Σαν σήμερα το 1966: Η Βουλευτίνα περιμένει ψήφους

Στις 9 Σεπτεμβρίου 1966 το περιοδικό Εικόνες δημοσίευσε ένα δισέλιδο αφιέρωμα στην ταινία Η βουλευτίνα με πρωταγωνίστρια τη Ρένα Βλαχοπούλου που επρόκειτο να προβληθεί στις αθηναϊκές αίθουσες τη σεζόν 1966-67. Σας παρουσιάζω ολόκληρο το κείμενο της Μιρέλλας Γεωργιάδου, γιατί αφενός δίνει μια ενδιαφέρουσα ανάλυση για τη θέση των γυναικών κωμικών στο ελληνικό σινεμά και αφετέρου μας μεταφέρει και την ατμόσφαιρα που επικρατούσε στα γυρίσματα της ταινίας.

Η "Βουλευτίνα" περιμένει... ψήφους

Με την "Βουλευτίνα" που γυρίζει η Ρένα Βλαχοπούλου θέλει να αποδείξη ότι ο χαρακτηρισμός "θηλυκός κλόουν" είναι ένας τίτλος πολύ τιμητικός για μια ηθοποιό. Η ταινία που γυρίζει ο Κώστας Καραγιάννης είναι μια έξυπνη σάτιρα των πολιτικών ηθών, μια εύθυμη ηθογραφική έρευνα για την ζωή μιας χειραφετημένης γυναίκας, που προσπαθεί να συμβιβάση τα ασυμβίβαστα. Η "Βουλευτίνα" θα αντιμετωπίση τους πρώτους εκλογείς στο Φεστιβάλ της Θεσσαλονίκης.

Ο ελληνικός κινηματογράφος βρίσκεται, ως γνωστόν, σε θαυμάσιες σχέσεις με τους εκπροσώπους της κωμικής τέχνης. Από τις εκατό ταινίες μιας περιόδου, καμιά εικοσαριά είναι, κατά κανόνα, αφιερωμένες στην προσωπικότητα των πρωταγωνιστών της ελαφράς σκηνής και οθόνης, σ' ένα Βέγγο, ένα Ηλιόπουλο, ένα Χατζηχρήστο, ένα Κωνσταντίνου. Η εικόνα αλλάζει τελείως όταν μεταφερθούμε στο αντίθετο στρατόπεδο. Μόλις δυο-τρεις ταινίες κάθε χρόνο αποφασίζουν να χρησιμοποιήσουν, κι αυτό μονάχα "επικουρικά", το ταλέντο των θηλυκών συναδέλφων τους. Μια κωμική καρατερίστα δεν έχει την απαραίτητη "φωτογένεια", εκείνο το "κάτι" που τραβά τον κόσμο στα ταμεία. Αυτά ψιθύριζαν με απόλυτη μυστικότητα, μέχρι χθες, οι επαΐοντες. Ως την ώρα που ένα από τα πιο δυναμικά στελέχη της τάξεως, η Ρένα Βλαχοπούλου, πέρασε στην αντεπίθεσι για να διαλύση την παρεξήγηση και να αποδείξη, πρόπερσι με την "Χαρτοπαίχτρα", τώρα με την "Βουλευτίνα", που γυρίζει σαν παραγωγός και σκηνοθέτης ο Κώστας Καραγιάννης, ότι η "ρετσινιά" του "θηλυκού κλόουν" είναι ένας τίτλος πολύ τιμητικός, εμπορικά αποδοτικώτατος στα εγχώρια, όπως και στα διεθνή, ύδατα.

Κινηματογράφος, θέατρο, ραδιόφωνο. Η Ρένα Βλαχοπούλου είναι, πολλά χρόνια τώρα, ένα από τα αγαπημένα ονόματα στο ψηφοδέλτιο του ελληνικού ψυχαγωγικού τρίπτυχου. Αναρίθμητα τραγουδάκια, οι μεγάλες επιτυχίες των ραδιοσταθμών, χρωστούν αποκλειστικά την σταδιοδρομία τους στην ζεστή φωνή και το ιδιότυπο μπρίο της. Άπειρα επιθεωρησιακά νούμερα της σειράς έμειναν "κλασικά" χάρις στην εντελώς προσωπική, εκρηκτική της ερμηνεία. [Σημείωση του Rena Fan: το "άπειρα" είναι σαφώς υπερβολή, αφού η Ρένα μετρούσε τότε μόνο δώδεκα χρόνια ως νουμερίστα της επιθεώρησης].

Ωστόσο, μέχρι σήμερα, το σινεμά ξεπλήρωσε πολύ απρόθυμα, σε μικρές δόσεις,  σαν κακός οφειλέτης, τους λογαριασμούς του απέναντι στην Ρένα. Σπουδαίο κωμικό ταλέντο, πολύ δημοφιλής. Σύμφωνοι, έλεγαν οι παραγωγοί. Μια εισπρακτική επιτυχία χρειάζεται, όμως, κι άλλα πράγματα. Αυτά τα "άλλα πράγματα" είναι συνήθως στο κέντρο των εύθυμων επεισοδίων, μια αισθηματική πλοκή, μια αφορμή για την ανάρρησι στον θρόνο της δημοσιότητας κάποιας ή κάποιων νεαρώτατων, τρυφερών υπάρξεων, ίσως πολύ ωραίων, πολύ προκλητικών και πολύ εντυπωσιακών, οι οποίες, όμως, επειδή δεν πρόλαβαν να έχουν πολλά πάρε-δώσε με την τεχνική του κινηματογράφου και της ελαφράς, τραγουδιστής, εύθυμης κομεντί, αντιδρούν πάντα με τον ίδιο τρόπο στις προκλήσεις του φακού. Με ένα αμήχανο, παγερό χαμόγελο, με μια γυμνιστική επίδειξη, εις αντικατάστασιν ανύπαρκτης χορευτικής επιδόσεως, με μια γλυκειά ματιά προς αποκλειστική χρήση της στρατιάς των θαυμαστών. [Σημείωση του Rena Fan: μάλλον λίγο άδικη προσέγγιση για τα δροσερά κορίτσια των μιούζικαλ, όσο κι αν η σύγκριση ευνοεί τη Ρένα Βλαχοπούλου!]

Για το χατήρι αυτών των "σημαντικών" αττραξιόν, ο ρόλος της Βλαχοπούλου, και μαζί οι κωμικοί στόχοι μιας ταινίας, μίκραιναν, περιορίζονταν, περνούσαν στο δεύτερο, στο τρίτο πλάνο. [Σημείωση του Rena Fan: Τα μιούζικαλ ήταν αναπόφευκτα ταινίες συνόλου, αλλά--ρενοφανατική λεπτομέρεια--ειδικά στο Ραντεβού στον αέρα η παρουσία της Ρένας Βλαχοπούλου είναι σχετικά περιορισμένη: εμφανίζεται στα 46 από τα 93 λεπτά της ταινίας... Πόσο σαρωτική είναι όμως η παρουσία της σε αυτά τα 46 λεπτά...]. Κι όμως. Έστω κι απ' αυτή την μειονεκτική θέση, η Ρένα κατόρθωνε κάθε φορά να θριαμβεύη. Ο τύπος της μεγάλης αδελφής στο "Μερικοί το προτιμούν κρύο", ο διπλός ρόλος της ρομαντικής μεγαλοκοπέλλας και της σταρ στο "Ραντεβού στον αέρα", είναι από τα λίγα κομμάτια που άφησαν στην μνήμη μας οι συμπαθητικές, αλλά απρόσωπες αυτές μουσικές κωμωδίες. Έτσι το σύνθημα "παίζει η Βλαχοπούλου, πάμε να γελάσουμε", μετακόμισε πολύ γρήγορα και με μεγάλη ευκολία από το επιθεωρησιακό παλκοσένικο στις σκοτεινές αίθουσες των σινεμά.

Αμιγές ρεσιτάλ

Χωρίς τους παραπάνω περιορισμούς, το "προσκλητήριο" της "Βουλευτίνας", που έγραψε ο νέος σεναρίστας Λάκης Μιχαηλίδης, είναι ένα αμιγές ρεσιτάλ Βλαχοπούλου. Την αποτελεσματικότητά του μετρούν κάθε μέρα "επί τόπου", στα διάφορα στάδια του γυρίσματος, οι υπόλοιποι συνεργάτες της ταινίας, ο σκηνοθέτης, ο οπερατέρ, ο έκτακτος συμπρωταγωνιστής της Ρένας, ο λιτότατος, φίνος, Σταύρος Ξενίδης, ο Ρίζος ο Τζαννετάκος, η Νίτσα Μαρούδα.

Πέντε η ώρα το απόγευμα, στο στούντιο "Άλφα", ύστερα από δεκάωρο γύρισμα. Η θερμοκρασία τροπική, το μακιγιάζ των ηθοποιών λειώνει κάτω από τις φλόγες των προβολέων. Μισοξαπλωμένη σ' ένα ντιβάνι, η Ρένα τραγανίζει ένα παξιμάδι κι ακούει με "μισό αυτί" τον βοηθό σκηνοθέτη να διαβάζη τους διαλόγους. Ο Τζαννετάκος προβάρει τον ρόλο του, εκείνη δηλώνει: "Δεν θυμάμαι τίποτε." Ανήσυχος ο σκηνοθέτης ρωτά: "Μήπως κουράστηκες; Μήπως θες να διακόψουμε γι' αύριο;" "Ειδοποίησέ με όταν θα είσαι έτοιμος", είναι η μόνη απάντηση που παίρνει. Στην πραγματικότητα, το νούμερο Βλαχοπούλου έχει ήδη σχεδόν αρχίσει. Πριν από ένα δευτερόλεπτο όλοι ένοιωθαν εξουθενωμένοι από την ζέστη, την εξαντλητική δουλειά, την ασφυκτική ατμόσφαιρα του πλατώ. Τώρα μπροστά στον φακό η "Βουλευτίνα" εξαγγέλλει το πρόγραμμα του κόμματός της, κι όλα ξαφνικά γίνονται πολύ εύκολα και διασκεδαστικά. Η Ρένα χειρονομεί, ρητορεύει, προκαλεί τους ψηφοφόρους της. Κανείς δεν μπορεί να πη στα σίγουρα αυτή την στιγμή αν όλο αυτό το ξεκαρδιστικό λογύδριο έχη την βάση του στο σενάριο, στις υποδείξεις του σκηνοθέτη, στην πρόβα που προηγήθηκε, ή απλούστατα σε μια ακόμη ξαφνική έμπνευση της Ρένας, μια "κρίση αυτοσχεδιασμού", όπως την ονομάζει η ίδια πειράζοντας τον εαυτό της και τους συνεργάτες της. Πάντως ένα είναι το γεγονός. Ο "τρακαρισμένος" κομπάρσος βλέπει ξαφνικά ότι ανεκάλυψε ακριβώς τον ιδεώδη τρόπο για να "πλασάρη" την μοναδική, πολύτιμη φράση του ρόλου του, οι άλλοι ηθοποιοί ξαναβρίσκουν το κέφι τους, ο σκηνοθέτης τον τρόπο που θα "κολλήση" την επόμενη σκηνή, ο σεναρίστας την εμπιστοσύνη του στην ιστορία που φαντάστηκε.

Έξυπνη σάτιρα

Πέρα από μια ταινία κομμένη και ραμμένη στα μέτρα της Βλαχοπούλου, η "Βουλευτίνα" είναι μια έξυπνη σάτιρα της πολιτικής πραγματικόητας, μια πολύ μελετημένη εύθυμη ηθογραφική έρευνα με στόχο την συμπεριφορά της "χειραφετημένης" σύγχρονης Ελληνίδας, που αγωνίζεται να συμβιβάση τα "ασυμβίβαστα".

Η Ρένα και ο μνηστήρας της, ο Ξενίδης, είναι ένα από τα "κλασικά" ζευγάρια παλαιάς... οικονομικής χρήσεως, που περιμένουν, για να αποφασίσουν να παντρευτούν, κάποιο γεγονός, κάποια προαγωγή, μια κληρονομιά, κάποιον άλλο, συγγενικό γάμο, ή, όπως στην περίπτωση της ταινίας, μια... βουλευτική έδρα. Ο Σταύρος έχει το μικρόβιο της πολιτικής. Η πατρική κληρονομιά, που ξοδεύεται μέχρι πεντάρας, η εκπληκτική πολιτική του ευστροφία, οι ελιγμοί του παμπόνηρου πρωτοπαλλήκαρού του, του Νίκου Ρίζου, δεν είναι αρκετά για να πείσουν τον ελληνικό λαό να του παραδώση τα ηνία του κράτους. Οι κυβερνήσεις έρχονται και παρέρχονται κι ο Σταύρος μένει πάντα έξω του πολιτικού νυμφώνος, με πιστό σύντροφο την απελπισμένη Ρένα, η οποία αποφασίζει κάποια μέρα να αναμιχθή επιτέλους ενεργώς στον προεκλογικό αγώνα.

Η "Βουλευτίνα" θα αντιμετωπίση τους πρώτους ψηφοφόρους της στο κινηματογραφικό φεστιβάλ της Θεσσαλονίκης.

ΜΙΡΕΛΛΑ ΓΕΩΡΓΙΑΔΟΥ

ΕΙΚΟΝΕΣ, 9-9-1966 

 

Τελικά όμως η Βουλευτίνα δεν υποβλήθηκε στο Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης, γιατί, όπως δημοσίευσαν τα Νέα λίγες μέρες αργότερα (στις 17-9-1966), ο παραγωγός Κώστας Καραγιάννης δήλωσε ότι "έχει επιφυλάξεις ως προς την σύνθεση της Κριτικής Επιτροπής"... 

Σταύρος Ξενίδης

Ένας ακόμα γλυκύτατος ηθοποιός μας πέθανε προχτές (και κηδεύεται αύριο): ο Σταύρος Ξενίδης. Ευγένεια, λεπτότητα, αρχοντιά, σοβαρότητα ήταν τα χαρίσματα που τον διέκριναν και που πότιζε με αυτά όλους τους ρόλους του. Τυπικά ανήκε στην κατηγορία «καρατερίστας» και όχι στην κατηγορία «πρωταγωνιστής», ωστόσο είναι τόσο σπουδαία η παρουσία του σε όλες τις ταινίες στις οποίες κάνει ακόμα και μικρά περάσματα που δίκαια κατατάσσεται ανάμεσα στους σημαντικότερους πρωταγωνιστές του κινηματογράφου και του θεάτρου μας.

Γεννήθηκε το 1924 στην Πόλη. Σπούδασε θέατρο στο «Θέατρο Τέχνης» του Καρολου Κουν και εκεί έκανε και τα πρώτα του επαγγελματικά θεατρικά βήματα, στον Βυθό του Γκόρκι. Στη συνέχεια συνεργάστηκε με τους θιάσους της κυρίας Κατερίνας και του Αδαμάντιου Λεμού ενώ το 1950 ξεκινά η 25ετής (με λίγα μικρά διαλείμματα) συνεργασία του με τον θίασο του Κώστα Μουσούρη. Σπάνια στα χρονικά του θεάτρου μας αυτή η αφοσίωση σε έναν μόνο θίασο. Αλλά και ο μέγας Μουσούρης εκτιμούσε τα χαρίσματά του. Όπως σημειώνει ο Γιώργος Σαρηγιάννης στα Νέα, έλεγε ο Μουσούρης για τον Ξενίδη: «Όταν έναν ρόλο τον παίζει ο Σταύρος θα αναδειχθούν χωρίς τεχνάσματα και υπερβολές όλες οι πτυχές του». Στο θέατρο Μουσούρη θα δοκιμαστεί σε ένα ευρύ ρεπερτόριο, ελληνικό και διεθνές. Μετά το τέλος της συνεργασίας του με τον Μουσούρη, θα συνεχίσει την αξιόλογη πορεία του στο θέατρο πλάι σε καταξιωμένους πρωταγωνιστές όπως ο Δημήτρης Χορν και ο Νίκος Κούρκουλος, στο πλευρό του οποίου αποχαιρετά για πάντα το σανίδι (το 1987, στο έργο Γεια σου, φίλε του Μπ. Σλέι).

Φυσικά την αθανασία του ο Σταύρος Ξενίδης τη χρωστάει στον ελληνικό κινηματογράφο. Εμφανίστηκε σε 70 περίπου ταινίες, κυρίως σε «δεύτερους» ρόλους: συμβολαιογράφος, γείτονας, φίλος, πάντα στο πλευρό των πρωταγωνιστών και των πρωταγωνιστριών. Ήταν χαρακτηριστική φυσιογνωμία του παλιού ελληνικού κινηματογράφου, ωστόσο έδωσε το «παρών» και στον Νέο, αφήνοντας και εκεί το στίγμα του (τιμήθηκε μάλιστα με το Α΄ βραβείο ανδρικού ρόλου για την ερμηνεία του στην ταινία του Γιώργου Πανουσόπουλου Ταξίδι του μέλιτος.

Μια από τις λίγες φορές που το όνομά του βρισκόταν αρκετά ψηλά στους τίτλους της ταινίας ήταν στη μοναδική του συνεργασία με τη Ρένα Βλαχοπούλου. Ο Σταύρος Ξενίδης είναι το πρώτο αντρικό όνομα στη Βουλευτίνα του Κώστα Καραγιάννη που προβλήθηκε τη σεζόν 1966-67. Ο Ξενίδης είναι αλησμόνητος στον ρόλο του Περικλή Αράπη, του αιώνιου υποψήφιου βουλευτή που επιμένει να κατεβαίνει στις εκλογές παρά τις συνεχείς ήττες του και ταλαιπωρεί τη Ρένα, την ώριμη αρραβωνιαστικιά του που τελικά αποφασίζει να αναλάβει την προεκλογική εκστρατεία του αρραβωνιαστικού της. Δυστυχώς, παρά τις δυναμικές πρωτοβουλίες της Ρένας, ο Περικλής δεν θα καταφέρει να εκλεγεί. Θα εκλεγεί όμως εκείνη βουλευτίνα με το ψηφοδέλτιο του θείου της...

Είναι υπέροχη η παρουσία του Ξενίδη στην ταινία. Ο πόθος του να εκλεγεί βουλευτής, η αμηχανία του μπροστά στις απαιτήσεις που έχει ο ρόλος του πολιτευτή, η απογοήτευσή του για την ήττα, η πίκρα του που τελικά η Ρένα γεύεται τις χαρές του αξιώματος, η ζήλια του όταν την πολιορκούν άλλοι άντρες. Δίνει μαθήματα υποκριτικής και καταφέρνει να αφήσει το στίγμα του—ακόμα και στο πλευρό του σαρωτικού ανέμου που ακούει στο όνομα Βλαχοπούλου. Και είναι απολαυστικό και το τραγουδιστικό και χορευτικό τους ντουέτο στο φινάλε της ταινίας, στο γλέντι του γάμου τους που γίνεται στην Κέρκυρα, όπου τραγουδούν ένα τραγούδι του Γιώργου Μουζάκη, γραμμένο στο στυλ των παραδοσιακών κερκυραϊκών τραγουδιών με στίχους του Λάκη Μιχαηλίδη: «Να ζήσουμε, να ζήσουμε, μαζί να ευτυχήσουμε...»

Σημαντικότατη ήταν επίσης η παρουσία του Σταύρου Ξενίδη στο ραδιόφωνο αλλά και στην τηλεόραση, σε σημαντικές σειρές όπως Ο συμβολαιογράφος, Χαίρε Τάσο Καρατάσο και άλλες. Ευτυχώς πριν από λίγα χρόνια βραβεύτηκε από το Θεατρικό Μουσείο για τη συνολική προσφορά του στο θέατρο με το έπαθλο «Αιμίλιος Βεάκης».

Ο Σταύρος Ξενίδης ήταν παντρεμένος με την καλή ηθοποιό Μαργαρίτα Λαμπρινού—εμφανίζονταν μαζί στην ταινία Χαρούμενο ξεκίνημα του Ντίνου Δημόπουλου (1954): υπάλληλοι και οι δύο στο ΕΙΡ, εκείνος με το μέρος του αντρικού τρίο (Οικονομίδης, Ηλιόπουλος, Ρίζος), εκείνη με το μέρος του γυναικείου τρίο (Λίντα, Στρατηγού, Παπαγεωργίου)—και τους τελευταίους μήνες φιλοξενούνταν κι οι δυο σε οίκο ευγηρίας. Ο Ξενίδης ταλαιπωρήθηκε πολύ από εγκεφαλικά επεισόδια και καρδιαναπνευστικά προβλήματα και τελικά έχασε τη μάχη το μεσημέρι της Κυριακής. Θα τον θυμόμαστε πάντα στοργικό με τους πρωταγωνιστές και τις πρωταγωνίστριες του ελληνικού κινηματογράφου, να τους/τις φροντίζει και να τους/τις βοηθά με τη διακριτική του παρουσία να λάμπουν ακόμα περισσότερο—κι εκείνος πάντα να καταφέρνει να ξεχωρίζει...