Σαν σήμερα το 1962: Οδός Ονείρων

Στις 14 Ιουνίου 1962 δόθηκε στο θέατρο Μετροπόλιταν η πρεμιέρα της παράστασης του Μάνου Χατζιδάκι Οδός Ονείρων. Έχουμε γράψει και ξαναγράψει για την παράσταση, για τον βασικό ρόλο της Ρένας Βλαχοπούλου στη δημιουργία της, για τα νούμερα στα οποία εμφανιζόταν και για τις κριτικές που είχε πάρει η ίδια αλλά και το έργο. 

Ο θίασος του Μετροπόλιταν, με επικεφαλής τον Δημήτρη Χορν, τη Ρένα Βλαχοπούλου,
τη Μάρω Κοντού, τη Χρυσούλα Ζώκα και τη Ζωή Φυτούση,
χειροκροτεί τον Μάνο Χατζιδάκι στην πρεμιέρα της Οδού Ονείρων
στις 14 Ιουνίου 1962.
Πίσω από τη Μ. Κοντού ο Γιώργος Μαρίνος.

Πηγή φωτογραφίας: το βιβλίο του Δημήτρη Μπαγιέρη Δημήτρης Χορν (εκδ. Οδός Πανός, 1997) 

Η Οδός Ονείρων μπορεί να μην έφερε την πολυπόθητη ανανέωση στο ελαφρό μουσικό θέατρο, τάραξε όμως τα νερά του από την άνοιξη του '62 μέχρι και το φθινόπωρο της ίδιας χρονιάς, όταν οι παραστάσεις της είχαν λήξει, αλλά ο Χατζιδάκις, με την ευκαιρία της πρεμιέρας του έργου Καίσαρ και Κλεοπάτρα, στο οποίο συνεργαζόταν με την Αλίκη Βουγιουκλάκη, συνέχιζε να κάνει δηλώσεις παίρνοντας αφορμή από την αντιμετώπιση που είχε η θερινή του μουσικοθεατρική κατάθεση από κριτικούς αλλά και παράγοντες του θεατρικού χώρου. Ένα από τα κείμενα που γράφτηκαν με αφορμή τις φθινοπωρινές δηλώσεις του Χατζιδάκι και κατακεραύνωνε την Οδό Ονείρων είναι το παρακάτω σημείωμα του Δημήτρη Ψαθά, που δημοσιεύτηκε στις 4 Οκτωβρίου του 1962 στην πρώτη σελίδα των Νέων (η σελίδα παραδόξως δεν υπάρχει στο ψηφιακό αρχείο του Δημοσιογραφικού Οργανισμού Λαμπράκη, παρόλο που υπάρχει η δεύτερη σελίδα...) και το αναδημοσιεύω ολόκληρο, για να πάρουμε, όπως πάντα, μια γεύση από τα θεατρικά και δημοσιογραφικά ήθη της εποχής εκείνης... 

Εύθυμα και Σοβαρά

ΝΑΡΚΙΣΣΙΣΜΟΙ

του ΔΗΜ. ΨΑΘΑ

Έχουμε αναμφισβήτητα δυο λαμπρούς μουσικοσυνθέτες στον τόπο μας--αντιμαχόμενους, φυσικά, σαν γνήσια τέκνα της Ελλάδας--τον Μάνο Χατζηδάκι και τον Μίκη Θεοδωράκη. Συμπαθώ και θαυμάζω απεριόριστα αμφότερους--πηγές αστείρευτες θαυμαστής μουσικής κι οι δυο τους--αλλά δεν μπορώ να μη σημειώσω, εξ ίσου ειλικρινώς, και τα αντίστοιχα ελαττώματά τους. Ο Μίκης Θεοδωράκης έχει αδυναμία στις πολιτικές δηλώσεις κι ο Μάνος Χατζιδάκις αδυναμία στις επαγγελματικές ανταγωνιστικές ανακοινώσεις. Και η μεν αδυναμία του Θεοδωράκη είναι κοινή αδυναμία όλων των Ελλήνων, του Χατζηδάκι, όμως, είναι αδυναμία μόνο των Ναρκίσσων.

Λυπούμαι ειλικρινά γιατί ένας άνθρωπος τόσο προικισμένος πότε βρίζει ή διαγράφει, συλλήβδην και αθρόως όλους τους συναδέλφους του, πότε αποκαλεί τους ηθοποιούς "ρεμάλια", πότε μιλά με γλώσσα ανάρμοστη για δημοσιογράφους (που για την εντιμότητα και την ειλικρίνειά τους αποτελούν στολίδια του επαγγέλματός μας, όπως στην περίπτωση Παύλου Παλαιολόγου), ενώ, προκειμένου για τον εαυτό του, δράττεται κάθε ευκαιρίας για να αυτοεγκωμιασθή.

"Ουδέποτε έκανα ελαφρό θέατρο, ούτε επιθεώρηση, δήλωσε πάλι χθες σε ειδική πρες-κόνφερανς. Μπορεί η 'Οδός Ονείρων' να είχε επιθεωρησιακά στοιχεία, αλλά δεν ήταν επιθεώρηση... Δεν θέλω να βάζουν την δική μου την δουλειά στον ίδιο τορβά με την δουλειά οποιουδήποτε άλλου... Ποτέ δεν βγαίνω να πω μεγάλα λόγια (!). Δεν μ' αρέσουν τα λόγια..."

Δεν του αρέσουν τα λόγια του συμπαθέστατου μουσικοσυνθέτη, αλλά αυτό δεν τον εμποδίζει καθόλου να τα λέη και μάλιστα χοντρά-χοντρά. Κατά σύμπτωση δε, τα λέει στην αρχή πάντα μιας επαγγελματικής εξόρμησής του, όπως στις αρχές του καλοκαιριού με την περίφημη "Οδό Ονείρων" και τώρα με την νέα του εξόρμηση στο θέατρο "Ρεξ". Σαματάς να ένεται... Διότι ο σαματάς στις εφημερίδες ωφελεί, όπως ωφέλησε τρομακτικά την ανεκδιήγητη εκείνη "καλλιτεχνική εξόρμησή" του στο θέατρο "Μετροπόλιταν".

Μια αξιοθρήνητη ιστορία, λοιπόν, ήταν εκείνη της "Οδού Ονείρων", που όταν πήγα και την είδα--στο τέλος του καλοκαιριού--κατάλαβα αφ' ενός πόσα χρωστά ο κ. Χατζηδάκις στις εφημερίδες, που σπάταλα διέθεσαν τις στήλες τους για την διαφήμισή της--δωρεάν--και πόσο άδικο έχω εγώ, όταν παρασύρομαι από πνεύμα αντικειμενικότητας σε έστω κι ελάχιστες γραμμές ευνοϊκές.

Ελπίζω τούτη την φορά--του το εύχομαι ολόψυχα, όπως και στην συμπαθέστατη Αλίκη Βουγιουκλάκη--η νέα καλλιτεχνική εξόρμηση να είναι εντελώς διαφορετική από την "Οδό Ονείρων". Γιατί εκεί επρόκειτο για ένα κατασκεύασμα απερίγραπτο,, ανούσιο, δίχως ίχνος δροσιάς και πνεύματος, όπου όλοι μαζί οι θεατές υποχρεωνόντουσαν να γυρνάνε τα κεφάλια πότε δεξιά και πότε αριστερά--και πότε να ξελαιμιάζονται σε πλήρη στροφή προς τα πίσω--για ν' ακούσουν τι; Κουβέντες τετριμμένες, αφόρητα κοινοτοπικές, χωρίς κανένα νόημα.

Το γέλιο χαριζόταν στο κοινό σε μια σκηνή, όπου μια από τις πρωταγωνίστριες εμφανιζότανε ημίγυμνη στα μπάνια, με τον φίλο της, που κάθε τόσο εφωρμούσε γρυλλίζοντας επάνω της για να κατασιγάση τις ορμές τους, την κυλούσε χάμω και... ήταν έτοιμος, αλλά διακοπτόταν από τους περαστικούς! Ή κάθε τόσο, ενώ εκείνος ήταν πάλι καθ' όλα έτοιμος κι εκείνη ανάσκελα, θυμόταν τις καραμέλλες της εκείνη και σηκωνόταν για να τις πάρη από το τσαντάκι.

Ομολογώ ότι σπάνια μ' έπιασε σε επιθεώρηση τόση αμηχανία και τόση αηδία, όση ένοιωσα βλέποντας το δήθεν "γελαστικό" εκείνο σκετς. Άλλη τόση αηδία μ' έπιασε με τους μπανιστηρτζήδες, που μπαίνανε με τρυπάνια μέσα στις μπανιέρες (για να... γελάση ο κόσμος) και τόση πλήξη με μια άλλη μακροσκελέστατη σκηνή, όπου βρισκόντουσαν επί σκηνής τριάντα πρόσωπα, μ' έναν κινηματογραφιστή και μια δήθεν πρωταγωνίστρια οθόνης, η οποία υποχρεωνόταν--μαζί με τα τριάντα άλλα πρόσωπα--να λέη και να κάνη επί μισή ώρα ή και περισσότερο αφάνταστες σαχλαμάρες. [Σημείωση του Rena Fan: Φυσικά ο Ψαθάς αναφέρεται στο νούμερο "Το όνειρο της οθόνης" στο οποίο έπαιζε η μετέπειτα πρωταγωνίστρια των έργων του Ρένα Βλαχοπούλου...]

Η πρωταγωνίστρια Ρένα Βόλβο (Βλαχοπούλου), ο σκηνοθέτης Τζων Φάπας (Γιώργος Κωνσταντίνου)
και το συνεργείο της ταινίας Η Ναυμαχία της Σαλαμίνος
Φωτογραφία από το ένθετο του CD Οδός Ονείρων της Minos EMI

Κι αυτά για να μη θυμηθώ την φρικαλέα εκείνη παρλάτα του Δημήτρη Χορν, όπου ο λαμπερός καλλιτέχνης ούρλιαζε, σπαταλώντας το ακριβό ταλέντο του σε μια απίθανη... διάλεξη περί του επαγγέλματος του ηθοποιού και των σχέσεών του μετά του θεάτρου--...ρίντι παλιάτσο!--ο δε κόσμος κυτταζότανε αμήχανος και μουρμούριζε:

--Τι λέει, μωρέ; Τρελλάθηκε ο Χορν;

Ευτυχώς, όμως. απεζημίωνε το κοινό με μια στιγμιαία παρωδία μπαλλαρίνας, τραγουδώντας το "Ελλάδα-Ελλαδίτσα μας" που ήταν και η μοναδική όαση μέσα στην άδροση ξεραΐλα της οδού ύπνου και ονείρων. Δυο-τρία πραματάκια ακόμα, ωραία κι έξυπνα, φαινόντουσαν τόσο αταίριαστα με την όλη στειρότητα του έργου. ώστε φαντάζανε σαν εμβόλιμες παραφωνίες. Ούτε, όμως, και η μουσική ανάβλυζε από τις καλύτερες στιγμές του Χατζηδάκι, παρ' όλον ότι απείχε παρασάγκες από το κείμενο.

Πώς έτρεχε, λοιπόν, όλος ο κόσμος το καλοκαίρι; Απλούστατα, χάρις στα μεγάλα λόγια--τα οποία δήθεν αποφεύγει ο λαμπρός, κατά τ' άλλα, μουσικοσυνθέτης--και χάρη στην καλοπροαίρετη διαφήμιση των θεατρικών στηλών του Τύπου. Ας πάψη, λοιπόν, να μιλά για το σύμπαν με τόση περιφρόνηση. Στο κάτω-κάτω δεν βλάπτει λίγη σεμνότητα σ' έναν καλλιτέχνη με τόσο ταλέντο και τόση δόξα.

ΔΗΜ. ΨΑΘΑΣ

Τα Νέα, 4-10-1962

Τελικά φαίνεται πως όλες οι κριτικές είχαν καλά λόγια να πουν για το "Ελλάδα-Ελλαδίτσα μου". Κρίμα που δεν συμπεριλήφθηκε στον δίσκο με τα τραγούδια της Οδού Ονείρων. Όπως φυσικά είναι κρίμα που, όπως έχουμε πει και ξαναπεί, δεν ακούγεται σε κανένα από τα τραγούδια που έλεγε στην παράσταση η φωνή της Ρένας Βλαχοπούλου...

Οι τέσσερις από τις πέντε "Αδελφές Τατά":
Νίκη Λεμπέση, Μάρω Κοντού, Ζωή Φυτούση
και Ρένα Βλαχοπούλου
Φωτογραφία από την έκδοση του Θ. Κρίτα Θέατρο '62

Το μεγαλύτερο μέρος του κειμένου της Οδού Ονείρων σώζεται στο αρχείο του σκηνοθέτη της Αλέξη Σολομού που φυλάσσεται στο Τμήμα Παραστατικών Τεχνών του ΕΛΙΑ/ΜΙΕΤ. Σύντομα θα έχουμε την ευκαιρία να διαβάσουμε μια παρουσίαση του κειμένου από την Κωνσταντίνα Σταματογιαννάκη στον υπό έκδοση τόμο των Πρακτικών του Συνεδρίου για τα 121 χρόνια της Επιθεώρησης που διοργάνωσε το Τμήμα Φιλολογίας του Πανεπιστημίου Κρήτης το 2015...

Ο Μάνος Χατζιδάκις και η Ρένα Βλαχοπούλου
στα παρασκήνια του θεάτρου Μετροπόλιταν.
Φωτογραφία από το βιβλίο του Μάκη Δελαπόρτα
Βίβα Ρένα (εκδ. Άγκυρα, 2002)

Η παρούσα ανάρτηση, όπως και όλα τα κείμενα που δημοσιεύονται στο ιστολόγιο αυτό, είναι αποτέλεσμα προσωπικής έρευνας. Είναι υποχρεωτική η ρητή αναφορά στο ιστολόγιο, όταν χρησιμοποιείται υλικό από τις αναρτήσεις του.

Σαν σήμερα το 1959: Στο Εθνικό Ίδρυμα Ραδιοφωνίας

Στις 13 Ιουνίου 1959 το "Εθνικόν Πρόγραμμα" του Εθνικού Ιδρύματος Ραδιοφωνίας (ΕΙΡ) μετέδωσε ένα ημίωρο πρόγραμμα τραγουδιών με τη Ρένα Βλαχοπούλου. Στο πρόγραμμα του σταθμού που δημοσιεύτηκε στις εφημερίδες εκείνη τη μέρα διαβάζουμε απλώς ότι στις 19.30 "τραγουδεί η Ρένα Βλαχοπούλου". Δεν γνωρίζω αν στο αντίστοιχο τεύχος του περιοδικού Ραδιοπρόγραμμα υπήρχαν περισσότερες πληροφορίες για την εκπομπή--το θεωρώ μάλλον απίθανο. Υποθέτω ότι μεταδόθηκαν κάποιες ηχογραφήσεις από αυτές που πραγματοποιούσε τακτικά η Ρένα με την ελαφρά ορχήστρα του ΕΙΡ στους ραδιοθαλάμους του Ζαππείου (αρκετές από τις οποίες έχουν φτάσει ευτυχώς στις μέρες μας). Δεν αποκλείεται βέβαια να παίζονταν και δίσκοι της, αλλά οι ηχογραφήσεις με την ορχήστρα του ΕΙΡ μού φαίνονται πιο πιθανές. Οι ηχογραφήσεις του ΕΙΡ διασώζουν τις δυνατότητες της φωνής της Ρένας σε καλύτερη ποιότητα από ό,τι οι δισκογραφημένες ηχογραφήσεις της ίδιας περιόδου, και είναι κρίμα που οι περισσότερες δεν είναι προσβάσιμες μέσω του ψηφιακού αρχείου της ΕΡΤ ή κάποιου CD.

Η Ρένα Βλαχοπούλου σε εξώφυλλο του περιοδικού
Ραδιοπρόγραμμα
(το συγκεκριμένο τεύχος κυκλοφόρησε
τον Μάρτιο του 1957)

Οπότε για τη σημερινή ανάρτηση επέλεξα μια από αυτές τις ηχογραφήσεις που αργότερα κυκλοφόρησαν σε δίσκο, πρώτα στις 33 στροφές, σε μια συλλογή της LYRA το 1991, και αργότερα σε CD, σε διάφορες συλλογές της FM Records: "Τι είναι αυτό που το λένε αγάπη" του Τάκη Μωράκη με στίχους της μεγάλης μας Δανάης Στρατηγοπούλου (αν και τότε επισήμως τους στίχους του τραγουδιού υπέγραφε ο δημοσιογράφος της Βραδυνής Γιάννης Φερμάνογλου...).

Η παρούσα ανάρτηση, όπως και όλα τα κείμενα που δημοσιεύονται στο ιστολόγιο αυτό, είναι αποτέλεσμα προσωπικής έρευνας. Είναι υποχρεωτική η ρητή αναφορά στο ιστολόγιο, όταν χρησιμοποιείται υλικό από τις αναρτήσεις του.

Σαν σήμερα το 1952: Η Βασίλισσα της Νύχτας στο θέατρο Ακροπόλ

Στις 12 Ιουνίου 1952 διαβάζουμε στη θεατρική στήλη της εφημερίδας Έθνος:

Πραγματική κοσμοπλημμύρα και εις τα δύο χθεσινάς παραστάσεις της "Βασίλισσας της Νύχτας" που παίζεται από προχθές εις το "Ακροπόλ". Εις την πρώτην της νέας επιθεωρήσεως των κ.κ. Ασημακοπούλου, Σπυροπούλου, Παπαδούκα παρέστησαν οι υπουργοί κ.κ. Παπασπύρου και Γρηγορίου.

Έθνος, 12-6-1952 

Σχέδιο του Μάριου Αγγελόπουλου
στο εξώφυλλο του προγράμματος 
της επιθεώρησης του θεάτρου Ακροπόλ
Η Βασίλισσα της Νύχτας
Από τη συλλογή προγραμμάτων
του Τμήματος Παραστατικών Τεχνών
του ΕΛΙΑ/ΜΙΕΤ

Στην έναρξη του έργου η Ρένα Γαλάνη, η Μαρίνα Ανδρουλιδάκη και η "νέα τραγουδίστρια του Ακροπόλ Άννυ Μπωλ" (που εμείς τη γνωρίσαμε σαν Μαριέττα, αδελφή της Ρηνούλας στις Πρωτευουσιάνικες περιπέτειες) τραγουδούσαν τους παρακάτω στίχους 

Η Βασίλισσα της Νύχτας όλο χάρη

σ' ένα γλέντι σας καλεί ονειρευτό

σαν προβάλλει τ' ασημένιο το φεγγάρι

πάνω από τον Υμηττό.

Η Βασίλισσα της Νύχτας που 'χει θρόνο

την Αθήνα μας και μόνο.

Η Βασίλισσα της Νύχτας

μες στα μάγια που θα ρίξει

μυστικά θα σας τυλίξει

την καρδιά θα σας ξανοίξει

θα σας πάρει και τον νου.

Η Βασίλισσα της Νύχτας

η γλυκιά, η ξελογιάστρα

που για στέμμα έχει τ' άστρα

μες στην ασημένια γάστρα

του ελληνικού ουρανού.

Καλοκαίρι του 1952: Ο θίασος του Ακροπόλ στις δοκιμές της επιθεώρησης
Η Βασίλισσα της Νύχτας
Η Ρένα Βλαχοπούλου στην πάνω σειρά, ανάμεσα στον Κούλη Στολίγκα και τον Βασίλη Αυλωνίτη.
Φωτογραφία από το βιβλίο της Σπεράντζας Βρανά Τολμώ
(εκδ. Εξάντας)

Η Βασίλισσα της Νύχτας που ξεκίνησε τις παραστάσεις της στις 10 Ιουνίου σηματοδότησε την επιστροφή της Ρένας Βλαχοπούλου στο Ακροπόλ, μετά από επτά χρόνια. Η Σπεράντζα Βρανά γράφει σε ένα βιβλίο της πως είχε κάνει εντύπωση στους θεατρικούς κύκλους ότι έκανε δεύτερη φωνή στην Μπελίντα, γιατί η Βλαχοπούλου ήταν ήδη "τραγουδίστρια με αρχ...α", κρίνοντας όμως από τις κριτικές που θα σας παρουσιάσω παρακάτω, φαίνεται πως η Ρένα ξεχώρισε για άλλη μια φορά με την προσωπικότητά της. Εκτός από τα δύο φινάλε του έργου (ένα στο τέλος κάθε πράξης, σχετικά πρωτότυπη απόφαση, αφού συνήθως υπήρχε φινάλε μόνο στο τέλος της πρώτης πράξης), η Ρένα είχε τρεις ακόμα εμφανίσεις. Σε μία από αυτές καλούνταν να χρησιμοποιήσει εκτός από τα τραγουδιστικά της προσόντα και τα υποκριτικά, ως έναν βαθμό, και ας μην είχε ακόμα χριστεί νουμερίστα. 

"Οι ερωτευμένες": στο πρώτο μέρος της τριφωνίας
η Καίτη Μπελίντα, η Ρένα Βλαχοπούλου και η Σπεράντζα Βρανά
εμφανίζονται ως τρεις σεμνές και άβγαλτες κοπέλες...
Φωτογραφία από το βιβλίο του Ιάσονα Τριανταφυλλίδη
Γιώργος Μουζάκης-Βίρα τις Άγκυρες
(εκδ. Άγκυρα)

Μιλώ για την τριφωνία "Οι ερωτευμένες" την οποία μοιραζόταν με την Καίτη Μπελίντα και τη Σπεράντζα Βρανά. Αποτελούνταν από δύο μέρη: στο πρώτο μέρος οι τρεις τους εμφανίζονταν ως σεμνότυφες κοπέλες που δεν ήξεραν τίποτα από άνδρες και έρωτα. Ξαφνικά όμως, με ένα τρικ που ο Αγγελόπουλος είχε εμπνευστεί από κάποιο θέαμα που είδε στο Παρίσι, το ρούχο τους από σεμνό μεταμορφωνόταν σε προκλητικό και οι τρεις κοπέλες εμφανίζονταν πια ως... περπατημένες κοπέλες με μεγάλη έφεση στους άντρες. 

Στο δεύτερο μέρος της τριφωνίας τα ρούχα των τριών κοριτσιών
γίνονται πιο τολμηρά και μας αποκαλύπτονται
ως τρεις... περπατημένες κοπέλες!
Φωτογραφία από το βιβλίο της Σπεράντζας Βρανά
Τα μπουλούκια, το θέατρο κι εγώ
(εκδ. Εξάντας)

Το πρόγραμμα της παράστασης διασώζει τους στίχους του δεύτερου αυτού μέρους:

Αχ, Γιάννη!

Τι καημός για σε με πιάνει!

Αχ, Θάνο!

Αν πεις όχι, θα πεθάνω!

Αχ, Μήτσο!

Λιώνω για ένα σου καπρίτσιο!

Και για σε πονώ, Λελέ,

που 'σαι νόστιμος σαν κρεμ καραμελέ!

Σταμάτη!

Μ' έχεις κάψει, μαυρομάτη!

Γρηγόρη!

Πες το ναι, γλυκό μου αγόρι!

Κωστάκη!

Αχ μ' αυτό σου το μουστάκι!

Σ' αγαπώ πολύ-πολύ,

μα του κάκου σου γυρεύω ένα φιλί!

"Οι ερωτευμένες" επάνω στην πασαρέλα.
Φωτογραφία από το βιβλίο του Ιάσονα Τριανταφυλλίδη
Γιώργος Μουζάκης-Βίρα τις Άγκυρες
(εκδ. Άγκυρα)

"Οι ερωτευμένες" παρουσιάζονταν πριν από το φινάλε της πρώτης πράξης, ενώ πριν από το φινάλε της δεύτερης πράξης η Ρένα, η Μπελίντα και η Μάγια Μελάγια εμφανίζονταν σε ένα "Ρεσιτάλ τραγουδιού". Δεν ξέρω με ποια σειρά εμφανίζονταν οι τρεις τους και αν παρέμεναν στη σκηνή για να σιγοντάρουν η μία την άλλη, αλλά ξέρω ποια τραγούδια ερμήνευε η καθεμιά τους. Η Μελάγια το "Άι για για":

Άι για για!

Έλα μαζί κι ωραία θα περάσουμε!

Άι για για!

Αφού το ξέρεις τρελά πως σ' αγαπώ!

Άι για για!

Με τέτοιο κέφι ποτέ δεν θα γεράσουμε!

Άι για για!

Θα 'ν' η ζωή μας τραγούδι χαρωπό!

Η Μπελίντα τραγουδούσε το "Αβέκ πλεζίρ, σερί":

Αβέκ πλεζίρ, σερί,

μα υπάρχει ένα "αλλά":

είμ' αγκαζέ, σερί,

και αγαπάω τρελά!

Δεν είν' ωραίος ούτε μοιραίος

εκείνος που αγαπώ.

Γιατί μ' αρέσει--τι μ' έχει δέσει

δεν ξέρω να σας πω!

Νιώθω για σας πολλά

και σας το λέω δειλά

πολύ θα ήθελα--αλλά!

Και η Ρένα Βλαχοπούλου έλεγε το "Αφού με θέλεις κι αφού σε θέλω:

Αφού με θέλεις κι αφού σε θέλω

τι το κρατάμε μυστικό;

Γιατί υποφέρεις, αφού το ξέρεις,

το ν' αγαπάς δεν είν' κακό.

Αφού σε θέλω κι αφού με θέλεις

σ' όλο τον κόσμο θα το πω.

Εσύ είσαι η ζωή μου

εσέναν' αγαπώ!

Μόνο για σένα ζω, παιδί μου,

μονάχα εσέναν' αγαπώ!

Οι τρεις ρομαντζιέρες του θεάτρου Ακροπόλ
Βλαχοπούλου-Μπελίντα-Μελάγια
Από τη συλλογή προγραμμάτων
του Τμήματος Παραστατικών Τεχνών
του ΕΛΙΑ/ΜΙΕΤ

Η Βασίλισσα της Νύχτας επρόκειτο να ανταγωνιστεί την επιθεώρηση Σταρ Ελλάς που ανέβασε το θέατρο Βέμπο λίγες μέρες μετά. Στο Ακροπόλ οργίαζε ο Μάριος Αγγελόπουλος, στο Βέμπο ο Γιώργος Ανεμογιάννης. Είναι πια η εποχή που το θέαμα έχει αρχίσει να κυριαρχεί στο ελαφρό θέατρο και αυτό το επισημαίνουν όλες οι κριτικές που εντόπισα για τη Βασίλισσα της Νύχτας. Αρχίζω με την κριτική του Πέλου Κατσέλη που την αναδημοσιεύω ολόκληρη, αφού δεν διαβάζουμε συχνά κριτικές του και μάλιστα για επιθεώρηση.

Από το θέατρο Ακροπόλ άρχισε προχθές ο "συναγωνισμός θεάματος", που διεφήμισαν με ποικίλα "μέσα" και περισσή υπερηφάνεια τα δύο μεγάλα επιθεωρησιακά συγκροτήματα: θεάτρου Βέμπο και θεάτρου "Ακροπόλ".

Και οι δύο αυτοί οργανισμοί--οι ισχυρότεροι οργανισμοί του ελαφρού μας θεάτρου--αποδύθησαν στον αγώνα, αδιαφορώντας για τα εκατομμύρια που θα ξοδέψουν και ενδιαφερόμενοι μόνον πώς να κατισχύσουν στην προτίμηση του κοινού, ξαφνιάζοντάς το με το πιο απίθανο θεαματικό όργιο. Έτσι οι δυο υπεύθυνοι θεατρώναι, με τα όσα υποσχέθηκαν ή αποπειρώνται να πράξουν, εμφανίζονται μιμηταί του Γκαιτικού Θεατρώνου που έλεγε στον συγγραφέα και ηθοποιό του:

"Πρώτα όμως βάλε μπούγιο! Για να δούνε

μαζεύονται, να βλέπουν αγαπούνε.

Στα μάτια αν ξετυλίγονται πολλά

ώστε ο κόσμος να χάσκη ξαφνιασμένος,

τότε πλατειά είναι αμέσως κερδισμένος

και κοσμοαγαπημένος στα καλά..."

Μπούγιο, λοιπόν, και ξάφνιασμα, να η μορφή της σύγχρονης επιθεώρησης, που φορμάρουν τα νέα γούστα. Αν άλλοτε το πνεύμα, το χιούμορ, η σάτιρα, τα γραφικά φολκλορικά στοιχεία, η εκφραστική λαϊκή μελωδία και ο έντονος υποκριτικός ρυθμός, ήταν τα στοιχεία που συγκρατούσαν και διεμόρφωναν το πρωτότυπο είδος της λεγόμενης αθηναϊκής επιθεώρησης, σήμερα γυρίζουμε προς την φαντασμαγορική "ρεβύ" του γαλλικού τύπου, που διεκδικεί την επιτυχία μόνο με τον όγκο και την ποικιλία του θεάματος και όχι την ποιότητα του ακροάματος. Βέβαια--για να μην παρεξηγηθούμε--κανείς δεν αρνείται πως το θεαματικό μέρος παίζει πρωταρχικό ρόλο στην επιθεώρηση. Αλλά το θέαμα δεν πρέπει να εξαφανίζει ολότελα το ακρόαμα, πολύ δε περισσότερο, στην ελληνική επιθεώρηση, ο όγκος του θεάματος δεν μπορεί να κυριαρχή σε βάρος της ποιότητας και της φιλοκαλίας από έλλειψη γνώσης και καλλιτεχνικής επιλογής. Τι να τον κάνουμε τον όγκο του θεάματος όταν μας λείπουν τα μέσα, όταν μας λείπουν οι πρόσφορες για μεγάλο θέαμα Σκηνές θεάτρου με τον κατάλληλο φωτισμό και τεχνικό εξοπλισμό, που θα τον αναδείξουν και θα τον επιβάλλουν;

Κοινές αλήθειες βέβαια όλα αυτά, αλλά να που οι θεατρικοί μας επιχειρηματίαι και οι άμεσοι τεχνικοί συνεργάται τους φαίνονται να τις αγνοούν καθώς περιεπλάκησαν τώρα μέσα στον ίλιγγο του ανταγωνισμού και της επιδειξιομανίας. Και αγνοούν ακόμα κάτι βασικώτερο: την αντίληψη, την "εξυπνάδα", την "ατσιδοσύνη" του Έλληνα λαϊκού θεατή, που πηγαίνει στο θεάτρο--ακόμα και στην επιθεώρηση--αναζητώντας πρώτα και κύρια να ακονίση το μυαλό του, να ικανοποιήση την έμφυτη εξυπνάδα του και να θρέψη την ευφροσύνη του πνεύματός του και ύστερα για να χαζέψη. Πολλές ως τώρα "ωραίες κυρίες" με πολυτελείς τουαλέττες και προκλητικές καμπυλότητες πάτησαν το παλκοσένικο της επιθεώρησης, αλλά καμμιά απ' αυτές δεν κυριάρχησε για πολύ. Έσβυσαν και πέρασαν στο απώτερο και τρίτο πλάνο του λαϊκού ενδιαφέροντος. Αντίθετα, όμως, τα "αστέρια" της επιθεώρησης, οι "βεντέττες" του είδους αυτού υψώθηκαν στη λατρεία του κοινού, μόνον εάν διέθεταν παραστατική εκφραστικότητα, εξυπνάδα υποκριτικής τέχνης και έντονο ζωισμό... Αλλά ας προχωρήσουμε και σε άλλο παράδειγμα, που μας το προσφέρει η προχθεσινή αλλοπρόσαλλη παράσταση του "Ακροπόλ". Γυναικάρες ως με κει επάνω, με "μαγιώ" και υπερεκχειλίζοντα φόρτον σαρκός εμφανίζονται, εκεί, πάνω στη Σκηνή, στη στέγη, στην πλατεία--ω χάρμα σκηνοθετικής εφευρετικότητος!--παρασταίνοντας τις χορεύτριες και μάλιστα--σαν δεν ντρεπόμαστε!--ως... κρατικό μπαλέττο της όπερας του Μονάχου! Κινούνται, κορδακίζονται και υποκρίνονται τις καλλιτέχνιδες, όλες αυτές οι "αρτίστες", ποιος ξέρει ποιων γερμανικών "Χάφεν καμπαρέ", και όμως μόνον την θυμηδία μας προκαλούν. Ένα ξεπέταγμα μιας Ελληνίδας χορεύτριας, της γοητευτικής Αλέκας Νικολαΐδου--ένα λίκνισμά της--αρκεί για να εξουδετερώση όλη αυτή την πληθωρική ασχημία των ποδιών και χεριών, που πριόνιζαν ασύστολα τον Αττικό αέρα. Αλλά οι θεαταί της προχθεσινής "πρεμιέρας", όπου δόθηκε η επιθεώρηση: "Βασίλισσα της Νύχτας" θα μας θύμιζαν ακόμα και κάτι άλλο. Όλα τα εκατομμύρια που ξοδεύτηκαν για την διατυμπανισθείσα σκηνική θαυματοποιία πήγαν στα χαμένα, μια και ο σκηνογράφος--όσο εκλεκτός και αν είναι--υποδουλώθηκε στην αρχοντοχωριάτικη επιδειξιομανία και δεν κατώρθωσε να αξιοποιήση καλλιτεχνικά όλον εκείνο τον πλούτο που του δόθηκε σε ρούχα και σκηνικά. Τα θεαματικά της τεχνικά εφφέ απέτυχαν. Η πισσίνα και το κρυστάλλινο παλάτι υπήρξε τεχνικό φιάσκο. Και ό,τι απέμεινε για πραγματική τέρψη των θεατών ήταν μερικά πνευματώδη νούμερα των συγγραφέων κ.κ. Ασημακόπουλου, Σπυρόπουλου, Παπαδούκα και προ παντός η έμπνευσις, το κέφι και η ζωντάνια των εκλεκτών ηθοποιών που συγκροτούν το θίασο του "Ακροπόλ". Η Ρένα Ντορ, ο Βασ. Αυλωνίτης, ο Κούλης Στολίγκας, η Μπέμπα Δόξα είναι υποκριτικές δυνάμεις που καταξιώνουν ό,τι εκτελούν. Ιδιαίτερα πρέπει ακόμα ν' αναφερθή η Ρένα Βλαχοπούλου. Μου ήταν αποκάλυψις. Εχαρακτήρισε τα τραγούδια της με τρόπο θαυμαστό. Να μια τραγουδίστρια που είναι και αξιόλογη ηθοποιός. Και τελειώνοντας θα αναφέρω πως αξίζει κανείς να παρακολουθήση τη "Βασίλισσα της Νύχτας" για να απολαύση τον Γιώργο Γαβριηλίδη στο Νούμερο: "Ο Κος του Ο.Η.Ε.".

Προοδευτική Αλλαγή, 14-6-1952

Εντυπωσιακή η παρατήρηση του Κατσέλη για την τραγουδίστρια-ηθοποιό Ρένα Βλαχοπούλου--σε μια εποχή που ούτε η Ρένα μπορούσε να φανταστεί ότι κάποια μέρα θα γίνει ηθοποιός. Όσον αφορά τα σκηνικά του Αγγελόπουλου, μάλλον διαφορετική ήταν η άποψη του "Αναπληρωματικού" κριτικού στο Έθνος (πιθανώς ο Αχιλλέας Μαμάκης, αν όντως επιλέγει να αναφερθεί στον εαυτό του, μέσα στην κριτική, ως "κ. Αχ. Μαμάκη"). Επισημαίνει κι εκείνος τις γαλλικές επιρροές στα αθηναϊκά επιθεωρησιακά θεάματα (οι σκηνογράφοι, γράφει, επισκέπτονται στο Παρίσι στην αρχή κάθε σεζόν όπως και οι "μεγάλες ράφτρες". Παρατηρεί επίσης πως "σ' εποχή που το Τεχνικολόρ παρουσιάζει υπέροχες φαντασμαγορίες και στην τελευταία κωμόπολι, όπου υπάρχει οθόνη, καταντά αξιοθαύμαστο το κουράγιο της Επιθεωρήσεως (...) ν' αναμετρηθή με τον Κινηματογράφο από άποψι θεαματικότητος". Αναγνωρίζει, βέβαια, την προσπάθεια των σκηνογράφων να δημιουργήσουν ένα καλαίσθητο περιβάλλον που ωφελεί το είδος, εφόσον "κανείς δεν νοσταλγεί την κουρελαρία της Παραδόσεως και τα παλιά τσίτια", τονίζει όμως ότι "η άμιλλα εξοπλισμών" και ο αγώνας "αλληλοεξοντώσεως" μεταξύ των μεγάλων θεάτρων "μοιραίως θ' αποβή εις βάρος της ποιότητος". Και συνεχίζει:

Ευτυχώς αυτό δεν συμβαίνει στο "Ακροπόλ", που κατήλθε χθες πρώτο στον επιθεωρησιακό στίβο, πάνοπλο μεν σε θεαματικές επινοήσεις, μ' ένα ολόκληρο λόχο ημεδαπών και αλλοδαπών ηθοποιών, χορευτών, χορευτριών και αρτιστών, αλλά και με μια έξυπνη και διασκεδαστική επιθεώρησι, που έχουν γράψει οι βετεράνοι πλέον του είδους κ.κ. Ασημακόπουλος, Σπυρόπουλος και Παπαδούκας--τριώνυμον εμπιστοσύνης για τους θεατροφίλους.

Πραγματικά, η "Βασίλισσα της Νύχτας" συνηγορεί πειστικά υπέρ των δικαιωμάτων της Επιθεωρήσεως μέσα σε νούμερα χορευτικά, ακροβατικά, κλακεττικά και τζαζμπαντικά. Έχει δροσιά και πνεύμα και εξασφαλίζει δυο ευχάριστες ώρες. Ανάμεσα στις σκηνές της ξεχωρίζουν οι "Είκοσι ερωτήσεις" με την Μάγια Μελάγια, τον Κούλη Στολίγκα και τον Νικόλαο Ρίζο, το "Τηλέφωνο" με την γεμάτη μπρίο Ρένα Ντορ, το "Σιγά, Μανώλη, σιγά" με την Σπεράντζα Βρανά και τον Ρίζο (ένα ιδιαίτερα επιτυχημένο νούμερο που παίζεται πολύ εκφραστικά από δυο ηθοποιούς ειδικευμένους στους λαϊκούς τύπους), το "Ο κ. του Ο.Η.Ε.", όπου ο Γιώργος Γαβριηλίδης βρίσκει την ευκαιρία να ανανεώση παλιές του επιτυχίες, και "Το πινάκλ", ένα καλοβαλμένο σκετς, όπου πρωταγωνιστούν ο Βασίλης Αυλωνίτης, η Μπελίντα και η Σπεράντζα Βρανά. Το "Μετά τα καλλιστεία", όπου... εκτελείται ο κ. Αχ. Μαμάκης, ασχημίζεται από μια χυδαιότητα που πρέπει να λείψη.

Η Ρένα Βλαχοπούλου τραγουδά συναρπαστικά τραγούδια, καθώς και η Μπελίντα κι η Μάγια Μελάγια. Το μπαλέττο της Έλλης Ζουρούδη εκτελεί μια καλή δημιουργία της, τις "Σκηνές της πιάτσας". Το εικοσαμελές, όμως, μπαλέττο της Όπερας του Μονάχου αξίζει όσο και το όνομα του χορογράφου του κ. Τσένπφεννιχ, δηλαδή: δέκα πφένιχ, ο εστί μεθερμηνευόμενον μια δεκάρα...

Ο κ. Μάριος Αγγελόπουλος παρουσιάζει φιλόκαλα θεαματικά σκηνικά και ωραία κοστούμια. Γιατί, όμως, έπνιξε με κολώνες το "κρυστάλλινο παλάτι" του μειώνοντας το αισθητικό "εφφέ" των καθρεφτών; Και άξιζε τον κόπο να δημιουργηθή μια "πισίνα", αόρατη για το Κοινό, μόνο και μόνο για βγαίνουν από μέσα μούσκεμα οι Γερμανίδες μπαλλαρίνες;

Η μουσική του μαέστρου Μουζάκη γεμάτη χρώμα και μπρίο.

Έθνος, 11-6-1952

Από τη συλλογή προγραμμάτων
του Τμήματος Παραστατικών Τεχνών
του ΕΛΙΑ/ΜΙΕΤ

Ο δε κριτικός της Εστίας θεωρεί ότι η παράσταση είναι "μίγμα φαντασμαγορικής επιθεωρήσεως και χορευτικών και ακροβατικών σκηνών". Ξεχωρίζει επίσης το νούμερο "Ο κύριος του ΟΗΕ" με τον "ανανεωμένο" Γαβριηλίδη καθώς και "Το πινάκλ" "μολονότι το σκετς αυτό θα ημπορούσε να είναι μικρότερον και ολιγώτερον εξεζητημένον". Θεωρεί πως το ακροβατικό νούμερο είναι "εξαιρετικόν" και το γερμανικό μπαλέτο "μετριώτατον". Και συνεχίζει:

Αι σκηνογραφίαι του κ. Μ. Αγγελοπούλου είναι αρκετά εντυπωσιακαί αλλά το... τεχνικολόρ μπαλέττο με την αράχνην και τις πεταλούδες είναι υπερφορτωμένον και ακαλαίσθητον (αφίνομεν ότι η αράχνη δεν είχε κανένα λόγον να τραγουδά το "Στόρμυ Γουέδερ"). Κακοβαλμένη δε επίσης και ανόητος είναι η σκηνή της πισίνας, όπου αι χορεύτριαι ενθυμίζουν βρεμένες γάτες. Κατά τα άλλα, όμως, η "Βασίλισσα της Νύχτας" βλέπεται ευχάριστα, χάρις ιδίως εις τα σατυρικά (sic) νούμερα--και θα εβλέπετο ακόμη πλέον ευχάριστα, εάν δεν εταλαιπωρείτο το κοινόν με την αταξίαν εις τας ώρας ενάρξεως των παραστάσεων.

Εστία, 13-6-1952

Το "Stormy Weather" τραγουδούσε φυσικά η Ρένα Βλαχοπούλου! Η Σπεράντζα Βρανά θυμόταν για αυτή της την εμφάνιση: "Έλεγες 'Θεέ μου, δώσε μου κι άλλα αφτιά να την ακούω, κι άλλα μάτια να τη βλέπω!'". Ενδεχομένως να ήταν λοιπόν εκείνη ντυμένη ως αράχνη... (πάντως ο τίτλος της σκηνής, που παρουσιαζόταν στη μέση της πρώτης πράξης, ήταν "Μαγεμένη νύχτα").

Όσον αφορά τη σκηνή της πισίνας, διαβάζουμε στο πρόγραμμα πως η Άννυ Μπωλ τραγουδάει το "τραγούδι της πισίνας 'Στη γαλάζια αγκαλιά'":

Στη γαλάζια αγκαλιά

με παιχνίδια και φιλιά

έλα πάμε πιασμένοι απ' το χέρι

και αυτό το καλοκαίρι,

να ξεσκάσουμε, να ξεχάσουμε

κάθε έννοια μας παλιά.

Από το νούμερο "Ο κύριος του ΟΗΕ", με τον Γιώργο Γαβριηλίδη, που φαίνεται ότι άρεσε σε όλους τους κριτικούς, το πρόγραμμα διασώζει του παρακάτω στίχους:

--Τι πονοκέφαλος, γιαβόλ, και τι ζαλάδες

και τι ζητήματα πολύπλοκα, μον ντιέ,

και έβρι ντέι φασαρίες και μπελάδες

σ' αυτή τη θέση τη λεπτή στον ΟΗΕ.

Αυτό συμβαίνει διαρκώς, αχ τι θα γίνω;

Ποιος είναι πάλι αυτός ο ενοχλητικός;

--Ο Μάο Τσε τηλεφωνεί απ' το Πεκίνο

για τη συνθήκη της Κορέας σχετικώς.

Ω μάμα, είναι τρέλα,

με Γκρέτσια το μπέλα,

σι, σινιόρ, Ιτάλια ουνιτά.

Στο νέο λα γκουέρα

μαζί σκουζάτο αέρα

Πίσω εμείς και Γκρέτσια μπροστά.

Το "Μετά τα καλλιστεία" του Βασίλη Αυλωνίτη ασχολείται όντως με τον Αχιλλέα Μαμάκη που ήταν υπεύθυνος για τα καλλιστεία του 1952 και δημοσίευε ολοσέλιδα σχετικά αφιερώματα στο Έθνος:

Ε, μα το 'χε παρακάνει!

Βρε, του έλεγα, μας φτάνει,

μα εκείνος τον χαβά του,

μια σελίδα απάνω ως κάτου.

Και δεν κάνει πια νισάφι

κάθε μέρα να σου γράφει

και μας βρήκεν ο μπελάς

με τι κάνει η Σταρ Ελλάς!

Βρε πού πάμε! Βρε πού πάμε!

Με τις Μις και τις Σταρ Γούμαν

Δυο σελίδες για την Νταίζη [Μαυράκη]

δυο αράδες για τον Τρούμαν!

Βρε πού πάμε! Βρε πού πάμε!

Η έκτακτη Ρένα Ντορ στο σόλο της "Τηλέφωνο 123-674-985" υποδυόταν την ιδιοκτήτρια ενός τηλεφώνου που την ενοχλούν διαρκώς με κλήσεις για τις γειτόνισσες:

Δουλειά και τούτη

και μπαλαμούτι

με του διαβόλου το καφεκούτι.

Ή θα βουίζει

ή θα σφυρίζει

και συνεννόηση βράσε ρύζι!

Παίρνεις τον Γιάννη, βγαίνει ο Θανάσης

κι έτσι σου έρχεται να το σπάσεις!

Και τα χαράματα πριν να φέξει

σου λένε "Φώναξε τον Αλέξη"

και "Ειδοποία την Κατινίτσα

να 'ρθει να μ' εύρει εις του Μπερνίτσα!"

Δεν ξέρω δυστυχώς ποιο ήταν το θέμα του φινάλε της πρώτης πράξης, αλλά ξέρω τον τίτλο του φινάλε της δεύτερης: "Το καράβι του ονείρου". Όλος ο θίασος εμφανίζεται σε ένα καράβι και τραγουδά:

Καλοτάξιδο καράβι με πολύ γερά σκαριά
με τρανούς καπετανέους και ναυτάκια με καρδιά,

που 'χει σ' όλα τα ταξίδια

τις φουρτούνες για παιχνίδια
ξεκινάει για ταξίδι πάλι τούτη τη βραδιά.

Έγια μόλα, έγια λέσα
και χαρά στον που 'ναι μέσα
να χαρεί σ' ένα ταξίδι τη θαλασσινή ζωή.
Βίρα τώρα θα βιράρει

κι όπου να 'ναι θα σαλπάρει
για να φτάσει στο λιμάνι της χαράς ένα πρωί.

Οι γυναίκες του θιάσου στο φινάλε της δεύτερης πράξης με τίτλο "Το καράβι του ονείρου"

Η Βασίλισσα της Νύχτας είχε υπέρογκα έξοδα: δέκα περίπου εκατομμύρια δραχμές τη μέρα. Οι εισπράξεις της όμως ήταν κάθε μέρα οκτώμισι με εννιά εκατομμύρια. Το Ακροπόλ άλλαξε έργο στις 9 Αυγούστου: ενισχυμένο με την παρουσία της Καίτης Ντιριντάουα ανέβασε την επιθεώρηση Να τι θα πει Αθήνα για την οποία μιλήσαμε πέρσι. Το θέατρο Βέμπο στάθηκε πάντως πιο τυχερό, αφού η Σταρ Ελλάς του κράτησε το πρόγραμμα του θεάτρου ολόκληρο το καλοκαίρι του 1952...

Η παρούσα ανάρτηση, όπως και όλα τα κείμενα που δημοσιεύονται στο ιστολόγιο αυτό, είναι αποτέλεσμα προσωπικής έρευνας. Είναι υποχρεωτική η ρητή αναφορά στο ιστολόγιο, όταν χρησιμοποιείται υλικό από τις αναρτήσεις του.

Σαν σήμερα το 1961: Στο Άλσος και στο Τροκαντερό

Στις 11 Ιουνίου 1961, ημέρα Κυριακή, συναντάμε την παρακάτω διαφήμιση στη δεύτερη σελίδα της Καθημερινής:

Το Άλσος, φημισμένο αναψυκτήριο-βαριετέ της εποχής στο Πεδίον του Άρεως, ήταν συνήθως το βασίλειο του κονφερανσιέ Γιώργου Οικονομίδη, η οικογένεια του οποίου είχε αναλάβει και την οικονομική διαχείριση του χώρου. Ωστόσο, φαίνεται πως εκείνο το διάστημα ο Οικονομίδης είχε επιλέξει να εμφανίζεται στο γειτονικό αναψυκτήριο Green Park και τον ρόλο του κονφερανσιέ στο Άλσος ανέλαβε ο Ίκαρος. Πριν ξεκινήσει η Ρένα τις εμφανίσεις της εκεί, βλέπουμε στις διαφημίσεις ότι επικεφαλής του προγράμματος ήταν ο Τώνης Μαρούδας:

Δεν είμαι σίγουρος αν Μαρούδας και Βλαχοπούλου συνυπήρξαν στο Άλσος για κάποιο διάστημα, πάντως στις αρχές Ιουλίου εντοπίζουμε μια ακόμα διαφήμιση του αναψυκτήριου με την πλήρη σύνθεση του συγκροτήματος, από την οποία απουσιάζει ο Μαρούδας.

Σταθερά όμως παραμένουν στο πρόγραμμα ο Γιάννης Φλερύ και η Λίντα Άλμα, η Καίτη Ντένις, ο Χάρρυ Κλυνν (παιδί του Οικονομίδη, βέβαια) και η ορχήστρα του Κώστα Πρέντα. Έχουν επίσης προστεθεί στο πρόγραμμα ο Φρειδερίκος και δυο ακροβατικές ατραξιόν, ο Carny's και οι Julia and Partener's. 

Φωτογραφία από το εξώφυλλο του LP
Ρένα Βλαχοπούλου-Τα ελαφρά του '60

Πάντως την ίδια εκείνη περίοδο η Ρένα Βλαχοπούλου, ο Τώνης Μαρούδας και ο Ίκαρος συναντιούνταν στην πίστα του κέντρου Τροκαντερό, από το οποίο κάποια στιγμή πέρασε και ο Γιώργος Οικονομίδης, ενώ Βλαχοπούλου και Μαρούδας ξαναβρέθηκαν μαζί στο Άλσος στο τέλος του καλοκαιριού, όπως έχουμε δει, για να τιμήσουν τον μαέστρο Κώστα Πρέντα, μαζί με άλλα μεγάλα ονόματα του ελαφρού τραγουδιού... Προφανώς τα πράγματα στο αναψυκτήρια εκείνη την εποχή ήταν πολύ ρευστά... Στο Τροκαντερό πάντως η Ρένα συνυπήρξε, όπως βλέπουμε, και με την ανερχόμενη τότε Γιοβάννα, τραγουδίστρια που η ίδια θαύμαζε πολύ...

Η παρούσα ανάρτηση, όπως και όλα τα κείμενα που δημοσιεύονται στο ιστολόγιο αυτό, είναι αποτέλεσμα προσωπικής έρευνας. Είναι υποχρεωτική η ρητή αναφορά στο ιστολόγιο, όταν χρησιμοποιείται υλικό από τις αναρτήσεις του.

Σαν σήμερα το 1983: Δύο επιθεωρήσεις

Στις 10 Ιουνίου 1983 η εφημερίδα Τα Νέα δημοσίευσε ένα αφιέρωμα του Γιώργου Λιάνη στα θεάματα του καλοκαιριού εκείνου. Σας παρουσιάζω κάποια εκτενή αποσπάσματα από το ολοσέλιδο ρεπορτάζ που αναφέρονται στις δυο μεγάλες επιθεωρήσεις που παίζονταν εκείνη τη σεζόν.

Ο θίασος του Δελφινάριου στις δοκιμές της επιθεώρησης
Μας πρήξανε τα ούμπαλα (ο τίτλος χωρίς πολλά... σχόλια!...):
Φώτης Μεταξόπουλος και Γιώργος Κωνσταντίνου, Θανάσης Βέγγος και Ρένα Βλαχοπούλου,
Γιάννης Μιχαλόπουλος και Deborah Brown, Αλίκη Καμινέλη και Πάνος Μιχαλόπουλος,
Μιχάλης Μόσιος και Στάθης Ψάλτης.

ΣΤΟΝ ΑΣΤΕΡΙΣΜΟ ΤΟΥ ΓΕΛΙΟΥ

Στον αστερισμό του γέλιου οι δύο πόλοι που διεκδικούν τη μερίδα του λέοντος από το αθηναϊκό κοινό είναι το "Αθήναιον" με την επιθεώρηση "Πεινάω, μ' ακούς;" [Σημείωση του Rena Fan: τίτλος εμπνευσμένος από το μεγάλο σουξέ της εποχής εκείνης "Σ' αγαπάω, μ' ακούς;" που τραγουδούσε ο Γιώργος Σαλαμπάσης] και το "Δελφινάριο" με την επιθεώρηση "Μας πρήξανε τα ούμπαλα". Μαζί με το γέλιο διεκδικούν το καθένα από τα θέατρα για όλη τη σαιζόν συνολική είσπραξη πάνω από 100 εκατομμύρια δραχμές...

Ο παραγωγός του "Πεινάω, μ' ακούς;" Νίκος Σοφιανός, αρχιτέκτονας αλλά και σκηνοθέτης στην παράσταση του "Αθήναιον" κράτησε τη συγγραφική δυάδα των Καμπάνη-Μακρίδη που μαζί της για δύο σαιζόν έκανε τη μεγαλύτερη επιτυχία από συστάσεως του ελληνικού θεάτρου με το "Πασοκολλητό" που ξεπέρασε πολύ τα 100 εκατομμύρια δραχμές!

Στον άλλο πόλο ο παραγωγός Ηλίας Μαροσούλης, ο επονομαζόμενος η "γάτα του θεάτρου" (ξεκίνησε από απλός ηλεκτρολόγος κι έγινε ο αδιαφιλονίκητος "ύπατος" στο χώρο της επιθεώρησης) στηρίχτηκε για μια ακόμη φορά στον έμπειρο Φώτη Μεταξόπουλο που σκηνοθετεί και χορογραφεί το υπερθέαμα στο "Δελφινάριο". Τα κείμενα της επιθεώρησης έγραψαν ο Ναπολέων Ελευθερίου, ο Λάκης Μιχαηλίδης και ο Μίμης Τραϊφόρος.

Και τι δεν βλέπουμε επί σκηνής σ' αυτούς τους παράξενους μικρούς πλανήτες.

Στο "Αθήναιον" βλέπουμε τα διαδραματιζόμενα από την εισβολή των εξωγήινων [Σημείωση του Rena Fan: η ταινία ΕΤ ο Εξωγήινος είχε χαλάσει κόσμο λίγους μήνες πριν...] στον πλανήτη Γη το έτος 1983 της "πρασίνης επιδημικής περιόδου" όπου τα πράγματα δεν είναι ρόδινα, ούτε καν πράσινα, κι όπου το τραγούδι που εκπέμπεται προς το Διάστημα, γραμμένο σε θαυμάσια μουσική του Ζακ Ιακωβίδη είναι το "Πεινάω, μ' ακούς". Το σκηνικό είναι εντυπωσιακό από το Νίκο Σοφιανό και είναι ένα φωτιστικό αρμόνιο από μέταλλο, φθόριο με κέντρο του ένα γυάλινο διαστημόπλοιο! Επί σκηνής κι ένας αληθινός εξωγήινος. Ο Τάκης Χαλάς, ο νάνος κωμικός που εδώ στην κυριολεξία βρίσκεται στο στοιχείο του και που όλοι τόσο τρυφερά τον βλέπαμε σαν ισοϋψή παρτεναίρ του Ρίζου παλιότερα... 

Το διαστημόπλοιο απογοητευμένο από την κατάσταση στη Γη αναζητάει το αληθινό πράσινο στην αληθινή ζούγκλα όπου Ταρζάν είναι ο Σωτήρης Μουστάκας, γιος του είναι ο Νίκος Ρίζος, μάγος είναι ο Γιάννης Γκιωνάκης, βασίλισσα των Αμαζόνων η Μαρία Μπονέλλου, γυναίκα-λεοπάρδαλη είναι η Νάντια Φοντάνα, εξερευνητής ο Γιώργος Παπαζήσης, εξερευνήτρια η Έλσα Ρίζου και τσίτα ο... Χαλάς!

Ο Γιάννης Γκιωνάκης στο πρώτο μέρος  είναι ένας εκφωνητής του "Κάθε μέρα παντού" που τα βάζει με τη σαββατιάτικη εκπομπή για τη Βουλή. Τριάντα οκτώ χρόνια στο θέατρο μετράει ο διαπρεπής κωμικός και πέντε στην επιθεώρηση. (...) Λέει χαρακτηριστικά: "Θες να μάθεις τι γίνεται στην Ελλάδα; Φώναξε έναν ηθοποιό της επιθεώρησης και έναν ταξιτζή. Είναι οι μόνοι που θα σου πουν την αλήθεια".

Ο Σωτήρης Μουστάκας, φειδωλός σε δηλώσεις πάντα, είναι ο Άι-Γιάννης ο Νηστευτής, ένας ερημίτης σε σπηλιά που τρώει ακρίδες, βλέπει οράματα και προφητεύει. Προφητεύει την πτώση του ΠΑΣΟΚ, αλλά ομολογεί αργότερα ότι γι' αυτήν του την προφητεία δωροδοκήθηκε απ' τον Αβέρωφ.

Ο Νίκος Ρίζος είναι ένας τροχονόμος που αναλαμβάνει την αλληλογραφία των εξωγήινων και των υψηλών προσώπων. Εδώ είναι ερωτευμένος, χάνει τα λογικά του για μια βιονική γυναίκα και φεύγει μαζί της για να αλώσει την Τοπική Αυτοδιοίκηση σε στυλ Γεννηματά και στους αστρικούς χώρους. (...) Ο Ρίζος δηλώνει: "Αισθάνομαι μια ηθική ικανοποίηση γιατί 35 ολόκληρα χρόνια σε μια διαδρομή συνέπειας πρόσφερα πολύ γέλιο στον ελληνικό λαό". Όταν τον αιφνιδιάζουμε λέγοντάς του ότι αυτός όσο και οι άλλοι μεγάλοι κωμικοί μας είναι δύσθυμοι έως βαρύθυμοι, μας απαντάει με τιμιότητα: "Είναι αλήθεια, γιατί ίσως έχουμε εκφυλιστεί. Η σκηνή είναι γοητευτική, είναι πλανεύτρα. Η ζωή είναι σκληρή, αδυσώπητη".

Ο Γιώργος Παπαζήσης στο νούμερο "Εγώ τι φταίω" πρωτοσυναντάει τον εξωγήινο και διαπιστώνει ότι ο κόσμος του που είναι και δικός μας κόσμος έχει τα ίδια προβλήματα. (...) Η Ελένη Φιλίνη είναι μια εξωτική καλλονή που καταλήγει Σαλώμη.

Οι χορογραφίες στο "Αθήναιον" είναι πολύ πρωτότυπες και εντυπωσιακές. Ανήκουν στον Ουμπέρτο Πέργκολα, σημαντικό Ιταλό χορογράφο που εργάζεται για πρώτη φορά στην Ελλάδα κι έχει μια εξαιρετική θητεία στην ιταλική τηλεόραση, στην "Καντζονίσιμα", στα σόου της Ραφαέλα Καρά, της Νάντια Κασίνι και της Λόλα Φαλάνα. Ήρθε εδώ πιστεύοντας ότι η Νάντια Φοντάνα έχει άγνωστες μεγάλες δυνατότητες και μια αφομοιωτική ικανότητα που μπορούν να την κάνουν να διαπρέψει [Σημείωση του Rena Fan: έχω την εντύπωση πως εκείνην την περίοδο ο Γιώργος Λιάνης είχε δεσμό με την εξαιρετική Νάντια Φοντάνα...].

Το εξώφυλλο του προγράμματος της επιθεώρησης
Πεινάω, μ' ακούς
Ελένη Φιλίνη, Έλσα Ρίζου,
Νίκος Ρίζος, Γιάννης Γκιωνάκης, Νάντια Φοντάνα,
Μαρία Μπονέλλου, Σωτήρης Μουστάκας, Γιώργος Παπαζήσης.
Από το αρχείο του Τμήματος Παραστατικών Τεχνών
του ΕΛΙΑ/ΜΙΕΤ

"ΘΑ ΠΑΩ ΣΤΗ ΖΟΥΓΚΛΑ..."

Ζούγκλα και στο "Δελφινάριο" αλλά αυτή μια ζούγκλα συμβολική φτιαγμένη από τα επιδέξια χέρια του Βασίλη Φωτόπουλου. Πάνω σ' αυτή τη ζούγκλα με την έναρξη τριάντα Αγγλίδες χορεύτριες μας προδιαθέτουν για την εισαγωγή στα "ούμπαλα" που θα ακολουθήσει. Στην εντυπωσιακή πανσπερμία ο σοσιαλιστής ιεραπόστολος Γιάννης Μιχαλόπουλος μας μπάζει στα μυστικά της σύγχρονης Ελλάδας, ο Μιχάλης Μόσιος που καμαρώνει και είναι γύφτος σατιρίζει το "καρυδωμένο λαρύγγι" του λαού και τους "Ρεπόρτερς" [Σημείωση του Rena Fan: την εκπομπή που συμπαρουσίαζε ο Λιάνης δηλαδή...] μετά από την πολύκροτη εκπομπή του Καζαντζίδη, ενώ ο Στάθης Ψάλτης, με τον οποίο γελάει ακατάπαυστα ο κόσμος, θέλει δουλειά και δουλειά δεν βρίσκει. Είναι ένας Γκάντι που δεν έχει καμιά εξουσία παρά μόνο γκρινιάζει και βρίζει. Τι περίεργο, οι αθυρόστομες ατάκες του Ψάλτη αρέσουν στο κοινό. Και θα μπορούσε να πει κανείς με τόλμη ότι μετά τον Χάρρυ Κλυνν είναι ο μόνος που πετυχαίνει κάτι τέτοιο. Ο Γιώργος Κωνσταντίνου, φίνος ηθοποιός με πολυετή θητεία στην πρόζα, εμφανίζεται για τρίτο συνέχεια καλοκαίρι στο "Δελφινάριο" κι αυτή τη φορά μιλάει για τις "Ώρες ευθύνης" του καθένα μας ενώ τέσσερις Μάου-Μάου απειλούν να τον φάνε.

Και μετά είναι η ώρα του Θανάση Βέγγου, που αυτή τη φορά είναι ακίνητος τσολιάς μπροστά σ' έναν αληθινά άγνωστο Άγνωστο Στρατιώτη. Ο Βέγγος είναι ίσως ο μόνος Έλληνας καλλιτέχνης που αγωνίστηκε τόσα πολλά χρόνια με συνέπεια για να κερδίσει το μικρό του όνομα Θανάσης. Ο κόσμος τον λατρεύει, ταυτίζεται μαζί του, νιώθει ότι αυτός ο φουκαράς της καρπαζιάς και του άγριου κυνηγητού για το μεροκάματο είναι ο ίδιος. Μόνο που αυτή τη φορά ο Θανάσης τα λέει στατικά. Κι από τη μεγάλη αγανάκτηση μόνο στο τέλος αρχίζει να τρέχει...

Η σούπερ σταρ της επιθεώρησης Ρένα Βλαχοπούλου, για πολλούς το μεγαλύτερο ταλέντο που πάτησε στο σανίδι αυτού του είδους, είναι μια σόου γούμαν που εισβάλλει στη... Ρωμαιοκρατούμενη Αγία Παρασκευή κι απειλεί τους πάντες και τα πάντα. Αυτή η γυναίκα έχει μια θαυμαστή επιδεξιότητα να μεταμορφώνει το ευτελές σε διασκεδαστικό. Στο φινάλε του πρώτου μέρους ο Φώτης Μεταξόπουλος στο νούμερο "Ο χορός είναι η ζωή μου" μας αποκαλύπτει για μια ακόμα φορά αυτό που είναι κοινό μυστικό στο χώρο του θεάτρου. Ένας τέτοιος χορευτής δύσκολα θα ξαναπεράσει. Ντου μετά σε μπουζουκτσίδικο. Με τις κομπανίες να διαδέχονται η μία την άλλη και τις "ψιλοαρτίστες" σ' ένα σπαραξικάρδιο συναγωνισμό. Ο Ψάλτης είναι η "Γίτσα-Αλλαγίτσα-Αλουμινίτσα" και η Βλαχοπούλου η "Μπουμπούκω η Τραμπούκω". Ο νεαρός ζεν πρεμιέ Πάνος Μιχαλόπουλος μαζί με την επίσης νεαρά συνάδελφό του Αλίκη Καμινέλη στο νούμερο "Όλοι φροντίζουν για τα νιάτα" έχουν το σόλο τους πάνω στα καυτά ζητήματα των καμικάζι και της νέας γενιάς.

Τα Νέα, 10-6-1983 

Στη συνέχεια του ρεπορτάζ ο Γιώργος Λιάνης αναφέρεται στα δύο μεγάλα μιούζικαλ που διεκδικούσαν την προσοχή του κοινού εκείνο το καλοκαίρι: το Οι άνδρες προτιμούν τις ξανθιές με τη Ζωή Λάσκαρη και τη Μάρθα Καραγιάννη (παράσταση του Σταμάτη Φασουλή στο θέατρο Μινώα) και το Η γυναίκα της χρονιάς με τη Σμαρούλα Γιούλη (στο θέατρο Παρκ, σε σκηνοθεσία του Τζων Σαρπ που σκηνοθέτησε και την αμερικανική παράσταση). Και το ρεπορτάζ του Λιάνη ολοκληρώνεται με τα νυχτερινά κέντρα εκείνου του καλοκαιριού: στα παραλιακά κέντρα κυριαρχούσαν ο Σταμάτης Κόκοτας, ο Δημήτρης Μητροπάνος και η Ρίτα Σακελλαρίου, ενώ στις Τζιτζιφιές "η ανεξήγητη παρουσία της Σωτηρίας Μπέλλου που λένε ότι πήρε--και το αξίζει--ένα πολύ μεγάλο μεροκάματο για να τραγουδήσει στου Καρουσάκη"...

Όσο για την επιθεώρηση Μας πρήξανε τα ούμπαλα, αξίζει να συμπληρώσω ότι η παρουσία του Μίμη Τραϊφόρου στη συγγραφική ομάδα οφειλόταν στη Ρένα Βλαχοπούλου που, κατά τον ίδιο τον Τραϊφόρο, θέλησε να του ξεπληρώσει το "χρέος" που του είχε, καθώς εκείνος είχε πρώτος "διαγνώσει" το κωμικό της ταλέντο και επέμεινε να εμφανιστεί και ως ηθοποιός στην επιθεώρηση. Και επειδή η Ρένα "δεν τα μπορούσε τα χρέη" ζήτησε από τον Ηλία Μαροσούλη να τον καλέσει στο Δελφινάριο. Ωστόσο, ο Τραϊφόρος ομολογούσε πως η συνεργασία αυτή του απέδειξε ότι η σύγχρονη επιθεώρηση απείχε... έτη φωτός από τον ίδιο...

Η Ρένα Βλαχοπούλου στο νούμερο "Σόου Ρένα, Πες τα Ρένα"
παρουσιάζει τη δική της πρόταση για την ελληνική συμμετοχή
στον διαγωνισμό τραγουδιού της Γιουροβίζιον: ένα ποτ-πουρί
από κεφάτη μουσική του Σάκη Τσιλίκη ("Ελλάδα, γλυκιά μας Ελλάδα")
και δημοτικά τραγούδια (σε παρωδίες φυσικά...)

Θα πρέπει επίσης να προσθέσω ότι και οι δύο εμφανίσεις της Ρένας στο έργο ήταν άκρως αυτοαναφορικές: στο "Σόου Ρένα, Πες τα Ρένα" υποδυόταν τη... Ρένα Βλαχοπούλου που γύριζε ένα δοκιμαστικό για σόου στην ΕΡΤ, αλλά ο... Ρωμαίος διευθυντής της Πάνος Μιχαλόπουλος έκρινε πως δεν μπορούσε να πάρει εκπομπή στην τηλεόραση. Λεγόταν, τότε, ότι η Ρένα λόγω πολιτικών πεποιθήσεων ήταν "κομμένη" από την κρατική τηλεόραση ("Απ' το ένα το κανάλι θα τα ψάλλω στον καθένα/Δείξαν την κυρά-Αρσενία και δεν δείχνουνε εμένα!" τραγουδούσε πάνω στην κεφάτη μουσική του Σάκη Τσιλίκη)--κάτι που, ωστόσο, διαψεύστηκε τουλάχιστον μία φορά, όταν της προτάθηκε να γυρίσει τη Χαρτοπαίχτρα για το θέατρο της Δευτέρας κι εκείνη αρνήθηκε. Στο νούμερο του Δελφινάριου, πάντως, η Ρένα ξεσπάθωνε εναντίον του ΠΑΣΟΚ, του Ανδρέα Παπανδρέου, της Μελίνας Μερκούρη, των τηλεοπτικών διαφημίσεων και της Γιουροβίζιον--αλλά είχε και κάποιες τρυφερές στιγμές. Μια από αυτές ήταν το τραγούδι με το οποίο έκλεινε το νούμερό της, το γνωστό "Feelings" με ελληνικούς στίχους και "διφορούμενο" φινάλε: "Τώρα ήρθε η ώρα να φύγω απ' τη σκηνή"... Εννοούσε ότι θα αποχωρήσει για πάντα από το σανίδι; Το τελευταίο βράδυ έσπευσε να διευκρινίσει, μετά το χειροκρότημα του κοινού: "Όταν λέω να φύγω από τη σκηνή, εννοώ να πάω ν' αλλάξω..."

Η Ρένα ξαποσταίνει στο... ανάκλιντρο του Ρωμαίου..., του τότε διευθυντή της ΕΡΤ.
Από το νούμερο "Σόου Ρένα, Πες τα, Ρένα!

Όσο για το σύντομο πέρασμά της που ολοκλήρωνε το νούμερο "Το Μινόρε της Αλλαγής" στο δεύτερο μέρος του έργου, εμφανιζόταν στο ρεμπετάδικο που συμβόλιζε την Ελλάδα ως... Νέα Δημοκρατία, που συγκρουόταν με τον ιδιοκτήτη Γιάννη Μιχαλόπουλο και διαμαρτυρόταν για την "κατάντια" του μαγαζιού μετά την Αλλαγή... Και τραγουδούσε μια παρωδία του "Πέντε χρόνια δικασμένος" όπου, μεταξύ άλλων, έλεγε: "Δύο χρόνια χωρισμένη απ' τον κόσμο μου, καλέ, (...) τώρα πια δεν με γουστάρει ούτε κι ο Καραμανλής..." 

Η παρούσα ανάρτηση, όπως και όλα τα κείμενα που δημοσιεύονται στο ιστολόγιο αυτό, είναι αποτέλεσμα προσωπικής έρευνας. Είναι υποχρεωτική η ρητή αναφορά στο ιστολόγιο, όταν χρησιμοποιείται υλικό από τις αναρτήσεις του.

Σαν σήμερα το 1956: Η Κριτική για την επιθεώρηση Ο Ρωμιός

Στις 9 Ιουνίου 1956 η εφημερίδα Έθνος δημοσίευσε την κριτική του Αχιλλέα Μαμάκη για την επιθεώρηση του θεάτρου Βέμπο Ο Ρωμιός που ανέβηκε στις 2 Ιουνίου, ενώ η επίσημη πρεμιέρα της δόθηκε στις 4 Ιουνίου--την παρακολούθησαν μεταξύ άλλων η κυρία Κυβέλη και η Μελίνα Μερκούρη (είχε φτάσει το προηγούμενο βράδυ από το Παρίσι για να συμμετάσχει στα γυρίσματα της ταινίας Ο Χριστός ξανασταυρώνεται...)! Η κριτική του Μαμάκη ξεχωρίζει τη Ρένα Βλαχοπούλου, αλλά αξίζει να τη διαβάσουμε ολόκληρη...

Η επιθεώρησις των κ.κ. Τραϊφόρου και Βασιλειάδη στο θέατρον της οδού Καρόλου, γραμμένη επάνω εις την συνταγήν του είδους, ενδιαφέρεται κυρίως διά το κείμενον. Και πραγματικά, το περιεχόμενόν της είναι συνολικά ευχάριστο και διασκεδαστικό. Υπάρχουν βέβαια ωρισμένες χοντροκοπιές και έχουν ξεφύγει εδώ κι εκεί μερικά σόκιν που δεν προσθέτουν τίποτε. Απεναντίας μειώνουν την κατά τα άλλα ικανοποιητικήν εντύπωσιν. Σίγουρα ο "Ρωμηός" δεν είναι κανένα αριστούργημα. Όμως από πλευράς σατίρας και έξυπνων ευρημάτων είναι συγκριτικώς μέχρι στιγμής η πιο ενδιαφέρουσα επιθεώρησις του εφετεινού καλοκαιριού. Σαν θέαμα υστερεί πολύ και ο σκηνικός διάκοσμος του κ. Δόξα δεν διακρίνεται διά ιδιαίτερον ενεργητικόν. Ο θίασος όμως υπογραμμίζει ευσυνείδητα και δημιουργικά το συμπαθητικό και κεφάτο περιεχόμενον των διαφόρων σκηνών. Πρώτη και καλύτερη η Ρένα Βλαχοπούλου, που όχι μόνον αποδίδει με την γνωστή τέχνη της τα εξαίρετα καινούργια τραγούδια του δημοφιλούς συνθέτου Μενέλαου Θεοφανίδη--όλη η μουσική του είνε από τις ευτυχισμένες εμπνεύσεις του--αλλά και κρεάρει αριστοτεχνικά ένα ιδιότυπο σόλο. Παράλληλα, οι δημοφιλείς κωμικοί Κώστας Χατζηχρήστος και Κυριάκος Μαυρέας συναγωνίζονται σε μπριόζες επιτεύξεις και προσφέρουν πλούσιο γέλιο. Έπειτα η Σοφία Βερώνη και η Αλίκη Βέμπο, ο Μανέλλης που είχαμε τόσον καιρόν να ιδούμε, ο Τάκης Μηλιάδης, η Μπέττυ Μοσχονά--η οποία παρουσιάζεται διαρκώς και καλύτερη, πιο φίνα--και μαζί οι κ.κ. Γιάννης Ιωαννίδης, Λαλάς Ιακωβίδης (που υποδύεται πολύ καλά τον κ. Καραμανλή στο φινάλε), ο Σπύρος Λασκαρίδης και οι κ.κ. Δημητρίου, Μυτάκης, κ.ά., ζωντανεύουν κατά ικανοποιητικόν τρόπο τα υπόλοιπα νούμερα. Εξαίρετη η εντύπωσις κι από τα χορευτικά. Από πλευράς χορογραφίας ο Γιάννης Φλερύ παίρνει άριστα στη σύνθεσι του τροχονόμου. Τα "κρασιά" του όμως είναι πολύ... ανακατωμένα. Ειδικότερα ο εξαιρετικός καλλιτέχνης νομίζω ότι έχει παρουσιάσει ατομικές πραγματοποιήσεις πολύ ανώτερες από το ισπανικό σόλο του. Αντιθέτως η Λίντα Άλμα εις όλες τις εμφανίσεις της δείχνει πως βρίσκεται εις εκπληκτική φόρμα και κρατάει τα σκήπτρα της κορυφαίας καλλιτέχνιδος του είδους. Αισθητή η απουσία της Σοφίας Βέμπο που συνηθίσαμε να δίνη τον τόνο της προσωπικότητάς της εις τα έργα που βλέπουμε στο θέατρό της.

Έθνος, 9-6-1956 

Η Ρένα Βλαχοπούλου στην επιθεώρηση του θέατρου Βέμπο Ο ρωμιός
τραγουδάει το "Είσαι το μεγάλο μου αμόρε"
συνοδευόμενη από άνδρες του θιάσου.
Φωτογραφία από την ιστοσελίδα Τα αθηναϊκά

Η Σοφία Βέμπο βρισκόταν, για άλλη μια φορά, σε περιοδεία στο εξωτερικό και το αρχικό σχέδιο ήταν να εμφανιστεί στον Ρωμιό μετά την επιστροφή της. Ωστόσο, παρέτεινε την παραμονή της στο εξωτερικό και έτσι ο θίασος τα έβγαλε πέρα μόνος του--με βασική τραγουδίστρια τη Ρένα Βλαχοπούλου, που σε αυτό το έργο λάνσαρε δύο ωραία τραγούδια του Θεοφανίδη, το "Είσαι το μεγάλο μου αμόρε" και "Το ταγκό μας". Ακούστε το πρώτο:

Τα τραγούδια της Ρένας ξεχώρισε και η σύντομη κριτική της Εστίας, μαζί με τα νούμερα "Έτσι βγήκαν οι χοροί" (Αλίκη Βέμπο και Κώστας Χατζηχρήστος), "Οι αρχαίοι ψηφίζουν", "Όλα με δόσεις" και το σόλο του Κυριάκου Μαυρέα ("ο υπάλληλος με τις 1.111 δρχ. μισθόν"). Η Εστία επισημαίνει επίσης πως Ο Ρωμιός ξεχωρίζει περισσότερο για το πνεύμα του παρά για τη θεαματικότητά του, στην οποία όμως επίσης "δεν υστερεί" χάρη στα χορευτικά. Τονίζει μάλιστα πως το μπαλέτο είναι "καλλίτερον απ' ό,τι μας έχει συνηθίσει η ελαφρά σκηνή". Η Εστία ξεχώρισε επίσης το φινάλε του έργου που είχε τον τίτλο "Το τέλος του ταξιδιού" και "διαπνεόταν από πατριωτικό παλμό" καθώς παρουσίαζε το "Πλοίον Ελλάς" να κατευθύνεται προς την Κύπρο, "ενώ οι επί του πλοίου 'κυβερνήται-πολιτικοί' φιλοδοξούν να το οδηγήση ο καθένας μόνος εις τον προορισμό του" (Έθνος, 31-5-1956). Όλες οι επιθεωρήσεις του καλοκαιριού εκείνου, άλλωστε, είχαν νούμερα που αναφέρονταν στον αγώνα των Κυπρίων και την ΕΟΚΑ...

Κρίνοντας από τις ναυτικές στολές του Κυριάκου Μαυρέα και του Κώστα Χατζηχρήστου
πιστεύω ότι η η φωτογραφία προέρχεται από το φινάλε του έργου "Το τέλος του ταξιδιού".
Φωτογραφία από τη σελίδα του Facebook Μουσικό Θέατρο
του ηθοποιού και χορευτή Γιάννη Χριστόπουλου. 

Ο Μάριος Πλωρίτης, στην Ελευθερία, που έγραψε περισσότερα, μιλάει επίσης για στροφή ή, μάλλον, επιστροφή της επιθεώρησης στη σάτιρα.

Δε χωράει, νομίζω, αμφιβολία ότι ο Αθηναίος θεατής άρχισε να κουράζεται από την επιθεώρηση-θέαμα και να νοσταλγή την επιθεώρηση-σάτιρα. Βέβαια, κι απ' τις "θεαματικές ρεβύ" δεν έλειψε ποτέ το σατιρικό στοιχείο, αλλά μοιραία παραγκωνίζεται και εκτοπίζεται, σα φτωχός συγγενής, από τη "φεερί". Και το κοινό--που αγαπάει την επιθεώρηση, προπάντων επειδή δίνει μια σαρκαστική φωνή στους καϋμούς του, τις αγανακτήσεις του, στις πεποιθήσεις του--μοιάζει να κουράστηκε--ευτυχώς!--από τις φαντασμαγορικές παρελάσεις και ν' αποζητάη την "αγνή" ελληνική επιθεώρηση, όπως διαμορφώθηκε ύστερ' από 40 χρόνων θητεία στην αθηναϊκή σκηνή.

Αυτή τη "στροφή"--ή, καλύτερα, την επιστροφή--ωσφράνθηκαν οι κ.κ. Δ. Τραϊφόρος και Δ. Βασιλειάδης, γράφοντας το "Ρωμηό", που ανέβασε το θέατρο "Βέμπο". Η νέα επιθεώρησή τους ρίχνει το βάρος της πολύ περισσότερο στη σάτιρα παρά στο θέαμα. Και δεν μπορούμε παρά να τους επαινέσουμε γι' αυτό. Ο "Ρωμηός" χωρίς νάχη κανένα εξαιρετικά λαμπερό νούμερο, διατηρεί, ωστόσο, τη σπιρτάδα του και την έξυπνη ειρωνεία του απ' την αρχή ώς το τέλος. Το θέαμα δεν τη "νερώνει" ούτε στιγμή. Γιατί, ακόμα και τα χορευτικά νούμερα που χορογράφησε ο κ. Γιάννης Φλερύ κι εκτέλεσε αριστοτεχνικά ο ίδιος μαζί με την πάντα εξαίρετη και διονυσιακή Λίντα Άλμα, δεν είναι απλώς χορευτικές συνθέσεις, αλλά συνεχίζουν τη σατιρική γραμμή του έργου. Το ζευγάρι αυτό--το, αναμφισβήτητα, κορυφαίο μας--συνδυάζει το ρυθμό με την ειρωνεία και το χιούμορ, κατά τρόπο πραγματικά απολαυστικό.

Αλλά κι όλο το επιτελείο του θεάτρου "Βέμπο" αξιοποίησε στο "μέγιστο" το κείμενο. Η κ. Ρένα Βλαχοπούλου, πρώτα, που από λαμπρή "ρωμαντζιέρα" έγινε και πρώτης γραμμής νουμερίστα, επιδείχνει, άλλη μια φορά, στο... βραδύγλωσσο "σόλο" της, την εξυπνάδα και το μπρίο της. Οι κ.κ. Κ. Μαυρέας και Κ. Χατζηχρήστος μεταδίνουν το πληθωρικό κέφι τους ταχύτατα στην πλατεία. Το "σόλο" του πρώτου είναι διασκεδαστικό, το "σκετς" του δεύτερου ευφάνταστο και το "Έτσι βγήκαν οι χοροί" που εκτελεί ο τελευταίος μαζί με την κ. Αλίκη Βέμπο (που χορογράφησε έξυπνα και το νούμερο) είναι από τα πιο πρωτότυπα κομμάτια του "Ρωμηού". Πρέπει να σημειώσουμε, ακόμα, τη συμβολή της κ. Σ. Βερώνη, της κ. Μπ. Μοσχονά και των κ.κ. Φρ. Μανέλλη και Τ. Μηλιάδη, και ιδιαίτερα της ευχάριστης, μελωδικής μουσικής του κ. Μεν. Θεοφανίδη. Τα σκηνικά του κ. Στ. Δόξα περιωρίστηκαν, ως ώφειλε, στον ευπρεπή ρόλο τους.

Ελευθερία, 11-6-1956 

 

Ο θίασος του θεάτρου Βέμπο στις δοκιμές της επιθεώρησης Ο Ρωμιός.
Η Ρένα Βλαχοπούλου διακρίνεται τρίτη από δεξιά, στην πάνω σειρά.

Το σόλο της Ρένας είχε τον τίτλο "Πε... Κε... Κε..." και όπως έχουμε ξαναπεί, όταν Ο Ρωμιός μεταφέρθηκε στο θέατρο Κυβέλης το φθινόπωρο του 1956, το σόλο αυτό ανέλαβε η Ρένα Ντορ. Επίσης όπως έχουμε ξαναπεί, πρώτο στις εισπράξεις το καλοκαίρι του 1956 ερχόταν σταθερά το θέατρο Ακροπόλ με την επιθεώρηση Αστέρια της Αθήνας, στην οποία πρωταγωνιστούσαν η Άννα και η Μαρία Καλουτά, ο Ορέστης Μακρής, ο Βασίλης Αυλωνίτης, η Καίτη Μπελίντα, η Γεωργία Βασιλειάδου και ο Νίκος Ρίζος. Όλες οι κριτικές συμφώνησαν ότι στο Ακροπόλ αυτό που υπερέχει είναι το θέαμα ("χορταίνει το μάτι") που οφειλόταν στον μεγάλο Γιώργο Ανεμογιάννη: "το κείμενο των κ.κ. Ασημακοπούλου, Σπυροπούλου, Παπαδούκα με κόπο καταφέρνει να ξεμυτίση κάτω από το θαμπωτικό σωρό των λουλουδιών, του χρυσαφιού, των φτερών, που κατακλύζουν τη σκηνή". Ο Ανεμογιάννης... οργίασε στην αποθέωση του έργου: όπως έχουμε ξαναπεί, η αποθέωση ήταν η τελική θεαματική παρέλαση του θιάσου που δεν πρέπει να συγχέεται με το φινάλε που ήταν η τελευταία μεγάλη σκηνή της πρώτης πράξης στην οποία εμφανιζόταν επίσης ολόκληρος ο θίασος. Μετά εμφανιζόταν η "δεύτερη" τραγουδίστρια του θιάσου, ώστε να δώσει χρόνο στον θίασο να φορέσει τα κοστούμια της αποθέωσης. Η αποθέωση ήταν μια καινοτομία που εφάρμοσε ο Ανεμογιάννης όταν ξεκίνησε να δουλεύει στην επιθεώρηση και ομολογουμένως ήταν η αγαπημένη του σκηνή κάθε έργου, αφού σε αυτήν έδινε όλο του τον εαυτό! Στη συνέχεια τον μιμήθηκαν και οι υπόλοιποι σκηνογράφοι. Ωστόσο, ο Μαμάκης έγραψε εκείνο το καλοκαίρι, με αφορμή την επιθεώρηση Χωρίς παράσιτα του θεάτρου Περοκέ: "Να είνε άραγε απαραίτητη η 'αποθέωσις', που έχει καθιερωθή να γίνεται εις όλες τις επιθεωρήσεις, και η ατέλειωτη παρέλασις των στελεχών των μουσικών συγκροτημάτων πάνω στην 'πασαρέλα'; Όταν η παράστασις έχη πολύ ζωηρό φαντασμαγορικό χρώμα και γίνεται επίδειξις μεγάλου θεάματος, το πράγμα ίσως να έχη κάποια δικαιολογία. Διαφορετικά όμως είνε ακατανόητο γιατί πρέπει ο θεατής επί ώρα να ξαναβλέπη απλώς τους καλλιτέχνες που χάρηκε και χειροκρότησε μόλις προ ολίγου" (26-5-1956). Τελικά, ανεξάρτητα από τον πλούτο του θεάματος, η αποθέωση παρέμεινε σε όλα τα μεγάλα επιθεωρησιακά θέατρα μαζί με το φινάλε--μέχρι που το φινάλε άρχισε να καταργείται και η αποθέωση έγινε αναγκαστικά η σκηνή του ομαδικού αποχαιρετισμού του θιάσου προς το κοινό...

Σχέδιο του Γιώργου Ανεμογιάννη για το κοστούμι
που φορούσε η Καίτη Μπελίντα στην αποθέωση
της επιθεώρησης Αστέρια της Αθήνας
στο θέατρο Ακροπόλ το καλοκαίρι του 1956.
Δωρεά του Γ. Ανεμογιάννη στο Τμήμα Παραστατικών Τεχνών
του ΕΛΙΑ/ΜΙΕΤ.

Πάντως η στήλη "Μεταξύ σοβαρού και αστείου" δημοσίευσε τις εξής "θεατρικές κακογλωσσιές" σχετικά με τα κείμενα του Ακροπόλ και του Βέμπο:

--Είναι καλά τα φετεινά νούμερα της συγγραφικής τριάδας;

--Μα αυτή δεν γράφει πια νούμερα, αλλά... σκηνικά!...

--Ώστε ο Τραϊφόρος έβαλε τα γυαλιά στους επιθεωρησιογράφους με τον εφετεινό "Ρωμηό" του;

--Βεβαίως! Γι' αυτό άνοιξε και... κατάστημα οπτικών!

Αυτό το τελευταίο ήταν αλήθεια! Ο Τραϊφόρος παρουσιάστηκε στις εφημερίδες ως συνιδιοκτήτης, μαζί με τον αδελφό του, καταστήματος οπτικών στην οδό Αγίου Κωνσταντίνου. Τα Νέα δημοσίευσαν μια φωτογραφία από τα εγκαίνια, η οποία δεν είναι καθαρή, αλλά έχω την εντύπωση ότι διακρίνω ανάμεσα στον κόσμο και τη Ρένα Βλαχοπούλου...

Κλείνω την ανάρτηση με το δεύτερο τραγούδι που ερμήνευε η Ρένα στον Ρωμιό, "Το ταγκό μας". Θαυμάστε την έκταση και τη χροιά της φωνής της στην εισαγωγή του. Η Ρένα ηχογράφησε το τραγούδι και στα στούντιο της Εθνικού Ιδρύματος Ραδιοφωνίας, και σ' εκείνη την ηχογράφηση η φωνή της ακούγεται ακόμα πιο δυνατή, ακόμα πιο εντυπωσιακή...

Η παρούσα ανάρτηση, όπως και όλα τα κείμενα που δημοσιεύονται στο ιστολόγιο αυτό, είναι αποτέλεσμα προσωπικής έρευνας. Είναι υποχρεωτική η ρητή αναφορά στο ιστολόγιο, όταν χρησιμοποιείται υλικό από τις αναρτήσεις του.

Σαν σήμερα το 1999: Δισκοπαρουσίαση

Στις 8 Ιουνίου 1999 η στήλη "Μέρα νύχτα" στο ένθετο Πανόραμα της εφημερίδας Τα Νέα παρουσίασε δύο CD με παλιά ελαφρά τραγούδια που μόλις είχε κυκλοφορήσει--και σε ένα από αυτά ακουγόταν και η Ρένα Βλαχοπούλου. Το κείμενο της δισκοπαρουσίασης έγραψε ο Παύλος Αγιαννίδης. 

"Ένα τμήμα της μουσικής πινακοθήκης του ελαφρού τραγουδιού
(έως το 1950) και των δύο συλλογών του Γιώργου Παπαστεφάνου:
από πάνω, Ρένα Βλαχοπούλου, Γιώργος Μουζάκης,
Τώνης Μαρούδας, Κώστας Καπνίσης, Σμαρούλα Γιούλη"
έγραφε η λεζάντα των Νέων που παρουσίαζαν ασπρόμαυρη
αυτή τη σελίδα από το ένθετο του CD

45 ΣΠΑΝΙΑ ΤΡΑΓΟΥΔΙΑ ΑΠΟ ΔΙΣΚΟΥΣ 78 ΣΤΡΟΦΩΝ

ΣΕ ΔΥΟ ΣΥΛΛΟΓΕΣ ΤΟΥ ΓΙΩΡΓΟΥ ΠΑΠΑΣΤΕΦΑΝΟΥ

Αναμνήσεις ελαφρές

Τότε τα έλεγαν ελαφρά. Σήμερα πια φέρουν το βάρος των αναμνήσεων από μια εποχή περασμένη. Από τις πρώτες τους νότες στήνουν μια προβολή στην οθόνη του αισθήματος και του μυαλού σε φόντο άσπρο μαύρο. Σαν παλιά ταινία, με κάτι από την ατμόσφαιρα μυστηρίου της "Καζαμπλάνκα", τη γοητεία της Γκλόρια Σβάνσον ή της Θέντα Μπάρα, το αίνιγμα της Γκάρμπο και τον δυναμισμό του Τζέιμς Κάγκνεϊ ή τις εξωτικές σκηνές πάθους του "Σεΐχη" Βαλεντίνο ή του Αργεντίνου Κάρλος Γκαρντέλ. Άσπρο μαύρο με ήχο και νότες...

Αυτά είναι τα "Τραγούδια ελαφρά... σε άσπρο μαύρο", που σαν να παραμερίζουν τα παράσιτα του παλιού ραδιοφώνου για να ακουστούν ξανά από το χωνί του γραμμοφώνου ώς το σαλονάκι του κυριακάτικου απογεύματος. Τα τραγούδια, που κράτησε--σαν πολύτιμους θησαυρούς αισθήματος και αναμνήσεων--ο Γιώργος Παπαστεφάνου. Ο ακάματος εργάτης του ραδιοφώνου και των παραγωγών του, που κάθε τόσο φροντίζει να μην ξεχνάμε τα μουσικά απογεύματα που έζησε η Ελλάδα προτού πέσει το σκοτάδι, η νύχτα των βιομηχανικών σουξέ. "Καλησπέρα κύριε Έντισον", μάς έλεγε χρόνια από τα ερτζιανά (και αργότερα και σε δέκα θαυμαστούς συλλεκτικούς δίσκους) και μάς κρατούσε συντροφιά με το μουσικό απόσταγμα των χρόνων του γραμμοφώνου.

Τώρα, λίγα χρόνια μετά, επιστρέφει με νέο υλικό, τροφή στις αναμνήσεις των παλιότερων και στη γνώση των νεώτερων. Με 22 τραγούδια από τη δεκαετία του '30, "μία δεκαετία πολεμική, ρομαντική", και άλλα 23 από τα χρόνια 1946-53, "χρόνια ταραγμένα, σκοτεινά, που όμως μέσα από το ελαφρό τραγούδι περνούσαν με τρόπο ξέγνοιαστο και ανάλαφρο, χωρίς αναφορές σε πολιτικά ή κοινωνικά θέματα που έκαιγαν". Σαράντα πέντε τραγούδια από δίσκους "σελάκ" των 78 στροφών, που δεν έχουν ξανακυκλοφορήσει έκτοτε ούτε σε βινύλιο. Ονόματα-θρύλοι στα χρόνια ως το '50, όπως ο Νίκος Γούναρης, η Δανάη, η Κάκια Μένδρη, η Μαίρη Λω, η Κούλα Νικολαΐδου, ο Τώνης Μαρούδας, η Λουίζα Ποζέλι, η Σοφία Βέμπο, ο Φώτης Πολυμέρης, σε τραγούδια Σουγιούλ, Χαιρόπουλου, Γιαννίδη, Αττίκ, Μουζάκη, Βέλλα, Καπνίση, Ιακωβίδη, Κορίνθιου, Νικολαΐδη και Σακελλάριου, Μενεστρέλ, Κοφινιώτη, Φατσέα, Τζαβέλλα, Σπυρόπουλου-Παπαδούκα, Σαββίδη, σε μοναδικές εκτελέσεις. Μια συλλογή αναμνήσεων κόντρα στη μουσική λήθη... 

Κι ανάμεσά τους, μια από τις σπάνιες δισκογραφικές παρουσίες της Κυρίας Ρένας Ντορ (από τα "Κορίτσια της παντρειάς), οι πρώτες ηχογραφήσεις της μεγάλης Ρένας Βλαχοπούλου και της Σμαρούλας Γιούλη, οι ελληνικές διασκευές θρυλικών τραγουδιών, όπως το "Put the blame on Mame" από την "Τζίλντα" ή του "Don't fence me in" των Άντριου Σίστερς, μια σπάνια ηχογράφηση της "Ελληνίδας Ρίτας Χέιγουορθ" Νίκης Ντέμις, αλλά και του Γιώργου Οικονομίδη και η "Τσικίτα Μία" από τον--περαστικό το 1948 από την Αθήνα--Ντάριο Μορένο. Λεπτομέρεια: το "Ρούμι και Κόκα Κόλα", επίσης των Άντριου Σίστερς, αποδίδει η Μαίρη Λω και το Τρίο Σταρ, στο οποίο τραγουδούσε και η ηθοποιός Βέρα Ζαβιτσιάνου.

Σαράντα πέντε τραγούδια από την εποχή της μεγάλης κόντρας του λαϊκού και του ελαφρού--το οποίο "ταίριαζε απόλυτα με την προσπάθεια της Ελλάδας να γίνει επιτέλους Ευρώπη", όπως σημειώνει ο Γιώργος Παπαστεφάνου. "Βέβαια, στα χρόνια που ακολούθησαν κάποιοι όροι αντιστράφηκαν", συνεχίζει. "Και το λαϊκό τραγούδι, πάντα φρέσκο, αυθόρμητο, πηγαίο, χωρίς περιττά στολίδια πήρε τη ρεβάνς από το συχνά ρυτιδωμένο ελαφρό, το λεγόμενο και ευρωπαϊκό, που λίγο πέρασε στην άκρη, στα αζήτητα. Κι όμως έχει και το ελαφρό τη χάρη του. Το διαπιστώνουμε κάθε φορά που κάποιο τέτοιο σουξέ απ' τα παλιά επιστρέφει θριαμβευτικά τραγουδισμένο από νεώτερες φωνές. Κι έπειτα μην ξεχνάμε πως πολλοί από τους ανθρώπους που υπηρέτησαν το ελαφρό τραγούδι ήταν πολύ σημαντικοί και ταλαντούχοι. Και οπωσδήποτε σεμνοί. Καθόλου σοβαροφανείς και δήθεν".

Παύλος Ηλ. Αγιαννίδης

Τα Νέα, 8-6-1999

Το CD κυκλοφόρησε από τη MINOS-EMI

Όπως μπορείτε να φανταστείτε, η Ρένα Βλαχοπούλου ακουγόταν στη δεύτερη συλλογή με τις ηχογραφήσεις της περιόδου 1946-53 και συγκεκριμένα στο τραγούδι "Η Σάμπα του γάμου", που έγραψαν οι Abraham Ellstein, Allan Small και Joseph Liebowitzk και τραγούδησε πρώτη στη δισκογραφία το 1949 η Carmen Miranda πλαισιωμένη από τις Andrews Sisters (είχε βέβαια ακουστεί ήδη στην ταινία On an Island with you το 1948). Η απόδοση των στίχων στα ελληνικά έγινε φυσικά από των Πωλ Μενεστρέλ (ψευδώνυμο του Κωνσταντινουπολίτη Γιάννη Χιδίρογλου) και η ηχογράφηση είναι πιθανότατα του 1951. Πρόκειται για έναν από τους πρώτους, αν όχι τον πρώτο, δίσκο που ηχογράφησε η Ρένα μετά την επιστροφή της από τις ΗΠΑ, μαζί με το σλόου "Μάτια κανακάρικα" που θα μας απασχολήσει σύντομα, καθώς τέτοιες μέρες πρωτακούστηκε κι αυτό, αλλά κάποια χρόνια νωρίτερα... Μέχρι να κυκλοφορήσει το CD αυτό ο Rena Fan είχε χαρεί το τραγούδι από την εκπομπή του Παπαστεφάνου Καλησπέρα, κύριε Έντισον αλλά και την εκπομπή της Μαρίας Μαλατέστα Η παλιά μου δισκοθήκη (και οι δυο από το Δεύτερο Πρόγραμμα της Ελληνικής Ραδιοφωνίας). 

Στο ένθετο του CD ο Γιώργος Παπαστεφάνου έγραψε λίγες γραμμές για τις ερμηνεύτριες, τους ερμηνευτές καθώς και τους συνθέτες και τους στιχουργούς των τραγουδιών. Για τη Ρένα έγραψε:

Ρένα Βλαχοπούλου. Τραγουδίστρια (επίσημα) από το 1940, νουμερίστα στο θέατρο από το 1953, στο σινεμά από το 1955. Πρώτη σε όλα. 

Αγαπημένα τραγούδια του Rena Fan και από τις δύο συλλογές η ξένη επιτυχία "Μιχάκα" και το "Χωρίς φιλί" του Αττίκ με τη Δανάη, το "Σπιτάκι μου παλιό" με τον Πάνο Βισβάρδη και τη Ρένα Ντορ και το "Πες πως φταίω εγώ" ("Put the blame on Mame") με την Κάκια Μένδρη...

Η παρούσα ανάρτηση, όπως και όλα τα κείμενα που δημοσιεύονται στο ιστολόγιο αυτό, είναι αποτέλεσμα προσωπικής έρευνας. Είναι υποχρεωτική η ρητή αναφορά στο ιστολόγιο, όταν χρησιμοποιείται υλικό από τις αναρτήσεις του.