμε πως ο Γιώργος Οικονομίδης, που είχε αναλάβει την επιμέλεια του προγράμματος, δεν παρέλειψε να κολακέψει τους δικτάτορες λέγοντάς τους στην αρχή: "Το πρόγραμμά μας θα είναι τρίωρο, και ελπίζω να μη σας κουράση, αφού εσείς έχετε μπροστά σας ένα πρόγραμμα πολυετές". Και η εφημερίδα συνέχισε την παρουσίαση του καλλιτεχνικού προγράμματος:   

Το μουσικό μέρος της βραδυάς άνοιξε η ελαφρά ορχήστρα του Ε.Ι.Ρ., υπό την διεύθυνσι του Γιώργου Κατσαρού, και εν συνεχεία του Τάκη Αθηναίου με τον τραγουδιστή Σάκη Παπανικολάου που ερμήνευσε την επιτυχία "Βράδυασε-Βράδυασε".

Αλλαγή ντεκόρ με την Μαρινέλλα που τραγούδησε το "Έκλαψα χθες" και το "Απόψε χάνω μια ψυχή" με μαέστρους τους συνθέτας των δύο κομματιών Μίμη Πλέσσα και Γιώργο Κατσαρό. Στην συνέχεια ο Γιώργος Οικονομίδης παρουσίασε τον Τάκη Μηλιάδη σε ένα χαριτωμένο μονόλογο και ύστερα την Αλέκα Μαβίλη, που τραγούδησε το "Βρέχει πάλι απόψε" και "Έλα - Έλα". Η Μαριάννα Χατζοπούλου συνέχισε το μουσικό πρόγραμμα με διευθυντή ορχήστρας τον Άκη Σμυρναίο, τραγουδώντας το "Αν σταματούσε η ζωή" και την "Ζαφείρα".

Μουσική και πάλι η συνέχεια με γνωστά και αγαπημένα αστέρια του μικροφώνου που παρουσίασε με σπιρτάδα και πηγαίο κέφι ο Γιώργος Οικονομίδης. Νάντια Κωνσταντοπούλου, "Μόνον εσύ" και "Χθες ακόμη", Γιάννης Βογιατζής, "Απόψε βρέχει" και "Ένας ουρανός μ' αστέρια", Καίτη Μπελίντα, "Αθηναία" και το "Πέταξε ένα πουλί" (ντουέτο με τον Γιάννη Βογιατζή). Παρένθεσι στην παρουσίαση των δημοφιλών μουσικών αστεριών του μικροφώνου ήταν η Ρένα Ντορ σε ένα πικάντικο σκετσάκι με τον Οικονομίδη και συνέχεια ο Θανάσης Βέγγος, που βιάστηκε να φύγη, παρά τις ζωηρές εκδηλώσεις του κοινού. "Εγώ είμαι του κινηματογράφου, και στο μικρόφωνο τα χάνω..." είπε χαρακτηριστικά.

Η "Τραγουδίστρια της νίκης" Σοφία Βέμπο, πλαισιωμένη από μέλη του θιάσου της, τραγούδησε παλιές επιτυχίες και νέα τραγούδια του Μίμη Τραϊφόρου, ενορχηστρωμένα από τον συνθέτη Γιώργο Κατσαρό. Το κοινό τραγούδησε μαζί τα αθάνατα εκείνα τραγούδια, συγκινήθηκε και χειροκρότησε θερμότατα την εθνική μας τραγουδίστρια. Τα δημοτικά τραγούδια, που ερμήνευσε ακολούθως ο δημοφιλής Θανάσης Καμπαφλής και το συγκρότημά του [Σημείωση του Rena Fan: η πρόταση είναι ημιτελής, φαντάζομαι "ενθουσίασαν το κοινό"...]

Σπαρταριστό στιγμιότυπο η παρουσία του Γιάννη Γκιωνάκη. Ανεξάντλητος ο δημοφιλής κωμικός, είπε ανέκδοτα και μιμήθηκε τον Ν. Σταυρίδη και... τον Γιάννη Γκιωνάκη. Η Ζωή Κουρούκλη με το "Ξέχασέ με πια" και το "Μη λες τίποτα" και η Γιοβάννα με το "Φωτιά η αγάπη μας" και ο "Καπετάνιος Φαφαλιός" (διηύθυνε ο Κώστας Καπνίσης) έδωσαν την θέσι τους στην Τζένυ Καρέζη, που αποθεώθηκε σε μια παρλάττα γραμμένη ειδικά για την βραδυά από τον Κώστα Πρετεντέρη. 

Η Ρένα Βλαχοπούλου που ανέβηκε τρέχοντας στο πάλκο ξεσήκωσε τους θεατάς με τις επιτυχίες της. Τραγούδησε "Η Αθήνα την νύχτα" και "Βουαλά η Αθήνα". Το κοινό την ξαναζήτησε όταν κατέβηκε από το πάλκο και η Ρένα επέστρεψε και έστειλε την αγάπη της με... χιλιάδες φιλιά στις εξέδρες.

Ακολούθησαν οι αδελφοί Κατσάμπα και σε λίγο οι χρυσές πενιές από τα δημοφιλέστατα αστέρια του λαϊκού μας τραγουδιού Βίκυ Μοσχολιού με τα "Δειλινά" και τον "Λευτέρη-Λευτέρη", Πόλυ Πάνου με το "Καύτε τα-Καύτε τα" και "Πάμε σε κέντρα κοσμικά και σε μπουζούκια" και Γιώργος Ζαμπέτας με την Μανταλένα και τους τρεις λαϊκούς χορευτάς του, που ερμήνευσε το θρυλικό "Φανταράκι". Η Αλίκη Βουγιουκλάκη και ο Δημήτρης Παπαμιχαήλ, σε σωστό πανδαιμόνιο, τραγούδησαν στις πενιές του Ζαμπέτα το "Σήκω χόρεψε συρτάκι" και το "Μάτια βουρκωμένα".

Απογευματινή, 20-6-1967 

Εκτός από τα παραπάνω αστέρια, είχε ανακοινωθεί πως θα λάβουν μέρος στη βραδιά η Άννα και η Μαρία Καλουτά, ο Διονύσης Παπαγιαννόπουλος, η Κλειώ Δενάρδου, η Γκέλυ Μαυροπούλου, ο Δημήτρης Μπαξεβανάκης και ο Χρήστος Τσαγανέας. Δεν γνωρίζω αν έλαβαν τελικά μέρος και η Απογευματινή απλώς παρέλειψε να τους αναφέρει. Η άλλη εφημερίδα που ασχολήθηκε με το καλλιτεχνικό πρόγραμμα ήταν η Βραδυνή που δημοσίευσε φωτογραφίες της Τζένης Καρέζη, της Αλίκης Βουγιουκλάκη, του Δημήτρη Παπαμιχαήλ και των καλλονών των πρόσφατων καλλιστείων (ανάμεσά τους και η Σταρ Ελλάς Έλια Καλλιγεράκη που, αν δεν κάνω λάθος, το επόμενο καλοκαίρι εντάχθηκε στο δυναμικό του Θεάτρου του Εθνικού Κήπου).

Τη μεθεπομένη της εκδήλωσης η Βραδυνή, στη στήλη "Πικάντικα ελληνικά και ξένα", συμπλήρωσε: "Εις το Στάδιον, κατά την προχθεσινήν μεγαλειώδη εκδήλωσιν, τα περισσότερα χειροκροτήματα εκέρδισαν, από τους τραγουδιστάς, κατά σειράν, η Ρένα Βλαχοπούλου, η Σοφία Βέμπο και η Νάντια Κωνσταντοπούλου, από τους ηθοποιούς δε η Τζένη Καρέζη". Μαθαίνουμε επίσης πως ο Σάκης Παπανικολάου χτύπησε το γόνατό του ανεβαίνοντας στη σκηνή και τραγούδησε με φριχτούς πόνους.

Στη βραδιά κληρώθηκαν διάφορα δώρα, ενώ, όπως ανακοίνωσε η ΑΣΔΕΝ, το ποσό που συγκεντρώθηκε για την ενίσχυση των κατοίκων στις σεισμόπληκτες περιοχές ήταν 1.250.000 δραχμές...

Η παρούσα ανάρτηση, όπως και όλα τα κείμενα που δημοσιεύονται στο ιστολόγιο αυτό, είναι αποτέλεσμα προσωπικής έρευνας. Είναι υποχρεωτική η ρητή αναφορά στο ιστολόγιο, όταν χρησιμοποιείται υλικό από τις αναρτήσεις του.

Σαν σήμερα το 1983: Δύο επιθεωρήσεις

Στις 10 Ιουνίου 1983 η εφημερίδα Τα Νέα δημοσίευσε ένα αφιέρωμα του Γιώργου Λιάνη στα θεάματα του καλοκαιριού εκείνου. Σας παρουσιάζω κάποια εκτενή αποσπάσματα από το ολοσέλιδο ρεπορτάζ που αναφέρονται στις δυο μεγάλες επιθεωρήσεις που παίζονταν εκείνη τη σεζόν.

Ο θίασος του Δελφινάριου στις δοκιμές της επιθεώρησης
Μας πρήξανε τα ούμπαλα (ο τίτλος χωρίς πολλά... σχόλια!...):
Φώτης Μεταξόπουλος και Γιώργος Κωνσταντίνου, Θανάσης Βέγγος και Ρένα Βλαχοπούλου,
Γιάννης Μιχαλόπουλος και Deborah Brown, Αλίκη Καμινέλη και Πάνος Μιχαλόπουλος,
Μιχάλης Μόσιος και Στάθης Ψάλτης.

ΣΤΟΝ ΑΣΤΕΡΙΣΜΟ ΤΟΥ ΓΕΛΙΟΥ

Στον αστερισμό του γέλιου οι δύο πόλοι που διεκδικούν τη μερίδα του λέοντος από το αθηναϊκό κοινό είναι το "Αθήναιον" με την επιθεώρηση "Πεινάω, μ' ακούς;" [Σημείωση του Rena Fan: τίτλος εμπνευσμένος από το μεγάλο σουξέ της εποχής εκείνης "Σ' αγαπάω, μ' ακούς;" που τραγουδούσε ο Γιώργος Σαλαμπάσης] και το "Δελφινάριο" με την επιθεώρηση "Μας πρήξανε τα ούμπαλα". Μαζί με το γέλιο διεκδικούν το καθένα από τα θέατρα για όλη τη σαιζόν συνολική είσπραξη πάνω από 100 εκατομμύρια δραχμές...

Ο παραγωγός του "Πεινάω, μ' ακούς;" Νίκος Σοφιανός, αρχιτέκτονας αλλά και σκηνοθέτης στην παράσταση του "Αθήναιον" κράτησε τη συγγραφική δυάδα των Καμπάνη-Μακρίδη που μαζί της για δύο σαιζόν έκανε τη μεγαλύτερη επιτυχία από συστάσεως του ελληνικού θεάτρου με το "Πασοκολλητό" που ξεπέρασε πολύ τα 100 εκατομμύρια δραχμές!

Στον άλλο πόλο ο παραγωγός Ηλίας Μαροσούλης, ο επονομαζόμενος η "γάτα του θεάτρου" (ξεκίνησε από απλός ηλεκτρολόγος κι έγινε ο αδιαφιλονίκητος "ύπατος" στο χώρο της επιθεώρησης) στηρίχτηκε για μια ακόμη φορά στον έμπειρο Φώτη Μεταξόπουλο που σκηνοθετεί και χορογραφεί το υπερθέαμα στο "Δελφινάριο". Τα κείμενα της επιθεώρησης έγραψαν ο Ναπολέων Ελευθερίου, ο Λάκης Μιχαηλίδης και ο Μίμης Τραϊφόρος.

Και τι δεν βλέπουμε επί σκηνής σ' αυτούς τους παράξενους μικρούς πλανήτες.

Στο "Αθήναιον" βλέπουμε τα διαδραματιζόμενα από την εισβολή των εξωγήινων [Σημείωση του Rena Fan: η ταινία ΕΤ ο Εξωγήινος είχε χαλάσει κόσμο λίγους μήνες πριν...] στον πλανήτη Γη το έτος 1983 της "πρασίνης επιδημικής περιόδου" όπου τα πράγματα δεν είναι ρόδινα, ούτε καν πράσινα, κι όπου το τραγούδι που εκπέμπεται προς το Διάστημα, γραμμένο σε θαυμάσια μουσική του Ζακ Ιακωβίδη είναι το "Πεινάω, μ' ακούς". Το σκηνικό είναι εντυπωσιακό από το Νίκο Σοφιανό και είναι ένα φωτιστικό αρμόνιο από μέταλλο, φθόριο με κέντρο του ένα γυάλινο διαστημόπλοιο! Επί σκηνής κι ένας αληθινός εξωγήινος. Ο Τάκης Χαλάς, ο νάνος κωμικός που εδώ στην κυριολεξία βρίσκεται στο στοιχείο του και που όλοι τόσο τρυφερά τον βλέπαμε σαν ισοϋψή παρτεναίρ του Ρίζου παλιότερα... 

Το διαστημόπλοιο απογοητευμένο από την κατάσταση στη Γη αναζητάει το αληθινό πράσινο στην αληθινή ζούγκλα όπου Ταρζάν είναι ο Σωτήρης Μουστάκας, γιος του είναι ο Νίκος Ρίζος, μάγος είναι ο Γιάννης Γκιωνάκης, βασίλισσα των Αμαζόνων η Μαρία Μπονέλλου, γυναίκα-λεοπάρδαλη είναι η Νάντια Φοντάνα, εξερευνητής ο Γιώργος Παπαζήσης, εξερευνήτρια η Έλσα Ρίζου και τσίτα ο... Χαλάς!

Ο Γιάννης Γκιωνάκης στο πρώτο μέρος  είναι ένας εκφωνητής του "Κάθε μέρα παντού" που τα βάζει με τη σαββατιάτικη εκπομπή για τη Βουλή. Τριάντα οκτώ χρόνια στο θέατρο μετράει ο διαπρεπής κωμικός και πέντε στην επιθεώρηση. (...) Λέει χαρακτηριστικά: "Θες να μάθεις τι γίνεται στην Ελλάδα; Φώναξε έναν ηθοποιό της επιθεώρησης και έναν ταξιτζή. Είναι οι μόνοι που θα σου πουν την αλήθεια".

Ο Σωτήρης Μουστάκας, φειδωλός σε δηλώσεις πάντα, είναι ο Άι-Γιάννης ο Νηστευτής, ένας ερημίτης σε σπηλιά που τρώει ακρίδες, βλέπει οράματα και προφητεύει. Προφητεύει την πτώση του ΠΑΣΟΚ, αλλά ομολογεί αργότερα ότι γι' αυτήν του την προφητεία δωροδοκήθηκε απ' τον Αβέρωφ.

Ο Νίκος Ρίζος είναι ένας τροχονόμος που αναλαμβάνει την αλληλογραφία των εξωγήινων και των υψηλών προσώπων. Εδώ είναι ερωτευμένος, χάνει τα λογικά του για μια βιονική γυναίκα και φεύγει μαζί της για να αλώσει την Τοπική Αυτοδιοίκηση σε στυλ Γεννηματά και στους αστρικούς χώρους. (...) Ο Ρίζος δηλώνει: "Αισθάνομαι μια ηθική ικανοποίηση γιατί 35 ολόκληρα χρόνια σε μια διαδρομή συνέπειας πρόσφερα πολύ γέλιο στον ελληνικό λαό". Όταν τον αιφνιδιάζουμε λέγοντάς του ότι αυτός όσο και οι άλλοι μεγάλοι κωμικοί μας είναι δύσθυμοι έως βαρύθυμοι, μας απαντάει με τιμιότητα: "Είναι αλήθεια, γιατί ίσως έχουμε εκφυλιστεί. Η σκηνή είναι γοητευτική, είναι πλανεύτρα. Η ζωή είναι σκληρή, αδυσώπητη".

Ο Γιώργος Παπαζήσης στο νούμερο "Εγώ τι φταίω" πρωτοσυναντάει τον εξωγήινο και διαπιστώνει ότι ο κόσμος του που είναι και δικός μας κόσμος έχει τα ίδια προβλήματα. (...) Η Ελένη Φιλίνη είναι μια εξωτική καλλονή που καταλήγει Σαλώμη.

Οι χορογραφίες στο "Αθήναιον" είναι πολύ πρωτότυπες και εντυπωσιακές. Ανήκουν στον Ουμπέρτο Πέργκολα, σημαντικό Ιταλό χορογράφο που εργάζεται για πρώτη φορά στην Ελλάδα κι έχει μια εξαιρετική θητεία στην ιταλική τηλεόραση, στην "Καντζονίσιμα", στα σόου της Ραφαέλα Καρά, της Νάντια Κασίνι και της Λόλα Φαλάνα. Ήρθε εδώ πιστεύοντας ότι η Νάντια Φοντάνα έχει άγνωστες μεγάλες δυνατότητες και μια αφομοιωτική ικανότητα που μπορούν να την κάνουν να διαπρέψει [Σημείωση του Rena Fan: έχω την εντύπωση πως εκείνην την περίοδο ο Γιώργος Λιάνης είχε δεσμό με την εξαιρετική Νάντια Φοντάνα...].

Το εξώφυλλο του προγράμματος της επιθεώρησης
Πεινάω, μ' ακούς
Ελένη Φιλίνη, Έλσα Ρίζου,
Νίκος Ρίζος, Γιάννης Γκιωνάκης, Νάντια Φοντάνα,
Μαρία Μπονέλλου, Σωτήρης Μουστάκας, Γιώργος Παπαζήσης.
Από το αρχείο του Τμήματος Παραστατικών Τεχνών
του ΕΛΙΑ/ΜΙΕΤ

"ΘΑ ΠΑΩ ΣΤΗ ΖΟΥΓΚΛΑ..."

Ζούγκλα και στο "Δελφινάριο" αλλά αυτή μια ζούγκλα συμβολική φτιαγμένη από τα επιδέξια χέρια του Βασίλη Φωτόπουλου. Πάνω σ' αυτή τη ζούγκλα με την έναρξη τριάντα Αγγλίδες χορεύτριες μας προδιαθέτουν για την εισαγωγή στα "ούμπαλα" που θα ακολουθήσει. Στην εντυπωσιακή πανσπερμία ο σοσιαλιστής ιεραπόστολος Γιάννης Μιχαλόπουλος μας μπάζει στα μυστικά της σύγχρονης Ελλάδας, ο Μιχάλης Μόσιος που καμαρώνει και είναι γύφτος σατιρίζει το "καρυδωμένο λαρύγγι" του λαού και τους "Ρεπόρτερς" [Σημείωση του Rena Fan: την εκπομπή που συμπαρουσίαζε ο Λιάνης δηλαδή...] μετά από την πολύκροτη εκπομπή του Καζαντζίδη, ενώ ο Στάθης Ψάλτης, με τον οποίο γελάει ακατάπαυστα ο κόσμος, θέλει δουλειά και δουλειά δεν βρίσκει. Είναι ένας Γκάντι που δεν έχει καμιά εξουσία παρά μόνο γκρινιάζει και βρίζει. Τι περίεργο, οι αθυρόστομες ατάκες του Ψάλτη αρέσουν στο κοινό. Και θα μπορούσε να πει κανείς με τόλμη ότι μετά τον Χάρρυ Κλυνν είναι ο μόνος που πετυχαίνει κάτι τέτοιο. Ο Γιώργος Κωνσταντίνου, φίνος ηθοποιός με πολυετή θητεία στην πρόζα, εμφανίζεται για τρίτο συνέχεια καλοκαίρι στο "Δελφινάριο" κι αυτή τη φορά μιλάει για τις "Ώρες ευθύνης" του καθένα μας ενώ τέσσερις Μάου-Μάου απειλούν να τον φάνε.

Και μετά είναι η ώρα του Θανάση Βέγγου, που αυτή τη φορά είναι ακίνητος τσολιάς μπροστά σ' έναν αληθινά άγνωστο Άγνωστο Στρατιώτη. Ο Βέγγος είναι ίσως ο μόνος Έλληνας καλλιτέχνης που αγωνίστηκε τόσα πολλά χρόνια με συνέπεια για να κερδίσει το μικρό του όνομα Θανάσης. Ο κόσμος τον λατρεύει, ταυτίζεται μαζί του, νιώθει ότι αυτός ο φουκαράς της καρπαζιάς και του άγριου κυνηγητού για το μεροκάματο είναι ο ίδιος. Μόνο που αυτή τη φορά ο Θανάσης τα λέει στατικά. Κι από τη μεγάλη αγανάκτηση μόνο στο τέλος αρχίζει να τρέχει...

Η σούπερ σταρ της επιθεώρησης Ρένα Βλαχοπούλου, για πολλούς το μεγαλύτερο ταλέντο που πάτησε στο σανίδι αυτού του είδους, είναι μια σόου γούμαν που εισβάλλει στη... Ρωμαιοκρατούμενη Αγία Παρασκευή κι απειλεί τους πάντες και τα πάντα. Αυτή η γυναίκα έχει μια θαυμαστή επιδεξιότητα να μεταμορφώνει το ευτελές σε διασκεδαστικό. Στο φινάλε του πρώτου μέρους ο Φώτης Μεταξόπουλος στο νούμερο "Ο χορός είναι η ζωή μου" μας αποκαλύπτει για μια ακόμα φορά αυτό που είναι κοινό μυστικό στο χώρο του θεάτρου. Ένας τέτοιος χορευτής δύσκολα θα ξαναπεράσει. Ντου μετά σε μπουζουκτσίδικο. Με τις κομπανίες να διαδέχονται η μία την άλλη και τις "ψιλοαρτίστες" σ' ένα σπαραξικάρδιο συναγωνισμό. Ο Ψάλτης είναι η "Γίτσα-Αλλαγίτσα-Αλουμινίτσα" και η Βλαχοπούλου η "Μπουμπούκω η Τραμπούκω". Ο νεαρός ζεν πρεμιέ Πάνος Μιχαλόπουλος μαζί με την επίσης νεαρά συνάδελφό του Αλίκη Καμινέλη στο νούμερο "Όλοι φροντίζουν για τα νιάτα" έχουν το σόλο τους πάνω στα καυτά ζητήματα των καμικάζι και της νέας γενιάς.

Τα Νέα, 10-6-1983 

Στη συνέχεια του ρεπορτάζ ο Γιώργος Λιάνης αναφέρεται στα δύο μεγάλα μιούζικαλ που διεκδικούσαν την προσοχή του κοινού εκείνο το καλοκαίρι: το Οι άνδρες προτιμούν τις ξανθιές με τη Ζωή Λάσκαρη και τη Μάρθα Καραγιάννη (παράσταση του Σταμάτη Φασουλή στο θέατρο Μινώα) και το Η γυναίκα της χρονιάς με τη Σμαρούλα Γιούλη (στο θέατρο Παρκ, σε σκηνοθεσία του Τζων Σαρπ που σκηνοθέτησε και την αμερικανική παράσταση). Και το ρεπορτάζ του Λιάνη ολοκληρώνεται με τα νυχτερινά κέντρα εκείνου του καλοκαιριού: στα παραλιακά κέντρα κυριαρχούσαν ο Σταμάτης Κόκοτας, ο Δημήτρης Μητροπάνος και η Ρίτα Σακελλαρίου, ενώ στις Τζιτζιφιές "η ανεξήγητη παρουσία της Σωτηρίας Μπέλλου που λένε ότι πήρε--και το αξίζει--ένα πολύ μεγάλο μεροκάματο για να τραγουδήσει στου Καρουσάκη"...

Όσο για την επιθεώρηση Μας πρήξανε τα ούμπαλα, αξίζει να συμπληρώσω ότι η παρουσία του Μίμη Τραϊφόρου στη συγγραφική ομάδα οφειλόταν στη Ρένα Βλαχοπούλου που, κατά τον ίδιο τον Τραϊφόρο, θέλησε να του ξεπληρώσει το "χρέος" που του είχε, καθώς εκείνος είχε πρώτος "διαγνώσει" το κωμικό της ταλέντο και επέμεινε να εμφανιστεί και ως ηθοποιός στην επιθεώρηση. Και επειδή η Ρένα "δεν τα μπορούσε τα χρέη" ζήτησε από τον Ηλία Μαροσούλη να τον καλέσει στο Δελφινάριο. Ωστόσο, ο Τραϊφόρος ομολογούσε πως η συνεργασία αυτή του απέδειξε ότι η σύγχρονη επιθεώρηση απείχε... έτη φωτός από τον ίδιο...

Η Ρένα Βλαχοπούλου στο νούμερο "Σόου Ρένα, Πες τα Ρένα"
παρουσιάζει τη δική της πρόταση για την ελληνική συμμετοχή
στον διαγωνισμό τραγουδιού της Γιουροβίζιον: ένα ποτ-πουρί
από κεφάτη μουσική του Σάκη Τσιλίκη ("Ελλάδα, γλυκιά μας Ελλάδα")
και δημοτικά τραγούδια (σε παρωδίες φυσικά...)

Θα πρέπει επίσης να προσθέσω ότι και οι δύο εμφανίσεις της Ρένας στο έργο ήταν άκρως αυτοαναφορικές: στο "Σόου Ρένα, Πες τα Ρένα" υποδυόταν τη... Ρένα Βλαχοπούλου που γύριζε ένα δοκιμαστικό για σόου στην ΕΡΤ, αλλά ο... Ρωμαίος διευθυντής της Πάνος Μιχαλόπουλος έκρινε πως δεν μπορούσε να πάρει εκπομπή στην τηλεόραση. Λεγόταν, τότε, ότι η Ρένα λόγω πολιτικών πεποιθήσεων ήταν "κομμένη" από την κρατική τηλεόραση ("Απ' το ένα το κανάλι θα τα ψάλλω στον καθένα/Δείξαν την κυρά-Αρσενία και δεν δείχνουνε εμένα!" τραγουδούσε πάνω στην κεφάτη μουσική του Σάκη Τσιλίκη)--κάτι που, ωστόσο, διαψεύστηκε τουλάχιστον μία φορά, όταν της προτάθηκε να γυρίσει τη Χαρτοπαίχτρα για το θέατρο της Δευτέρας κι εκείνη αρνήθηκε. Στο νούμερο του Δελφινάριου, πάντως, η Ρένα ξεσπάθωνε εναντίον του ΠΑΣΟΚ, του Ανδρέα Παπανδρέου, της Μελίνας Μερκούρη, των τηλεοπτικών διαφημίσεων και της Γιουροβίζιον--αλλά είχε και κάποιες τρυφερές στιγμές. Μια από αυτές ήταν το τραγούδι με το οποίο έκλεινε το νούμερό της, το γνωστό "Feelings" με ελληνικούς στίχους και "διφορούμενο" φινάλε: "Τώρα ήρθε η ώρα να φύγω απ' τη σκηνή"... Εννοούσε ότι θα αποχωρήσει για πάντα από το σανίδι; Το τελευταίο βράδυ έσπευσε να διευκρινίσει, μετά το χειροκρότημα του κοινού: "Όταν λέω να φύγω από τη σκηνή, εννοώ να πάω ν' αλλάξω..."

Η Ρένα ξαποσταίνει στο... ανάκλιντρο του Ρωμαίου..., του τότε διευθυντή της ΕΡΤ.
Από το νούμερο "Σόου Ρένα, Πες τα, Ρένα!

Όσο για το σύντομο πέρασμά της που ολοκλήρωνε το νούμερο "Το Μινόρε της Αλλαγής" στο δεύτερο μέρος του έργου, εμφανιζόταν στο ρεμπετάδικο που συμβόλιζε την Ελλάδα ως... Νέα Δημοκρατία, που συγκρουόταν με τον ιδιοκτήτη Γιάννη Μιχαλόπουλο και διαμαρτυρόταν για την "κατάντια" του μαγαζιού μετά την Αλλαγή... Και τραγουδούσε μια παρωδία του "Πέντε χρόνια δικασμένος" όπου, μεταξύ άλλων, έλεγε: "Δύο χρόνια χωρισμένη απ' τον κόσμο μου, καλέ, (...) τώρα πια δεν με γουστάρει ούτε κι ο Καραμανλής..." 

Η παρούσα ανάρτηση, όπως και όλα τα κείμενα που δημοσιεύονται στο ιστολόγιο αυτό, είναι αποτέλεσμα προσωπικής έρευνας. Είναι υποχρεωτική η ρητή αναφορά στο ιστολόγιο, όταν χρησιμοποιείται υλικό από τις αναρτήσεις του.