Σαν σήμερα το 1960: Μεταπηδά στην πρόζα;

Στις 30 Ιουλίου 1960 διαβάζουμε στη θεατρική στήλη της εφημερίδας Τα Νέα:

Η ενδεχόμενη μεταπήδηση της Ρένας στην πρόζα κρίθηκε αρκετά σημαντική είδηση,
ώστε να συμπεριληφθεί, έστω και τελευταία, στις κυριότερες θεατρικές ειδήσεις 
της μέρας εκείνης...

Η ΡΕΝΑ ΒΛΑΧΟΠΟΥΛΟΥ ΜΕΤΑΠΗΔΑ ΣΤΗΝ ΠΡΟΖΑ;

Πληροφορούμεθα ότι στην εκλεκτή πρωταγωνίστρια του ελαφρού μουσικού θεάτρου Ρένα Βλαχοπούλου έγινε πρότασις να εμφανισθή κατά την ερχομένη χειμερινή περίοδο με κυοφορούμενο θίασο πρόζας.

Τα Νέα, 30-7-1960 

Περισσότερες λεπτομέρειες για τον κυοφορούμενο θίασο έδωσε η ίδια στήλη δύο μέρες αργότερα:

ΕΥΘΥΜΙΟΥ, ΣΤΑΥΡΙΔΗΣ, ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΟΠΟΥΛΟΣ,
ΒΛΑΧΟΠΟΥΛΟΥ, ΓΙΟΥΛΗ ΣΤΟ ΚΥΒΕΛΗΣ;

Σήμερα το μεσημέρι θα διευκρινισθή οριστικά αν το θέατρο Κυβέλης θα συνεχίση τη λειτουργία του ως θέατρο ή αν θα μετατραπή σε κινηματογράφο.

Στην περίπτωση που θα μείνη θέατρο από τους θιάσους που το διεκδικούν φέρεται ως επικρατέστερος θίασος κωμωδίας με επικεφαλής τους Χρήστο Ευθυμίου, Νίκο Σταυρίδη, Διονύση Παπαγιαννόπουλο, Ρένα Βλαχοπούλου και Σμαρούλα Γιούλη.

Εφ' όσον του παραχωρηθή το θέατρο της πλατείας Συντάγματος, ο θίασος θα αρχίση τις παραστάσεις του τον Οκτώβριο με κωμωδία Αλ. Σακελλάριου-Χρ. Γιαννακόπουλου, που θα γραφή ειδικώς για τους πέντε πρωταγωνιστάς-συνθιασάρχας.

Τα Νέα, 1-8-1960

Και ενώ η προοπτική δημιουργίας ενός τέτοιου θιάσου σε έργο αυτών των συγγραφέων φαινόταν άκρως ενδιαφέρουσα, δύο μέρες αργότερα διαβάζουμε και πάλι στα Νέα ότι το εγχείρημα ναυαγεί "λόγω υπερβολικών οικονομικών αξιώσεων του θεατρώνου Κ. Θεοδωρίδη, ο οποίος εζήτησε ως εφ' άπαξ το ποσόν των 100.000 δραχμών καταβλητέον αμέσως μετά την υπογραφή των συμβολαίων". Ωστόσο, το θέατρο Κυβέλης δεν θα λειτουργούσε ούτε ως κινηματογράφος επειδή ο Θεοδωρίδης (σύζυγος της Κυρίας Κυβέλης) είχε και πάλι υπερβολικές αξιώσεις από τον ενδιαφερόμενο επιχειρηματία Μανιάτη, καθώς ζήτησε να παραμείνουν δικά του τα μηχανήματα του κινηματογράφου μετά τη λήξη του συμβολαίου...

Ρένα Βλαχοπούλου και Χρήστος Ευθυμίου
συνθιασάρχες στο Ακροπόλ
τη χειμερινή σεζόν 1964-65.
Φωτογραφία από το βιβλίο της Σπεράντζας Βρανά
Επιθεώρηση, καψούρα μου
(εκδ. Γλάρος, 1985)

Τελικά η Ρένα Βλαχοπούλου συνεργάστηκε με τον Χρήστο Ευθυμίου σε επιθεωρήσεις τέσσερα χρόνια αργότερα (και για δύο χρόνια) και με τον Διονύση Παπαγιαννόπουλο στο σινεμά πέντε χρόνια αργότερα. Με τον Νίκο Σταυρίδη είχε ήδη συναντηθεί αρκετές φορές, ενώ και με τη Σμαρούλα Γιούλη είχε συνυπάρξει όταν εκείνη ήταν παιδάκι σε μουσικά πρωινά της Κατοχής και αργότερα για δύο εβδομάδες στο Δημοτικό Θέατρο Πειραιά... Πάντως, αν τελικά πραγματοποιούνταν αυτή η συνεργασία, ενδεχομένως η πορεία της Ρένας στο θέατρο να ήταν διαφορετική, αφού θα δοκιμαζόταν σε πρόζα σε μια φάση της καριέρας της στην οποία ακόμα διαμορφωνόταν η υποκριτική της ταυτότητα και μπορεί να της ανοίγονταν και άλλοι δρόμοι. Βέβαια, είχε ήδη νιώσει τις γλύκες της επιθεώρησης (καλύτερες αμοιβές, λιγότερη κούραση), οπότε και πάλι μπορεί να επέστρεφε στη φιλόξενη αγκαλιά της...

Η παρούσα ανάρτηση, όπως και όλα τα κείμενα που δημοσιεύονται στο ιστολόγιο αυτό, είναι αποτέλεσμα προσωπικής έρευνας. Είναι υποχρεωτική η ρητή αναφορά στο ιστολόγιο, όταν χρησιμοποιείται υλικό από τις αναρτήσεις του.

Σαν σήμερα το 1960: Κάθε καρυδιάς καρύδι

Στις 20 Ιουλίου συνέβη κάτι πρωτόγνωρο για τα ελληνικά δεδομένα έξω από το θέατρο Μετροπόλιταν όπου παιζόταν η επιθεώρηση Κάθε καρυδιάς καρύδι με πρωταγωνίστρια τη Ρένα Βλαχοπούλου: όπως μας ενημέρωσε το Έθνος την προηγούμενη μέρα, τοποθετήθηκαν οθόνες τηλεόρασης στις οποίες ο κόσμος που περνούσε από τη Λεωφόρο Αλεξάνδρας μπορούσε να παρακολουθεί σκηνές από την παράσταση.

Για να επιτευχθεί αυτό στήθηκε "σταθμός τηλεοράσεως" μέσα στο θέατρο που θα επέτρεπε σε όσα σπίτια σε ακτίνα 300 μέτρων από το Μετροπόλιταν διέθεταν δέκτη τηλεόρασης να παρακολουθούν επίσης αποσπάσματα από το έργο. Η κίνηση αυτή είχε διαφημιστεί από τις αρχές Ιουλίου, αλλά φαίνεται πως το κατάστημα Ράδιο Αθήναι που ήταν υπεύθυνο  για το εγχείρημα ολοκλήρωσε την εγκατάσταση στις 20 του μήνα.

Ρένα Βλαχοπούλου και Ζωζώ Σαπουντζάκη
στο πρώτο φινάλε της επιθεώρησης Κάθε καρυδιάς καρύδι
με τίτλο "Σταθμός Τηλεοράσεως".
Από το βιβλίο του Μάκη Δελαπόρτα Μια ζωή Ζωζώ
(εκδ. Ορφέας)

Δεν εντόπισα. ακόμα, κάποιο δημοσίευμα που να πιστοποιεί την επιτυχία του εγχειρήματος, πάντως επίσημα η πρώτη απόπειρα εκπομπής τηλεοπτικού σήματος στην Ελλάδα καταγράφεται δύο μήνες αργότερα στη Διεθνή Έκθεση της Θεσσαλονίκης. Το θέατρο Μετροπόλιταν ενδιαφέρθηκε για την τηλεόραση, καθώς ήταν το θέμα του φινάλε της επιθεώρησης Κάθε καρυδιάς καρύδι που είχε τον τίτλο "Σταθμός Τηλεοράσεως": στο σκηνικό δέσποζε η φίρμα του Ράδιο Αθήναι και οι δύο πρωταγωνίστριες του θιάσου, η Ρένα Βλαχοπούλου και η Ζωζώ Σαπουντζάκη τραγουδούσαν ένα ντουέτο, που δυστυχώς δεν γνωρίζω ποιο ήταν. 

Ο Βασίλης Αυλωνίτης ως Μάνος Χατζιδάκις
και ο Γιάννης Γκιωνάκης ως Νάνα Μούσχουρη
στο δεύτερο φινάλε της επιθεώρησης
Κάθε καρυδιάς καρύδι
με τίτλο "Μισή ώρα με τον Μάνο και τη Νάνα"

Ωστόσο, σύντομα η επιθεώρηση, που γνώριζε επιτυχία (το Μετροπόλιταν ήταν σταθερά το δεύτερο θέατρο μετά το Παρκ, όπου ο παντοδύναμος τότε Κώστας Χατζηχρήστος παρουσίαζε την επιθεώρηση Φέρρυ Μπωτ πλαισιωμένος από τις Ρένα Ντορ, Ντιριντάουα, Μπελίντα, Ζωή Κουρούκλη...), άλλαξε φινάλε: μετά τον σάλο που είχε ξεσηκώσει η διαμάχη του Μάνου Χατζιδάκι με τους συνθέτες του ελαφρού τραγουδιού--που κορυφώθηκε με τη διπλή του νίκη στο Β΄ Φεστιβάλ Ελαφρού Τραγουδιού του ΕΙΡ, με ερμηνεύτρια τη Νάνα Μούσχουρη--, ο Γιώργος Γιαννακόπουλος παρέδωσε στον θίασο το φινάλε "Μισή ώρα με τον Μάνο και τη Νάνα", στο οποίο ο Βασίλης Αυλωνίτης υποδυόταν τον Χατζιδάκι και ο Γιάννης Γκιωνάκης τη Νάνα Μούσχουρη, ενώ ο υπόλοιπος θίασος υποδυόταν παλιές τραγουδιστικές επιτυχίες που έρχονταν σε αντιπαράθεση με τον Χατζιδάκι. 

Η Άννα Καλουτά εγκαλεί τον Μάνο Χατζιδάκι
για τις δηλώσεις του, στην επιθεώρηση Πύραυλοι
του θεάτρου Περοκέ.
Πηγή φωτογραφίας: Έθνος, 24-8-1960

Το θέμα της διαμάχης του Χατζιδάκι με τους συναδέλφους του απασχόλησε και άλλες επιθεωρήσεις--στην επιθεώρηση Πύραυλοι των Μίμη Τραϊφόρου-Μήτσου Βασιλειάδη η Άννα Καλουτά εμφανιζόταν στο σόλο της ως εκπρόσωπος της παλιάς γενιάς της ελαφράς μουσικής που εγκαλούσε τον Χατζιδάκι για τις εμπρηστικές δηλώσεις του (απευθυνόταν σε ένα σκίτσο του στο σκηνικό)--, αλλά ο Μάνος Χατζιδάκις και η Νάνα Μούσχουρη επέλεξαν στις 28 Αυγούστου να επισκεφτούν το Μετροπόλιταν, και αμέσως μετά το φινάλε, στο διάλειμμα της παράστασης, ανέβηκαν στα καμαρίνια για να συγχαρούν τον θίασο που τους σατίριζε.

Η επιθεώρηση Κάθε καρυδιάς καρύδι ανέβηκε στις 3 Ιουνίου 1960 "από τον θίασο Γιάννη Γκιωνάκη-Νίκου Ρίζου-Τάκη Μηλιάδη με πρωταγωνιστάς τη Ρένα Βλαχοπούλου, τον Βασίλη Αυλωνίτη και τη Ζωζώ Σαπουντζάκη". Είναι χαρακτηριστικό ότι στη διαφήμιση της πρεμιέρας τα ονόματα των πρωταγωνιστών προηγούνται μεν των θιασαρχών, αλλά είναι τυπωμένα με μικρότερα στοιχεία. Η πρωτοβουλία για τη συγκρότηση του θιάσου ανήκε στους τρεις θιασάρχες που φρόντισαν ήδη από τον Φλεβάρη του '60 να εξασφαλίσουν τη συνεργασία της Ρένας Βλαχοπούλου και του Βασίλη Αυλωνίτη. 

Οι φωτογραφίες των Βλαχοπούλου, Αυλωνίτη, Σαπουντζάκη καταλαμβάνουν μια ξεχωριστή σελίδα η κάθε μια, ενώ οι τρεις θιασάρχες έχουν μια κοινή φωτογραφία που συνοδεύεται από ένα σημείωμα στο οποίο υπόσχονται στο κοινό "μια χαρούμενη βραδιά" "χωρίς 'βαθειά νοήματα' και 'θέσεις'. Αφήσαμε το βαρύ αυτό καθήκον στους συναδέλφους της πρόζας και φιλοδοξούμε να ψιθυρίσετε βγαίνοντας από το 'ΜΕΤΡΟΠΟΛΙΤΑΝ': 'αξίζει να το δούμε κι άλλη μια φορά', θάναι το πιο πολύτιμο παράσημο στην προσπάθειά μας".

Ο θίασος του Μετροπόλιταν
την ημέρα του, καθιερωμένου τότε, αγιασμού
για την έναρξη της σεζόν.
Πηγή: Έθνος, 22-4-1960

Οι τρεις θιασάρχες, Μηλιάδης, Γκιωνάκης, Ρίζος
με την πρωταγωνίστρια Ρένα Βλαχοπούλου
στις πρόβες της επιθεώρησης Κάθε καρυδιάς καρύδι.
Πηγή: Τα Νέα, 7-5-1960

Οι κριτικές δεν ασχολήθηκαν ιδιαίτερα με το έργο (ούτε και με τις άλλες επιθεωρήσεις της σεζόν). Η Εστία (4-6-1960) έγραψε πως αν και το βάρος δίνεται στο θέαμα με τον πλούτο τον σκηνικών και των κοστουμιών του Γιάννη Στεφανέλη αλλά και των φωτισμών του Αργύρη Παπαδάτου, "εν τούτοις και τα 'νούμερα' χαρακτηρίζονται από επίκαιρον χιούμορ και κέφι". Ο Γεράσιμος Σταύρου στην Αυγή (7-6-1960) αναγνωρίζει πως το Μετροπόλιταν (όπως και το Παρκ) έκανε μια σοβαρή προσπάθεια του επιθεωρησιακού είδους που "όπως συχνά μας δόθηκε η ευκαιρία να σημειώσουμε, περνάει μακρόχρονη κρίση κι αντικειμενικοί κυρίως λόγοι το εμποδίζουν να προχωρήση σε γενναίες καινοτομίες". Το είδος βέβαια παραμένει "πηγή δροσιάς για το αθηναϊκό καλοκαίρι" και το Μετροπόλιταν κατάφερε να παρουσιάσει ένα ενδιαφέρον αποτέλεσμα "σε ικανοποιητικό βαθμό". Ο Σταύρου, πάντως, επισημαίνει πως η σάτιρα του Γιαννακόπουλου δεν είναι "ιδιαίτερα τσουχτερή, ωστόσο θίγει εύστοχα πολλά επίκαιρα γεγονότα". Αναγνωρίζει πως υπάρχουν σκηνικά ευρήματα και χαρούμενη διάθεση, ενώ αποφασιστικά συμβάλλει στη διασκέδαση του κοινού το μπρίο των ηθοποιών. Και οι δύο κριτικές ξεχωρίζουν τα νούμερα "Το μυστικό του Υμηττού" (να τος πάλι ο Χατζιδάκις...) με τον Αυλωνίτη, "Ο κυκλοφοριόπληκτος" με τον Γκιωνάκη, "Τα νιαουρίσματα" (Γκιωνάκης, Ρίζος, Μηλιάδης και Γιάννης Φέρμης), το σόλο της Σαπουντζάκη "Στριπ τιζ", αλλά και το ντουέτο της με τον Ρίζο "Σπανιόλικο κέφι".

Ρ: Απόψε, μάνα μου, που φράγκα υπάρχουν μπόλικα,

γουστάρω κέφια και τραβήγματα σπανιόλικα.

Σ: Σαν ταυρομάχοι όλοι οι μάγκες θα σφυρίζουνε,

και οι καστανιέτες μες στα χέρια μου θα τρίζουνε.

Ολέ, ολέ, ολέ, ολέ!

Ρ: Είσαι σαν κρεμ καραμελέ!

Σ: Είμαι σαν κρεμ καραμελέ!

Ολέ, ολέ, ολέ, ολέ!

Ρ: Τις ζεμπεκιές και τα χασάπικα απαγόρευτα

και τα φλαμένκο σου διάταξε και χόρευτα!

Σ: Θα ξεφτιλίσεις με τα νέα σου τα σχέδια

και τον Αντώνη, τον δερβίση, τον Χερέδια.

Ρ: Ολέ, ολέ, ολέ, ολέ!

Είσαι πολύ τσαμπουκαλέ!

Σ: Είμαι πολύ τσαμπουκαλέ!

Ολέ, ολέ, ολέ, ολέ!

Ολέ, ολέ, ολέ, ολέ!

Τι νταλκαδάκι σπανιολέ!

Αρίμπα, κόσμε σκερβελέ!

Ολέ, ολέ, ολέ, ολέ!

Η Ζωζώ Σαπουντζάκη στο "Σπανιόλικο κέφι".
Η Σαπουντζάκη διηγείται πως η Σοφία Βέμπο
που έμενε τότε σε ένα διαμέρισμα
που "έβλεπε" την πλατεία του Μετροπόλιταν
τη χειροκροτούσε συχνά από το μπαλκόνι της.  

Επίσης και οι δύο κριτικές ξεχώρισαν το νούμερο "Το 13" με τη Ρένα Βλαχοπούλου. Η Ρένα υποδυόταν την τηλεφωνήτρια του αριθμού 13 (μετέπειτα 131 και νυν 11831, αν δεν κάνω λάθος...) που απαντούσε με σατιρική διάθεση στις ερωτήσεις των ανθρώπων που καλούσαν τον αριθμό.

Η Ρένα Βλαχοπούλου στο νούμερο "Το 13"
της επιθεώρησης Κάθε καρυδιά καρύδι.
Την "προϋπηρεσία" της αυτή εκμεταλλεύτηκε
αργότερα ο Γιάννης Δαλιανίδης
για σκηνές των ταινιών
Κορίτσια για φίλημα και Μια Ελληνίδα στο χαρέμι.
Φωτογραφία από την έκδοση του Θ. Κρίτα Θέατρο '60

Επίσης η Ρένα είχε μια τραγουδιστική εμφάνιση, μαζί με τους άνδρες του μπαλέτου, πριν το φινάλε του έργου: τραγουδούσε το "Ένα φιλί" σε μουσική του μαέστρου της παράστασης Ζακ Ιακωβίδη:

Αν στη σκληρή σου την καρδιά

κρύβεις αισθήματα θερμά,

θυμήσου εκείνη τη βραδιά

που βγαίναμ' απ' το σινεμά.

Κι ύστερα μέσα στο στενό

το φτωχικό, το σκοτεινό,

κι οι δυο δειλοί και ντροπαλοί

το πρώτο αλλάξαμε φιλί.

Ένα φιλί, μα τι φιλί, αχ, τι φιλί!

Γλυκό πολύ, τόσο πολύ!

Ένα φιλί ζεστό-ζεστό λαχταριστό

που σε πεθαίνει κι όμως λες ευχαριστώ!

Ένα φιλί που πυρπολεί, αχ, τι φιλί!

Γλυκό-γλυκό, παθητικό,

πολύ κακό για τον μπαμπά και τη μαμά,

ένα φιλί, σαν τα φιλιά του σινεμά.

Άι, άι, άι, άι, άι!

Ένα φιλί που προκαλεί και πυρκαγιά!

Ένα φιλί, μα τι φιλί, αχ, τι φιλί!

Γλυκό πολύ, τόσο πολύ!

Ένα φιλί ζεστό-ζεστό λαχταριστό

που σε πεθαίνει κι όμως λες ευχαριστώ!

Στο Κάθε καρυδιάς καρύδι τραγουδούσαν επίσης η Νάντια Κωνσταντοπούλου, ο Φώτης Δήμας και η Μαίρη Λίντα με τον Μανώλη Χιώτη. Χόρευαν ο Γιάννης Φλερύ και η Λίντα Άλμα, που απέσπασαν φυσικά για άλλη μια φορά τα κολακευτικά λόγια των κριτικών. Έπαιρναν επίσης μέρος, πολλά γνωστά ονόματα του ελαφρού μουσικού θεάτρου, κάποια από τα οποία έγιναν αργότερα πρώτα ονόματα: η Άννα Μαντζουράνη, ο Γιάννης Φέρμης, η Μάρθα Καραγιάννη, η Έλσα Ρίζου, η Νανά Γκάτση, η Φίτσα Ντάβου, η Εύα Χόνδρου, η Λάννα Μπέλλα, ο Τ. Βάβαλης, ο Χρ. Γεωργίου και ένας νόστιμος νεαρός, "φίνα ντυμένος", όπως θυμόταν η Ρένα Βλαχοπούλου, που σε λίγα χρόνια θα γινόταν ένα υπέρλαμπρο αστέρι του ελαφρολαϊκού τραγουδιού: ο Τόλης Βοσκόπουλος. Η Ρένα Βλαχοπούλου συναντήθηκε ξανά μαζί του στο σινεμά (Κάτι να καίει) και σε ρεβί πίστας πλακιώτικων κέντρων και αναπτύχθηκε μεταξύ τους αμοιβαία εκτίμηση και θαυμασμός. Ανεξάρτητα από προσωπικές προτιμήσεις, ο Τόλης Βοσκόπουλος, που πέθανε χθες, ήταν ένας από τους πραγματικά μεγάλους σταρ του είδους του τραγουδιού που υπηρέτησε, με ένα αφοσιωμένο κοινό που τον ακολούθησε πιστά μέχρι το τέλος της καριέρας του... 

Ο Τόλης Βοσκόπουλος, ο Τάκης Χριστοφορίδης και η Ρένα Βλαχοπούλου
στο νούμερο "Το 13" της επιθεώρησης Κάθε καρυδιάς καρύδι.
Πηγή: Η ομάδα του Facebook Ρένα Βλαχοπούλου / Rena Vlachopoulou Fans

Βασίλης Αυλωνίτης, Ρένα Βλαχοπούλου
και Γιάννης Γκιωνάκης
στις δοκιμές της επιθεώρησης
Κάθε καρυδιάς καρύδι.
Πηγή: Τα Νέα, 3-6-1960

Το Κάθε καρυδιάς καρύδι παίχτηκε όλο το καλοκαίρι, μέχρι τις αρχές του Οκτώβρη. Το παρακολούθησαν κάποιοι από τους υπουργούς της κυβέρνησης Καραμανλή αλλά και ο πρέσβης της Σοβιετικής Ένωσης στην Ελλάδα Σεργκέγιεφ, που ήταν ιδιαίτερα θεατρόφιλος, καθώς παρακολουθούσε πολλές παραστάσεις του μουσικού θεάτρου και του θεάτρου πρόζας (είχε παρακολουθήσει και το Σαμπάνια και ρετσίνα την προηγούμενη χρονιά, πάλι στο Μετροπόλιταν...).

Ο τότε πρέσβης της Σοβιετικής Ένωσης Σεργκέγιεφ
με τη Ζωζώ Σαπουντζάκη και τη Ρένα Βλαχοπούλου.
Πηγή: Τα Νέα, 2-9-1960

Η παρούσα ανάρτηση, όπως και όλα τα κείμενα που δημοσιεύονται στο ιστολόγιο αυτό, είναι αποτέλεσμα προσωπικής έρευνας. Είναι υποχρεωτική η ρητή αναφορά στο ιστολόγιο, όταν χρησιμοποιείται υλικό από τις αναρτήσεις του.

Σαν σήμερα το 1960: Το Β' Φεστιβάλ Ελαφρού Τραγουδιού

Στις 3 Ιουλίου 1960 διεξήχθη το Β' Φεστιβάλ Ελαφρού Τραγουδιού, το οποίο διοργάνωσε το τότε Εθνικό Ίδρυμα Ραδιοφωνίας (ΕΙΡ) στον Ιππόδρομο του Φαλήρου και στο οποίο συμμετείχε και η Ρένα Βλαχοπούλου. Η πρωτοβουλία του Γενικού Διευθυντή του ΕΙΡ Πύρρου Σπυρομήλιου να διοργανώσει το πρώτο φεστιβάλ την προηγούμενη χρονιά στέφθηκε από μεγάλη επιτυχία, οπότε αποφασίστηκε η συνέχιση του θεσμού. Συγκροτήθηκε η κριτική επιτροπή που επέλεξε τα δεκαπέντε προκριθέντα τραγούδια και την αποτελούσαν κάποια από τα μέλη της παλιάς επιτροπής (Ελένη Χαλκούση, Ελένη Βλάχου, Αχιλλέας Μαμάκης, Δημήτρης Ψαθάς, Γιώργος Ασημακόπουλος, Μάριος Πλωρίτης, Μ. Κυριακίδης, Γιώργος Σισιλιάνος, Στάθης Σπηλιωτόπουλος, Αλέκος Σακελλάριος, Δημήτρης Χορν) αλλά και καινούριες "αφίξεις" (Κωστας Καπνίσης, Βάλτερ Πφέφερ και η Αλέκα Κατσέλη, η οποία όμως απουσίαζε το βράδυ του φεστιβάλ).

Το πρόγραμμα του Β' Φεστιβάλ Ελαφρού Τραγουδιού του ΕΙΡ
από το αρχείο του θεατρικού κριτικού Αλκ. Μαργαρίτη
που φυλάσσεται στο Τμήμα Παραστατικών Τεχνών
του ΕΛΙΑ/ΜΙΕΤ

Εκτός από το χρηματικό έπαθλο των 42.500 δραχμών, το πρώτο βραβείο συνοδευόταν από ένα αγαλματίδιο του Απόλλωνα, που είχε φιλοτεχνήσει η Ναταλία Μελά-Κωνσταντινίδη. Το δεύτερο βραβείο ήταν 24.000 δρχ. το τρίτο 17.000 δρχ. και το τέταρτο 9.000 δρχ. Λίγες μέρες πριν τον διαγωνισμό το ΕΙΡ ανακοίνωσε ότι θα θεσπίσει κι ένα βραβείο στίχων (3.000 δρχ.) για να ενθαρρύνει τους στιχουργούς να πάρουν μέρος στο φεστιβάλ. Ανακοινώθηκε επίσης ότι η κινηματογραφική εταιρία Αδελφοί Ρουσσόπουλοι-Γ. Λαζαρίδης-Δ. Σαρρής-Κ. Ψαρράς (μία από τους χορηγούς ή "αθλοθέτες" του φεστιβάλ, καθώς πρόσφερε 5.000 δρχ.) θα κινηματογραφούσε ολόκληρη τη βραδιά του φεστιβάλ με διευθυντή φωτογραφίας τον Δήμο Σακελλαρίου (άγνωστο αν αυτό τελικά συνέβη και αν αυτό το υλικό υπάρχει ακόμα...). Επιπλέον θα έδινε την ευκαιρία στο τραγούδι που θα έπαιρνε το πρώτο βραβείο, εφόσον το επιθυμούσε ο συνθέτης του, να συμπεριληφθεί σε μια από τις νέες ταινίες της, τη Χριστίνα του Γιάννη Δαλιανίδη και το Τρεις κούκλες κι εγώ του Νίκου Τσιφόρου. Όπως και την προηγούμενη χρονιά, το φεστιβάλ διοργανώθηκε στο πλαίσιο του χορού των εργαζομένων του ΕΙΡ--μόνο που το εισιτήριο ήταν φτηνότερο, 150 δρχ--αλλά και πάλι ακριβό για την εποχή...

Το περιοδικό Φαντασία παρουσίασε κάποια από τα αστέρια
του Β' Φεστιβάλ Ελαφρού Τραγουδιού στο εξώφυλλό του

Στο Β' Φεστιβάλ, όπως έγραψε ο Σακελλάριος, "έλαβε μέρος το βαρύ πυροβολικό της ελαφράς μας μουσικής. Ό,τι καλύτερο έχουμε από συνθέτες, στιχουργούς, τραγουδιστές και τραγουδίστριες, έδωσε το "παρών" και έλαβε ενεργό μέρος στην ειρηνική αυτή μάχη. (...) Τα χειροκροτήματα του κόσμου ήταν τόσο θερμά για όλους τους εκτελεστάς, που αν δεν υπήρχε επιτροπή θα ήταν πολύ δύσκολο να κρίνη κανείς από τα χειροκροτήματα ποιο τραγούδι άρεσε περισσότερο" (και, όπως θα δούμε παρακάτω, μάλλον περισσότερο χειροκροτήθηκε ο Τώνης Μαρούδας...). Βέβαια, όσο ειρηνική και αν ήταν η μάχη, τα επακόλουθά της δεν ήταν καθόλου ειρηνικά--αρχίζοντας από τη στιγμή των βραβεύσεων, όταν οι διακριθέντες αλλά μη βραβευθέντες συνθέτες αρνήθηκαν να ανέβουν στη σκηνή και να παραλάβουν τους επαίνους τους από τον Σπυρομήλιο. 

"Το πρώτο χελιδόνι" τραγούδησε στο Β' Φεστιβάλ Ελαφρού Τραγουδιού
η Ρένα Βλαχοπούλου με τον Γιάννη Βογιατζή.
Μουσική: Γεράσιμος Λαβράνος, στίχοι: Γιώργος Οικονομίδης.
Το τραγούδι απέσπασε το βραβείο στίχων
(αν και για πολύ καιρό "κυκλοφορούσε" η λανθασμένη πληροφορία
ότι το τραγούδι είχε πάρει το δεύτερο βραβείο (πιθανότατα επειδή
έτσι αναγραφόταν στο δεύτερο LP της Ρένας που κυκλοφόρησε το 1989-90)
Η σελίδα του τραγουδιού στο πρόγραμμα της βραδιάς που υπάρχει
στο αρχείο του θεατρικού κριτικού Αλκ. Μαργαρίτη
(Τμήμα Παραστατικών Τεχνών του ΕΛΙΑ/ΜΙΕΤ)

Τα διαγωνιζόμενα τραγούδια, που προλόγιζαν έμμετρα, με στίχους που έγραψε ο Κώστας Πρετεντέρης, η Μαρία Καλουτά και ο Ντίνος Ηλιόπουλος, παρουσιάστηκαν σε τρεις ομάδες των πέντε τραγουδιών. Στα διαλείμματα έπαιζε χορευτική μουσική για το κοινό η ορχήστρα των Λεβ-Κανακάκη. Τα διαγωνιζόμενα τραγούδια εκτέλεσε φυσικά η Ορχήστρα Ελαφράς Μουσικής του ΕΙΡ που διηύθυναν οι συνθέτες ή οι ενορχηστρωτές των τραγουδιών. Το διαγωνιστικό πρόγραμμα άρχισε γύρω στις 11 το βράδυ (δεν γνωρίζω αν εκείνο το βράδυ η Ρένα απείχε από τις παραστάσεις της επιθεώρησης Κάθε καρυδιάς καρύδι στο Μετροπόλιταν ή αν εμφανίστηκε μόνο στην απογευματινή...). Δεν μπόρεσα να βρω τεύχη του περιοδικού Εικόνες όπου πιστεύω πως ο Αχιλλέας Μαμάκης θα δημοσίευσε ένα αναλυτικότατο ρεπορτάζ όπως και την προηγούμενη χρονιά, βρήκα όμως ένα αρκετά κατατοπιστικό ρεπορτάζ του Γ. Μαλλούχου από την εφημερίδα Αθηναϊκή.

Σήμερα το πρωί, στις τρεις, αν αγαπάτε το Θεό, ο ραδιοφωνικός σταθμός του Εθνικού Προγράμματος μάς είπε "Καληνύχτα σας"! Δεν φταίει όμως ο σπήκερ. Η επιτροπή του φεστιβάλ ελαφρού τραγουδιού έβγαλε την απόφασί της στις δυόμισυ το πρωί.

Ιδού τα αποτελέσματα:

Πρώτο βραβείο: Στον Μάνο Χατζιδάκι, εξ ίσου για τα τραγούδια του "Το κυπαρισσάκι" και "Η τιμωρία".

Δεύτερο βραβείο: Στον Σπήλιο Μεντή για το τραγουδάκι του "Καλοκαιράκι"

Τρίτο βραβείο: Στο τραγούδι "Καλή αντάμωσι", για τη μουσική του Νίκυ Γιάκοβλεφ και τους στίχους του Πυθαγόρα.

Τέταρτο βραβείο: Στον συνθέτη Τάκη Μωράκη και την στιχουργό Ρ. Ζαλοκώστα, για το τραγούδι τους "Ήταν κάποιο λούνα παρκ".

Αυτά τα 4 πρώτα τραγούδια η επιτροπή τα διάλεξε από τα 15, που μόνη της ξεδιάλεξε από τα 492, που υπεβλήθησαν στον διαγωνισμό.

Τα 15 καλύτερα, όπως τα χαρακτήρισε, ακούστηκαν, χθες βράδυ, στο Αθλητικό Περίπτερο του Ιπποδρόμου, σε ειδική κοσμική εκδήλωσι συνυφασμένη με τον χορό του προσωπικού του Ε.Ι.Ρ., που αναμεταδόθη από το ραδιόφωνο, είναι τα εξής με τη σειρά που παρουσιάστηκαν. (Πριν από τα αποτελέσματα ο Ντίνος Ηλιόπουλος και η Μαρία Καλουτά, που παρουσίασαν το πρόγραμμα, είχανε λόγους να τα αναγγείλουν ξερά. Εμείς βάζουμε μια σταλιά σάλτσα με την άδεια των μαγείρων):

1) "Το παλιό δρομάκι". Μια συμπαθητική χορωδιακή κανταδούλα του Γιάννη Σπάρτακου σε στίχους του Αλ. Λιδωρίκη που απέδωσε ικανοποιητικά το φινετσάτο Τρίο Καντσόνε υπό την διεύθυνσι του Τ. Αποστολάκου. Πήρε, ευτυχώς, έναν έπαινο.

2) "Μια σταγόνα". Χαρακτηριστική μελωδία του Νίκου Γκιζελή πάνω σε στίχους του Γιώργου Ματαράγκα. Το τραγούδησε συμπαθητικά η Γιοβάννα και το διηύθυνε ο Αλ. Γεωργιάδης.

3) "Ήταν κάποιο λούνα παρκ". Ελαφρά περιγραφική και νοσταλγική μουσική του Τ. Μωράκη με πρωτότυπους στίχους της Ρ. Ζαλοκώστα. Το ερμήνευσε η Νάντια Κωνσταντοπούλου. Πήρε το τέταρτο βραβείο.

4) "Μαργαριτάρι". Όμορφη μελωδία του Γιάννη Καστριώτη, σε στίχους του Κ. Πρετεντέρη. Η Γιούλα Παναγιώτου, που το τραγούδησε, έκανε εξαιρετική εντύπωσι.

5) "Καλή αντάμωσι". Από τους καλύτερους ελαφρούς μουσικούς χαρακτήρες του Νίκυ Γιάκοβλεφ. Μια ακόμη ερμηνευτική επιτυχία της Μαίρης Λω. Το άξιζε το τρίτο βραβείο που πήρε.

6) "Ο Καραγκιόζης". Μια καινούργια έμπνευσι του Αλ. Σπάθη, επάνω σε στίχους της Ρ. Ζαλοκώστα. Η Νάνα Μούσχουρη και το Τρίο Καντσόνε την παρουσίασαν τόσο όμορφα. Είναι περίεργο γιατί δεν το ξεχώρισε η επιτροπή. 

7) "Πρωτομαγιά". Εκλεκτή ελαφρά σύνθεσις του Αλ. Γεωργιάδη σε στίχους του Χρ. Μάνεση. Ο Γιάννης Βογιατζής το τραγούδησε προσεκτικά. Άλλοι όμως δεν το πρόσεξαν.

8) "Η αγάπη μας". Μια λαϊκή μελωδία του Μίμη Πλέσσα, που.  λίγο έλειψε να επικρατήση. Η Τζένη Βάνου την τραγούδησε  με στίχους του Κ. Πρετεντέρη. Ο συνθέτης δεν προσήλθε να λάβη τον έπαινο της επιτροπής. Το ίδιο έκαναν ο Σπάρτακος και ο Λαβράνος. "Φαίνεται πως δεν θέλουν να έλθουν" είπε ο πρόεδρος και βιαστικά συνέχισε το πρόγραμμά του χωρίς να τους περιμένη.

9) "Θυμήσου κι εσύ" του Γ. Ρουτσιάνη. Καινούργιος αυτός ο συνθέτης. Η επιτροπή των καλωσόρισε με ειδικό έπαινο. Οι στίχοι οφείλονται στον Ε. Αμπραδανέλλο. Η εκτέλεσις έγινε από το Τρίο Καντσόνε. [Δεν ξέρω γιατί ο Μαλλούχος δίνει τόσο λανθασμένες πληροφορίες εδώ: η μουσική του τραγουδιού ανήκε στη Λιάνα Ρουσσιάνου-Σαρακίνη και οι στίχοι στην Έλλη Αμπραβανέλ. Στο τραγούδι απονεμήθηκε τιμητικό έπαθλο πρώτης εμφάνισης (4.000 δρχ.).]

10) "Η τιμωρία" του Μάνου Χατζηδάκι. Εξισώθη, όπως είπαμε, με το "Κυπαρισσάκι". Πήρε μαζί του το πρώτο βραβείο. Και την "Τιμωρία" την τραγούδησε η Νάνα Μούσχουρη. 

11) "Σε είδα κάποιο μεσημέρι". Ένα εκφραστικό τραγούδι του Λ. Μαρκέα και του Θ. Σοφού. Την ώρα που το τραγουδούσε ο Τ. Μαρούδας η νίκη του ήταν βεβαία. Κατόπιν σαν να ξεχάστηκε...

12) "Καλοκαιράκι". Το πιο χαριτωμένο ελληνικό τραγουδάκι της βραδιάς. Συγχαρητήρια στον Λαυριώτη συνθέτη του και στην τραγουδίστρια Γιοβάννα, που το χόρεψε κυριολεκτικά στ' αυτιά μας. Δεύτερο βραβείο.

13) "Ήταν κάτι ασήμαντο". Η τραγουδίστρια Νάντια Κωνσταντοπούλου έγραψε τους στίχους. Στο τραγούδι την βοήθησε το Τρίο Μπελ Κάντο. Μουσική: Τ. Μωράκη.

14) "Το πρώτο χελιδόνι". Ο Λαβράνος έδωσε ένα εντυπωσιακό παρών στο φεστιβάλ με στίχους του Γ. Οικονομίδη και ερμηνευτάς την Ρένα Βλαχοπούλου και τον Γιάννη Βογιατζή. Πήρε έπαινο. Η επιτροπή ξεχώρισε και τον στιχουργό. Φαίνεται όμως καθαρά ότι πιο θριαμβευτικές επιτυχίες περιμένουν τον νεαρό συνθέτη.

15) "Το κυπαρισσάκι". Μια νέα επιτυχία του λατερνομάγου Χατζιδάκι, στο ψιθυριστό στυλ της Μούσχουρη, που μιλάει στην ψυχή του κοσμάκη. Ο ακροατής είναι πάλι έτοιμος να δακρύση όταν η Μούσχουρη ξεσπάει:

Κυπαρισσάκι αψηλό

είναι το παλληκάρι π' αγαπώ.

Είν' αψηλό, τόσ' αψηλό

που έχει αγκαλιά τον ουρανό.

Γ. ΜΑΛΛΟΥΧΟΣ

Υ.Γ. Κι ένας δικός μας έπαινος: Στην ορχήστρα Λεβ-Κανακάκη που ξεπέρασε σε μπρίο την μεγάλη ελαφρά ορχήστρα του Ε.Ι.Ρ.

Αθηναϊκή, 4-7-1960 

Η Ρένα Βλαχοπούλου και ο Γιάννης Βογιατζής
τραγουδούν "Το πρώτο χελιδόνι"
των Γεράσιμου Λαβράνου-Γιώργου Οικονομίδη
στο Β' Φεστιβάλ Ελαφρού Τραγουδιού του ΕΙΡ

Η Μαίρη Λω κι η Ρένα Βλαχοπούλου λίγο μετά την απονομή των βραβείων
του Β' Φεστιβάλ Ελαφρού Τραγουδιού του ΕΙΡ (3-7-1960)

Η πολεμική ατμόσφαιρα που ακολούθησε τις βραβεύσεις κορυφώθηκε τις αμέσως επόμενες μέρες: κάποιες εμπρηστικές δηλώσεις του Μάνου Χατζιδάκι για τους συνθέτες του ελαφρού τραγουδιού για τους οποίους υποστήριξε πως δεν γνωρίζουν μουσική πλην ελαχίστων εξαιρέσεων. Όταν του επισημάνθηκε ότι κάτι τέτοιο δεν μπορεί να ισχύει για τον Αττίκ ή τον Χαιρόπουλο, ο Χατζιδάκις απάντησε: "...τα καλά τραγούδια του Χαιρόπουλου και του Αττίκ τραγουδήθηκαν αρκετά και όχι από λίγους. Προσωπικά εγώ ο ίδιος σ' αυτά τα τραγούδια δεν βλέπω παρά μια αισθηματολογία 'διακριτικού τύπου' θα έλεγα. Δεν παραδέχομαι παρά μια ελάσσονα διάθεσι που ξεφεύγει από τα αληθινά λαϊκά βιώματα. Γι' αυτό και παραμένουν 'τραγούδια για λίγους' όπως αυτάρεσκα τιτλοφορούνται" ("καρφί" για τον Χαιρόπουλο που στις παρτιτούρες των τραγουδιών του υπήρχε η φράση "Τραγούδια για λίγους"). Ο Γιώργος Παπαστεφάνου θυμάται την αντίδραση του Τάκη Μωράκη:"Αυτός δεν είναι ικανός ούτε ένα τραγούδι του Αττίκ να ενορχηστρώσει!". Και σαν απάντηση ο Χατζιδάκις παρουσίασε σε συναυλία του ΕΙΡ το "Έχετε δίκιο, ας αλλάξουμε ομιλία" με τον Γιάννη Βογιατζή (η εκδοχή αυτή ηχογραφήθηκε επίσης στους ραδιοθαλάμους του ΕΙΡ)...

Το "Πρώτο χελιδόνι" με τη Ρένα Βλαχοπούλου και τον Γιάννη Βογιατζή έχει φτάσει στις μέρες μας σε δύο εκδοχές. Η πρώτη ηχογραφήθηκε στο ΕΙΡ--και συμπεριλήφθηκε πολλά χρόνια αργότερα στο τριπλό CD με τα τραγούδια των τριών πρώτων φεστιβάλ ελαφρού τραγουδιού--και περιλαμβάνει εναλλαγές του ρυθμού (αργό και πιο γρήγορο βαλς): υποθέτω πως έτσι τραγουδήθηκε τη βραδιά του φεστιβάλ.

Η δεύτερη είναι η δισκογραφημένη εκδοχή (κυκλοφόρησε, όπως και τα υπόλοιπα τραγούδια του φεστιβάλ, σε δίσκους 45 στροφών δυο μέρες μετά το φεστιβάλ, υποθέτω όμως πως αυτοί οι δίσκοι είχαν ηχογραφηθεί λίγο νωρίτερα): ο ρυθμός είναι σταθερός, οπότε το τραγούδι μπορεί και να χορευτεί. Νομίζω πως προτιμώ αυτή την εκδοχή. Ο συνδυασμός των φωνών της Ρένας Βλαχοπούλου και του Γιάννη Βογιατζή είναι εξαιρετικός.

Η Ρένα Βλαχοπούλου ηχογράφησε στους ραδιοθαλάμους του ΕΙΡ άλλο ένα τραγούδι του φεστιβάλ του 1960: το "Σε είδα κάποιο μεσημέρι" (και αυτό έχει κυκλοφορήσει σε CD). 

Ωστόσο, ο Τάκης Μωράκης αποκάλυψε λίγες μέρες μετά το φεστιβάλ στον Σταμάτη Φιλιππούλη (Εμπρός, 9-7-1960) πως ένα ακόμα τραγούδι του, που κυκλοφόρησε εκείνη τη χρονιά σε δίσκο με τη φωνή της Ρένας, είχε υποβληθεί επίσης στο Β' Φεστιβάλ Ελαφρού Τραγουδιού, αλλά δεν προκρίθηκε στον τελικό: "Ο κλήδονας" (ή "Η νύχτα του Άη-Γιάννη") σε στίχους της Ρέττης Ζαλοκώστα.

Η στιχουργός Ρέττη Ζαλοκώστα

Ο Μωράκης πίστευε πως αν το τραγούδι είχε προκριθεί, θα έπαιρνε το πρώτο βραβείο "γιατί ήταν ένα καθαρά ελληνικό τραγούδι με πρωτότυπο στίχο". Ο Μωράκης απέδωσε την "αποτυχία" του στο γεγονός ότι τα περισσότερα μέλη της κριτικής επιτροπής του φεστιβάλ δεν ήξεραν τίποτα από μουσική...

 

Αντίθετα, απόλυτα ικανοποιημένος από την κρίση της επιτροπής έμεινε ο Σπήλιος Μεντής, "όχι, όπως θα νομίση κανείς, διότι βραβεύθηκα σαν πρόσωπο, αλλά γιατί εβραβεύθη η ελληνική παρουσία η αδικημένη και περιφρονημένη (Σ.Σ. Ως γνωστόν, το 'Καλοκαιράκι' είναι γραμμένο σε γνήσιο Καλαματιανό). Νομίζω ότι έχομε ένα τόπο με παράδοσι που δεν πρέπει να τον περιφρονούμε, αγνοώντας τις ελληνικές ρίζες [Σημείωση του Rena Fan: δεν είναι περίεργο λοιπόν που ο Μεντής ήταν τόσο καλός φίλος της Δανάης Στρατηγοπούλου!...] και μιμούμενοι τα 'μάμπο' και τα 'ροκ' των ξένων χωρών". Ο Μεντής ρωτήθηκε για την "εθνικότητα" της μουσικής του Χατζιδάκι: "Αντιπροσωπεύει την Ελλάδα;" Απάντησε:

Η μουσική του μου αρέσει και τον αναγνωρίζω σαν πληθωρικό ταλέντο. Όμως δεν βασίζεται στην Ελληνική Παράδοσι, στο δημοτικό τραγούδι. Τα θέματα είναι παρμένα από τα ρεμπέτικα που κάθε άλλο παρά μουσική της χώρας μας είναι. Εδημιούργησε όμως ένα νέο είδος τραγουδιού βασισμένο σε λαϊκό αίσθημα.
--Τέλος, νομίζετε ότι δεν προϋπήρξε ελαφρά ελληνική μουσική;
--Όχι φυσικά. Από τον Χατζηαποστόλου και τον Σακελλαρίδη μέχρι τον Αττίκ, τον Χαιρόπουλο, τον Γιαννίδη, τον Σουγιούλ, τον Μωράκη, κ.ά. υπάρχει μια σειρά ολόκληρη εμψυχωτών του ελληνικού τραγουδιού που έμαθε τον κόσμο ν' ακούη μουσική ποιόητος...

Και πριν κλείσω την ανάρτηση για το Β' Φεστιβάλ Ελαφρού Τραγουδιού του ΕΙΡ, ένα σατιρικό νούμερο για τη βραδιά από τη ραδιοφωνική επιθεώρηση Νυχτοπερπατήματα των Κώστα Πρετεντέρη-Γιώργου Κατσαρού που μεταδόθηκε λίγες μέρες μετά το φεστιβάλ. Ο κομπέρ Δημήτρης Νικολαΐδης μιλά για το φεστιβάλ με δύο κοσμικούς τύπους, την έξοχη Νανά Σκιαδά και τον μπριόζο Τάκη Μηλιάδη: ο Πρετεντέρης παρωδεί μελωδίες που ακούστηκαν στο φεστιβάλ αλλά και άλλες μελωδίες της χρονιάς εκείνης για να σατιρίσει τη βαριά φορολογία, τον Πύρρο Σπηρομήλιο που ήταν απόστρατος του Πολεμικού Ναυτικού, τον Κώστα Χατζηχρήστο που καθιέρωσε ακριβό εισιτήριο για την επιθεώρηση Φέρρυ Μπωτ στο θέατρο Παρκ εκείνο το καλοκαίρι, τον Ωνάση και την Κάλλας. Στην εισαγωγή προσέξτε την αναφορά στον Λουκίνο Βισκόντι, τη Ρόμι Σνάιντερ και τον Αλέν Ντελόν. Είχαν φτάσει στην Αθήνα λίγο πριν το φεστιβάλ, αλλά δεν έμειναν στην πρωτεύουσα, πήγαν στην Επίδαυρο να απολαύσουν την Κατίνα Παξινού στις Φοίνισσες και τη Μήδεια...  

Η παρούσα ανάρτηση, όπως και όλα τα κείμενα που δημοσιεύονται στο ιστολόγιο αυτό, είναι αποτέλεσμα προσωπικής έρευνας. Είναι υποχρεωτική η ρητή αναφορά στο ιστολόγιο, όταν χρησιμοποιείται υλικό από τις αναρτήσεις του.