Δεκαέξι χρόνια χωρίς τη Ρένα Βλαχοπούλου

Η Ρένα Βλαχοπούλου, που έφυγε σαν σήμερα πριν από δεκαέξι χρόνια, έζησε μια ζωή γεμάτη: αμέτρητες επιτυχίες (όσες ελάχιστες/
-οι καλλιτέχνιδες/-νες στην Ελλάδα), πολλές στιγμές ευτυχίας, αλλά και πολλές στιγμές πίκρας ("Όλα καλοδεχούμενα" συνήθιζε να λέει: "Αν η ζωή είχε μόνο ευτυχισμένες στιγμές, τότε δεν θα λεγότανε ζωή"). Ευτύχησε όμως, εκτός από την καριέρα της, και στην προσωπική της ζωή: είχε πάντα κοντά της συντρόφους που η ίδια επέλεγε και στάθηκε ιδιαίτερα τυχερή στον τρίτο γάμο της με τον επιχειρηματία Γιώργο Λαφαζάνη. Έζησαν μαζί για 39 χρόνια, μέχρι τις επτά το απόγευμα της Πέμπτης 29 Ιουλίου 2004.

Και η τραγουδίστρια Ρένα Βλαχοπούλου όμως είχε πολλές στιγμές συντροφικότητας στην καριέρα της. Σε ζωντανές εμφανίσεις της, σε κέντρα αλλά και σε θέατρα, τραγούδησε δίπλα σε μεγάλα ονόματα όπως ο Τώνης Μαρούδας, οι αδελφές Καλουτά, η Καίτη Μπελίντα, η Μάγια Μελάγια αλλά και ο Γιάννης Πάριος (και δυστυχώς δεν έχει, ως τώρα, εντοπιστεί καμιά ηχογράφηση από αυτές τις συνυπάρξεις της)! Σε αρκετές ταινίες της επίσης τραγούδησε μαζί με συμπρωταγωνίστριες και συμπρωταγωνιστές της. Λιγότερο συχνά ήταν τα ντουέτα της στη δισκογραφία και το ραδιόφωνο--αλλά και από εκεί έχουμε να θυμόμαστε όμορφες στιγμές.

Σκέφτηκα λοιπόν σήμερα, για να τιμήσω τη 16η επέτειο του θανάτου της, να σταθώ σε δεκαέξι από αυτές τις συνυπάρξεις της Ρένας με άλλες φωνές σε τραγούδια στη δισκογραφία, τον κινηματογράφο, το θέατρο αλλά και το ραδιόφωνο. Θα προσπεράσω τα πρώτα δισκογραφημένα ντουέτα με τον Γιάννη Τατασόπουλο και τον Πάνο Σάμη, στα οποία έχω αφιερώσει ξεχωριστές αναρτήσεις στο παρελθόν, και θα περάσω, για αρχή, σε ραδιοφωνικά ντουέτα της Ρένας Βλαχοπούλου με σπουδαίες αντρικές φωνές.

1. Ρένα Βλαχοπούλου-Κώστας Μανιατάκης

Ξεκινάμε λοιπόν με το ραδιόφωνο, όπου καταγράφηκαν δύο ντουέτα (καθώς και δύο κουαρτέτα, στη μουσική κωμωδία Τα ετερώνυμα έλκονται, αλλά ας μην ξεστρατίζουμε, είπαμε να σταθούμε στα ντουέτα σήμερα...). Το παλιότερο ραδιοφωνικό ντουέτο της λοιπόν είναι ένα τραγούδι που ηχογραφήθηκε το 1955 στο πλαίσιο της εκπομπής "Η ιστορία της ελληνικής επιθεωρήσεως" την οποία επιμελούνταν ο Γιώργος Ασημακόπουλος και ο Νέστορας Μάτσας, ενώ τη μουσική της φροντίδα είχε ο μεγάλος Κώστας Γιαννίδης, ο οποίος διηύθυνε και την ορχήστρα του ΕΙΡ. Στις επτά συνέχειες (διάρκειας 75 λεπτών η καθεμιά), που μεταδόθηκν από τον Μάιο ως τον Αύγουστο του 1955, γνωστές/-οί καλλιτέχνιδες/-ες του ελαφρού μουσικού θεάτρου αναβίωναν νούμερα και, κυρίως, τραγούδια από τις πρώτες επιθεωρήσεις που ανέβηκαν στην Αθήνα από το 1894 έως το 1908. Ένα από αυτά τα τραγούδια ήταν το "Η σκέψις μου σ' εσέ πετά", από την επιθεώρηση  που τραγούδησαν η Ρένα Βλαχοπούλου και ο Κώστας Μανιατάκης. Δεν είναι σίγουρα το πιο ενδιαφέρον από τα επτά τραγούδια που ερμήνευσε η Ρένα σ' αυτή την πολύτιμη σειρά εκπομπών, αλλά είναι ένα σημαντικό ντοκουμέντο της συνεργασίας των δυο τραγουδιστών που λίγους μήνες νωρίτερα είχαν συνεργαστεί στο θέατρο Κυβέλης, στη μουσική κωμωδία του Μενέλαου Θεοφανίδη Ραντεβού στο Καμπαρέ (από όπου και η παρακάτω φωτογραφία--αναδημοσίευση από την εφημερίδα Έθνος): 

2. Ρένα Βλαχοπούλου-Σώτος Παναγόπουλος

Η επόμενη τραγουδιστική συνάντηση της Ρένας Βλαχοπούλου πραγματοποιήθηκε και πάλι στο ΕΙΡ λίγα χρόνια αργότερα. Τραγούδησε μαζί με τον Σώτο Παναγόπουλο ένα τραγούδι σε μουσική Αντρέα Χατζηαποστόλου και στίχους Τάκη Σωτήρχου. Πρόκειται για το "Αγάπη μου, αγάπη μου" που έχει διασωθεί επίσης και σε σόλο εκδοχή με τη φωνή της Ρένας. Και οι δυο εκδοχές ηχογραφήθηκαν στους ραδιοθαλάμους του ΕΙΡ αλλά οι ηχογραφήσεις κυκλοφόρησαν χρόνια αργότερα και σε δίσκους και CD με συλλογές τραγουδιών του συνθέτη.

Σώτος Παναγόπουλος και Ρένα Βλαχοπούλου
Φωτογραφία από το CD Τα ελαφρά του '60 (FM Records)

Οι φωνές της Βλαχοπούλου και του Παναγόπουλου ακούγονται σε απόλυτη αρμονία στο ρεφρέν του τραγουδιού, καθώς το κουπλέ ο Παναγόπουλος το έχει... ιππποτικά παραχωρήσει στη Μούσα μου. Η ηχογράφηση έγινε πιθανότατα στο τέλος της δεκαετίας του 1950, ίσως το 1958, καθώς διαβάζουμε στα Νέα ότι στις 11 Μαΐου 1958 θα μεταδιδόταν μια ημίωρη εκπομπή με τραγούδια του συνθέτη και ερμηνεύτρια τη Ρένα Βλαχοπούλου.

3. Ρένα Βλαχοπούλου-Γιάννης Βογιατζής

Στο παλιό ΕΙΡ οφείλουμε και την πρώτη καταγραφή της επόμενης τραγουδιστικής συνύπαρξης της Ρένας Βλαχοπούλου--της συνύπαρξής της με τον τραγουδιστή Γιάννη Βογιατζή που ξεκίνησε στο πλαίσιο του 2ου Φεστιβάλ Ελληνικού Τραγουδιού του ΕΙΡ, που πραγματοποιήθηκε στις 5 Ιουλίου 1960. Νικητής και αυτού του φεστιβάλ αναδείχτηκε ο Μάνος Χατζιδάκις που κέρδισε το πρώτο βραβείο για δυο τραγούδια του ("Κυπαρισσάκι" και "Τιμωρία") με τη Νάνα Μούσχουρη. Η Ρένα Βλαχοπούλου συμμετείχε σε αυτό το φεστιβάλ με το τραγούδι των Γεράσιμου Λαβράνου και Γιώργου Οικονομίδη "Το πρώτο χελιδόνι", που τραγούδησε μαζί με τον Γιάννη Βογιατζή, ο οποίος είχε ήδη ξεκινήσει να ανεβαίνει προς την κορφή της δημοτικότητάς του. "Το πρώτο χελιδόνι" κέρδισε το βραβείο στίχων σ' εκείνο το φεστιβάλ και ηχογραφήθηκε πρώτα στους ραδιοθαλάμους του ΕΙΡ και στη συνέχεια σε δίσκο 45 στροφών. Αυτή την εκτέλεση μπορείτε να ακούσετε παρακάτω.

Η Ρένα Βλαχοπούλου και ο Γιάννης Βογιατζής τραγούδησαν μαζί και στο σινεμά (το "Φεύγουν τα χρόνια" στο Ραντεβού στον αέρα, που δεν είναι ακριβώς ντουέτο βέβαια), αλλά στο ραδιόφωνο οφείλουμε δυο ακόμα ωραιότατα ντουέτα τους σε κινηματογραφικά τραγούδια: το "Γελά γαλάζιος ουρανός" των Μίμη Πλέσσα-Βαγγέλη Γκούφα (που πρωτοτραγούδησε η Ρένα στα Κορίτσια για φίλημα) και το "Κάθε λιμάνι και καημός" των Γιώργου Κατσαρού-Πυθαγόρα (που πρωτοτραγούδησαν ο Πάνος Γαβαλάς και η Ρία Κούρτη στην ταινία Το κάθαρμα). Βλαχοπούλου και Βογιατζής συναντήθηκαν αρκετές φορές ακόμα, επίσημα συνεργαζόμενοι σε θέατρα και κέντρα (κάποιες φωτογραφίες μαρτυρούν ότι τραγουδούσαν μαζί) και ανεπίσημα συμπράττοντες σε κέντρα που τραγουδούσε ο Γιάννης Βογιατζής (όπως μαρτυρούν πολυάριθμα φωτογραφικά τεκμήρια).

Φωτογραφία από την εφημερίδα Ελεύθερος Τύπος, Οκτώβριος 1988

Η τελευταία τους επίσημη συνεργασία αποτυπώθηκε στον τελευταίο δίσκο της Ρένας με τίτλο Η Ρένα τραγουδάει jazz που κυκλοφόρησε το 1997 σε παραγωγή του Μάκη Δελαπόρτα: σ' αυτόν Βλαχοπούλου-Βογιατζής τραγούδησαν τη μεγάλη κατοχική επιτυχία του Γιάννη Σπάρτακου "Το φιλί που χτες μου έδωσες στο στόμα", σε στίχους Αλέκου Σακελλάριου και Χρήστου Γιαννακόπουλου. Το ίδιο τραγούδι βέβαια η Ρένα το είχε τραγουδήσει 13 χρόνια νωρίτερα σε ντουέτο με τον ίδιο τον συνθέτη.

4. Ρένα Βλαχοπούλου-Γιάννης Σπάρτακος

Στις 12 και 13 Σεπτεμβρίου του 1984 η Ρένα Βλαχοπούλου συμμετείχε στις δυο συναυλίες που έδωσε ο συνθέτης που σηματοδότησε την πρώτη περίοδο της καριέρας της στα χρόνια του '40. Το δίδυμο Γιάννης Σπάρτακος-Ρένα Βλαχοπούλου άφησε εποχή καθώς εδραίωσε τη μόδα της τζαζ στην κατοχική Αθήνα, ενώ στη συνέχεια περιόδευσε στην Κωνσταντινούπολη, τη Μέση Ανατολή και τις ΗΠΑ. Τέσσερις δεκαετίες μετά τις μεγάλες τους επιτυχίες η Ρένα και ο σπουδαίος πιανίστας και συνθέτης συναντήθηκαν στη σκηνή του Λυκαβηττού για να θυμίσουν στο κοινό την ένδοξη συνεργασία τους: εκτός από τα τραγούδια που ερμήνευσε μόνη της η Ρένα, μοιράστηκε με τον Σπάρτακο "Το φιλί που χτες μου έδωσες στο στόμα" και την τεράστια, διαχρονική επιτυχία τους (γραμμένη το μακρινό 1944) "Θα σε πάρω να φύγουμε" που μπορείτε να απολαύσετε στο παρακάτω βίντεο. Αξίζει να σημειώσουμε ότι το ίδιο τραγούδι είχαν ερμηνεύσει παρέα και στο τέλος της δεκαετίας του '60 στο τηλεοπτικό Αλάτι και Πιπέρι του Φρέντυ Γερμανού.

  

5. Ρένα Βλαχοπούλου-Ντίνος Ηλιόπουλος

Καιρός όμως να μιλήσουμε και για κάποια κινηματογραφικά ντουέτα της Ρένας Βλαχοπούλου. Φυσικά πρέπει να ξεκινήσουμε από τα τραγούδια που ερμήνευσε παρέα με τον αγαπημένο της συνεργάτη Ντίνο Ηλιόπουλο. Αν και πρωταγωνίστησαν σε δυο μιούζικαλ του Γιάννη Δαλιανίδη και του Μίμη Πλέσσα, τραγούδησαν μαζί μόνο στο πρώτο, στο περίφημο Μερικοί το προτιμούν κρύο. Στην αρχή της ταινίας ερμηνεύουν παρέα το "Σαν ξημερώνει Κυριακή", ενώ αργότερα τραγουδούν στο τρίπτυχο νούμερο "Δυο αδελφάκια είμαστε"--όπου η χημεία τους λάμπει τόσο στο τραγούδι όσο και στον χορό...

   

6. Ρένα Βλαχοπούλου-Αντρέας Μπάρκουλης

Ένας ακόμα αγαπημένος συμπρωταγωνιστής της Ρένας ήταν ο Αντρέας Μπάρκουλης με τον οποίο συναντήθηκαν σε τέσσερις κινηματογραφικές επιτυχίες: Βίβα Ρένα, Μια τρελή-τρελή σαραντάρα, Η θεία μου η χίπισσα και Ζητείται επειγόντως γαμπρός. Σε αυτή την τελευταία ταινία ο Μπάρκουλης συνόδεψε τη Ρένα σε ένα από τα πιο όμορφα κινηματογραφικά της τραγούδια, το μελαγχολικό "Ήρθες" των Γιώργου Κατσαρού-Αλέκου Σακελλάριου.

7. Ρένα Βλαχοπούλου-Κώστας Προκοπίου

Στην ίδια ταινία, λίγο πριν και λίγο μετά το "Ήρθες", τραγουδά δυο τραγούδια ο παλιός ερμηνευτής του ελαφρού τραγουδιού Κώστας Προκοπίου. Δέκα χρόνια νωρίτερα, και πάλι στους ραδιοθαλάμους του ΕΙΡ, η Ρένα Βλαχοπούλου και ο Κώστας Προκοπίου τραγούδησαν μαζί ένα τραγούδι του Γιώργου Μουζάκη με τίτλο "Το φτωχοκαπηλειό". Ένα χρόνο αργότερα η ίδια μελωδία θα χρησιμοποιούνταν από τον συνθέτη για τις ανάγκες της ταινίας Όταν λείπει η γάτα αλλά με διαφορετικούς στίχους: επρόκειτο για το πασίγνωστο "Ας πάει και το παλιάμπελο" με στίχους των Αλέκου Σακελλάριου και Χρήστου Γιαννακόπουλου (στους οποίους πιθανότατα ανήκαν και οι στίχοι του "Φτωχοκαπηλειού"--ένα τραγούδι με αυτόν τον τίτλο των ιδίων στιχουργών συμπεριλαμβάνεται στον κατάλογο τραγουδιών του Μουζάκη που παρουσιάζεται στις τελευταίες σελίδες του βιβλίου του Ιάσονα Τριανταφυλλίδη Γιώργος Μουζάκης: Βίρα τις Άγκυρες).

Ο Κώστας Προκοπίου στην ταινία της Φίνος Φιλμ Ζητείται επειγόντως γαμπρός

8. Ρένα Βλαχοπούλου-Σταύρος Ξενίδης

Ας επιστρέψουμε όμως στα καθαυτό κινηματογραφικά ντουέτα της Ρένας Βλαχοπούλου. Αφήνουμε τη Φίνος Φιλμ και περνούμε στον κινηματογραφικό οργανισμό Καραγιάννης-Καρατζόπουλος: στην πρώτη της συνεργασία με την εταιρία αυτή, τη Βουλευτίνα, η Ρένα μοιράστηκε στο φινάλε της ταινίας ένα τραγούδι με τον συμπρωταγωνιστή της Σταύρο Ξενίδη: οι δυο ηθοποιοί τραγουδούν στο γλέντι του γάμου τους "Να ζήσουμε, να ζήσουμε, μαζί να ευτυχήσουμε" πάνω σε κερκυραϊκά μοτίβα που έγραψε και πάλι ο Γιώργος Μουζάκης, σε στίχους του Λάκη Μιχαηλίδη.

9. Ρένα Βλαχοπούλου-Λαυρέντης Διανέλλος

Δυο χρόνια μετά τη Βουλευτίνα, και αφού είχε μεσολαβήσει το πολύ πετυχημένο έγχρωμο φιλμ Βίβα Ρένα, η εταιρία Καραγιάννης-Καρατζόπουλος γύρισε την ασπρόμαυρη Ζηλιάρα: πρόκειται για μια από τις λιγότερο πετυχημένες ταινίες της Ρένας που της δίνει, ωστόσο, την ευκαιρία να τραγουδήσει τρία ωραία τραγούδια του Γιώργου Κατσαρού: ένα από αυτά είναι το "Με τα ούζα σε θυμάμαι" στο οποίο τη δεύτερη φωνή κρατάει ο εξαιρετικός καρατερίστας Λαυρέντης Διανέλλος.

10. Ρένα Βλαχοπούλου-Σωτήρης Μουστάκας

Σκέφτομαι πως είναι ώρα να περάσουμε στο θέατρο. Στη μακρά θεατρική της σταδιοδρομία η Ρένα μοιράστηκε νούμερα (και κατά συνέπεια και τραγούδια) με αρκετούς/-ές ηθοποιούς, μεγάλα και μικρότερα ονόματα. Τα περισσότερα από αυτά τα ντουέτα έχουν μάλλον χαθεί για πάντα (ειδικά όταν τα τραγούδια τραγουδιούνταν ζωντανά στην παράσταση, όπως στο αμφιλεγόμενο ντουέτο της με τον Γκιωνάκη Ο επιτάφιος του Θοδωράκη, στο οποίο οι δυο ηθοποιοί παρωδούσαν επιτυχίες του Μίκη Θεοδωράκη). Από τα χρόνια του '70 όμως και μετά, το playback άρχισε να επικρατεί στις αθηναϊκές σκηνές και παρόλο που συνέβαλε στην παρακμή της παραδοσιακής επιθεώρησης, μας έδωσε την ευκαιρία να απολαμβάνουμε σήμερα κάποιες ηχογραφήσεις που διασώζουν φωνές, στίχους, μουσικές και ατμόσφαιρες. Έτσι, χάρη στο ηχητικό αρχείο του Φώτη Μεταξόπουλου που παρουσίασε σε μια σειρά εκπομπών ο Σιδερής Πρίντεζης στο Δεύτερο Πρόγραμμα πριν από λίγα χρόνια, απολαύσαμε δυο σύντομα ντουετάκια της Ρένας Βλαχοπούλου με τον Σωτήρη Μουστάκα από την επιθεώρηση Τσάτσοι-Μπίτσοι-Κώτσοι των Κώστα Νικολαΐδη-Πυθαγόρα-Ζακ Ιακωβίδη (θέατρο Βέμπο, χειμώνας 1975-76): το τραγούδι με το οποίο ξεκινούσαν το νούμερό τους ως βρέφη Αλίκης και Χρηστάκη (άγνωστο, προς το παρόν, γιατί επιλέχθηκαν αυτά τα ονόματα στο νούμερο) και το τραγούδι που μάλλον τραγουδούσαν αμέσως μετά την έναρξη της παράστασης. 

Ρένα Βλαχοπούλου-Σωτήρης Μουστάκας στην επιθεώρηση 
Τσάτσοι-Μπίτσοι-Κώτσοι
Φωτογραφία από το αρχείο του Γιώργου Χατζηδάκη και την ιστοσελίδα Τόπος Θεάτρου

11. Ρένα Βλαχοπούλου-Νέλλη Γκίνη

Ωστόσο, και παρόλο που τα τελευταία 20 χρόνια της καριέρας της η Ρένα τραγουδούσε κυρίως playback στις επιθεωρήσεις, πολύ λίγα από τα επιθεωρησιακά αυτά τραγούδια κυκλοφόρησαν σε δίσκους. Δύο από αυτά που συμπεριλαμβάνονται στον δίσκο του Ζακ Ιακωβίδη Τραγούδια από το Θέατρο (Lyra, 1990) προέρχονται από την επιθεώρηση Τα παιδιά του σωλήνα που παρουσιάστηκε στο θέατρο Κοτοπούλη (Ρεξ) τη χειμερινή σεζόν 1978-79. Η επιτυχία της επιθεώρησης εκείνης ήταν τεράστια (οι εφημερίδες έγραφαν ότι μόνο με μέσο μπορούσες να βρεις εισιτήριο) και σίγουρα ήταν μια παράσταση που απέδειξε ότι η Ρένα Βλαχοπούλου μπορούσε να στηρίξει μια ολόκληρη επιθεώρηση έστω και χωρίς την παρουσία τρανταχτών ονομάτων αντρών κωμικών (τα προηγούμενα χρόνια συμπρωταγωνιστούσε με μεγάλα ονόματα όπως ο Θανάσης Βέγγος, ο Σωτήρης Μουστάκας, ο Γιώργος Κωνσταντίνου, ο Σταύρος Παράβας και ο Νίκος Σταυρίδης). Στο δεύτερο μέρος της παράστασης η Ρένα μοιραζόταν το νούμερο "Δίσκοι Ρένα" με την έξοχη και ανερχόμενη τότε Νέλλη Γκίνη και από το νούμερο αυτό διασώθηκε ένα χαριτωμένο λαϊκό τραγουδάκι με τον τίτλο "Για πού το πας", στο οποίο ξεχωρίζει η ικανότητα της Ρένας να κάνει εξαιρετική δεύτερη φωνή.

Ρένα Βλαχοπούλου και Νέλλη Γκίνη στις πρόβες
της επιθεώρησης Τα παιδιά του σωλήνα
Φωτογραφία από την εφημερίδα Τα Νέα

12. Ρένα Βλαχοπούλου-Δημήτρης Μητροπάνος

Δεκατρία χρόνια αργότερα, η Ρένα Βλαχοπούλου πραγματοποιεί μια θριαμβευτική εμφάνιση στον κάτω όροφο του ίδιου κτιρίου, στον πρώην κινηματογράφο και νυν Music Hall Rex, όπου από το 1988 ο Ηλίας Μαροσούλης παρουσιάζει μουσικά θεάματα στα οποία συμμετέχουν συχνά ως guest star ηθοποιοί. Έτσι, τη σεζόν 1991-92 δίπλα στη Γλυκερία, τον Δημήτρη Μητροπάνο, τον Γιάννη Μηλιώκα και τον Χρήστο Νικολόπουλο εμφανίζεται η Ρένα Βλαχοπούλου, σε μια παράσταση που επιμελήθηκαν ο Άγγελος Πυριόχος, ο Βαγγέλης Σειληνός και ο Νίκος Σούλης. Αν και είχε γραφτεί αρχικά ότι η Ρένα θα τραγουδούσε το "Summertime" μαζί με τον Γιάννη Μηλιώκα, τελικά αυτό δεν συνέβη. Βλαχοπούλου-Μηλιώκας εμφανίζονταν στην έναρξη της παράστασης πάνω σε μία βέσπα, εκείνος τραγουδούσε την παλιά επιτυχία του Φώτη Πολυμέρη "Το βεσπάκι, το κορίτσι μου κι εγώ" κι εκείνη τον πείραζε με διάφορα σχόλια. Ωστόσο, στο τέλος του προσωπικού της προγράμματος, η Ρένα είχε ένα ντουέτο με τον Δημήτρη Μητροπάνο. Τραγουδούσαν μια επιτυχία της Αλέκας Κανελλίδου, το "Πόσο θα'θελα απόψε" των Αλ. Παπαδημητρίου-Ε. Δρούτσα. Παρόλο που ο ΑΝΤ1 μαγνητοσκόπησε επισήμως και μετέδωσε την παράσταση του Rex το Πάσχα του 1992, έκανε κάποιες περικοπές--ανάμεσά τους και το ντουέτο αυτό. Έτσι έχουμε στη διάθεσή μας μόνο το μισό τραγούδι, όπως το μετέδωσε η εκπομπή Cocktail που παρουσίαζε στο Mega Channel ο Ιάσονας Τριανταφυλλίδης. Έστω κι έτσι, μπορούμε να απολαύσουμε μια σπάνια, μάλλον απρόβλεπτη συνύπαρξη, να θαυμάσουμε δυο μεγάλες φωνές και να χαρούμε τον σεβασμό που δείχνει ο μεγάλος Μητροπάνος απέναντι στη μεγάλη Βλαχοπούλου όταν διακριτικά απομακρύνει το μικρόφωνο από το στόμα του για να μην καλύψει τη φωνή της--κίνηση που τελικά μιμείται και η ίδια...


13. Ρένα Βλαχοπούλου-Αλέξια

Την επόμενη χρονιά, το 1993 η Ρένα Βλαχοπούλου επιστρέφει και στη δισκογραφία, ως guest star στον δίσκο μιας σύγχρονης τραγουδίστριας, της Αλέξιας. Ο Μάκης Δελαπόρτας έχει αναλάβει την παραγωγή του δίσκου Η Αλέξια τραγουδάει τα κλασικά (με ενορχηστρωτή και διευθυντή ορχήστρας τον σπουδαίο Κώστα Καπνίση) και καλεί τη Ρένα Βλαχοπούλου να συμπράξει με τη νεαρή τραγουδίστρια σε μια παλιά επιτυχία της Ρένας, το "Έχω απόψε ραντεβού" των Γιώργου Μουζάκη-Γιώργου Οικονομίδη. Το δροσερό ντουέτο (από τα πιο φρέσκα ακούσματα των '90s παρά την... ηλικία του!) γνωρίζει μεγάλη επιτυχία (όπως και ολόκληρος ο δίσκος, που έγινε πλατινένιος και με την αφορμή αυτή δόθηκε και στη Ρένα μια αναμνηστική τιμητική πλακέτα) και η οπτικοποίησή του μας πρόσφερε ένα χαριτωμένο βίντεο κλιπ.

Φωτογραφία από το βιβλίο του Μ. Δελαπόρτα Ξέρω κάποια αστέρια
(Εκδόσεις Άγκυρα, 2014)

Ο Μάκης Δελαπόρτας απομυθοποίησε κάπως τη διαδικασία της ηχογράφησης αποκαλύπτοντας πως η Αλέξια δεν μπορούσε λόγω συγκίνησης να τραγουδήσει με τη Ρένα Βλαχοπούλου, οπότε οι δυο κυρίες ηχογράφησαν ξεχωριστά τα μέρη τους καθώς και την ενδιάμεση πρόζα...

14. Ρένα Βλαχοπούλου-Μάριος Φραγκούλης

Η επιτυχία του ντουέτου Ρένας-Αλέξιας έδωσε στον Μάκη Δελαπόρτα την ιδέα να ετοιμάσει έναν ολόκληρο δίσκο με ερμηνείες της Ρένας Βλαχοπούλου που θα αναβιώνουν την περίοδο της "βασίλισσας της τζαζ". Η ιδέα ήταν εξαιρετική, αλλά η πραγματοποίησή της ήρθε κάπως αργά. Η υγεία της Ρένας είχε αρχίσει να κλονίζεται και οι ερμηνείες της δεν ήταν ίσως αντάξιες του μεγάλου της τραγουδιστικού ταλέντου. Ωστόσο, ο δίσκος δίνει στους/στις ρενοφανατικούς/-κές θαυμαστές/-τριες την ευκαιρία να απολαμβάνουν τη γλυκιά εκφραστικότητα της μεγάλης καλλιτέχνιδας, έστω και στην ωριμότητά της. Επιπλέον της δίνει την ευκαιρία να μοιραστεί ένα τραγούδι με τον ανηψιό της, τον θαυμάσιο τενόρο Μάριο Φραγκούλη, ο οποίος εκείνη την περίοδο, μετά από μια πρώτη πορεία σε θέατρα του εξωτερικού, πραγματοποιούσε τη γνωριμία του και με το ελληνικό κοινό, μέσα από θεατρικές και μουσικές παραστάσεις. Για τη συνύπαρξή του με τη θεία του στον δίσκο Η Ρένα τραγουδάει jazz επιλέχτηκε το τραγούδι "You make me feel so young": ο Γιώργος Φραντζεσκάκης απέδωσε τους στίχους στα ελληνικά και το ντουέτο με τίτλο "Ζωή καινούρια ζω", εκτός από τη συγκινητική συνύπαρξη δυο διαφορετικών γενεών, δίνει μια φευγαλέα ευκαιρία στη Ρένα να αυτοσαρκαστεί...

Θεία και ανηψιός τραγούδησαν το τραγούδι και στην επίσημη παρουσίαση του δίσκου Η Ρένα τραγουδάει jazz στο θέατρο Μινώα, τον Απρίλιο του 1997. Ήταν η βραδιά που ο Μάριος Φραγκούλης μίλησε για την αγαπημένη θεία του αλλά και θεία όλης της Ελλάδας και εκείνη συμπλήρωσε και πάλι αυτοσαρκαζόμενη "Ευτυχώς που δεν είπες γιαγιά όλης της Ελλάδας" και το θέατρο έπεσε από το γέλιο και το χειροκρότημα...

15. Ρένα Βλαχοπούλου-Λάκης Λαζόπουλος

Στον δίσκο Η Ρένα τραγουδάει jazz επρόκειτο να συμμετάσχει και η Αλίκη Βουγιουκλάκη. Η εθνική μας σταρ είχε την ευκαιρία να γνωρίσει λίγο καλύτερα τη Ρένα Βλαχοπούλου τις πρώτες εβδομάδες του 1996. Το "προξενιό" έγινε από την κοινή τους φίλη Λίτσα Στάνλεϊ και φυσικά τον Μάκη Δελαπόρτα, ο οποίος "έριξε" την ιδέα για τη δισκογραφική συνεργασία. Το τραγούδι βρέθηκε: το περίφημο "There's no business like show business" που δόξασε η Ethel Moerman--θυμάμαι με πόσο ενθουσιασμό το ανακοίνωσε η ίδια η Αλίκη Βουγιουκλάκη σε μια μεταμεσονύχτια εκπομπή του Παναγιώτη Φύτρα και του Μάρκου Δαμασιώτη στο ραδιόφωνο του Σκάι τον Φλεβάρη του '96. Η απόδοση του Γιώργου Φραντζεσκάκη περιέχει στίχους που ήταν άκρως αυτοβιογραφικοί για τις δυο πρωταγωνίστριες: "Τα πράγματα δεν είναι τόσο απλά να είσαι μία σταρ του σινεμά... Βάλαμε στον χρόνο φρένο και γι' αυτό μας θες ακόμα, κοινό!"

Τα Νέα ανακοινώνουν τη σύμπραξη Ρένας-Αλίκης (25-1-1996)

Η συμφωνία "έκλεισε", αλλά η Αλίκη Βουγιουκλάκη έπρεπε να πάει στη Θεσσαλονίκη για τις παραστάσεις της Μελωδίας της Ευτυχίας, οπότε η ηχογράφηση του ντουέτου θα καθυστερούσε για λίγο. Δυστυχώς οι δυσάρεστες εξελίξεις στην υγεία της Αλίκης ματαίωσαν το σχέδιο. Πριν καλά-καλά το συνειδητοποιήσει η Ελλάδα, η εθνική μας σταρ είχε "φύγει" για πάντα. Τότε, οι συντελεστές του δίσκου πρότειναν στον Λάκη Λαζόπουλο, κοινό φίλο των δυο πρωταγωνιστριών, να ηχογραφήσει εκείνος το τραγούδι μαζί με τη Ρένα Βλαχοπούλου. Πιθανότατα πρόκειται για την τελευταία ηχογράφηση της Ρένας...

Φωτογραφία από το βιβλίο του Μ. Δελαπόρτα Ξέρω κάποια αστέρια
(Εκδόσεις Άγκυρα, 2014)

16. Ρένα Βλαχοπούλου-Αλέκος Αναστασιάδης
Τελευταία στάση στο αφιέρωμά μου για τα 16 χρόνια από το φευγιό της Ρένας είναι η συνάντησή της με τον τραγουδιστή Αλέκο Αναστασιάδη στη διάρκεια της τελευταίας περιοδείας της καριέρας της, τη χειμερινή περίοδο 1987-88, με την επιθεώρηση Αντρέα, μας τελείωσες (θίασος Βλαχοπούλου-Ηλιόπουλου-Κοντού). Πιστή στην παραδοσιακή δομή της επιθεώρησης, η παράσταση διέθετε έναν τραγουδιστή που θα έβγαινε στη σκηνή λίγο πριν την αποθέωση για να πει κάποια τραγούδια με τη συμμετοχή--όπως έγραφε το πρόγραμμα--της Ρένας Βλαχοπούλου. Και όντως, αφού ο Αναστασιάδης τραγουδούσε μόνος του, με την κιθάρα του, ένα τραγούδι, εμφανιζόταν η Ρένα Βλαχοπούλου, υπέροχη μέσα στη ροζ τουαλέτα της, και τραγουδούσε ντουέτο με τον Αναστασιάδη τρία ή τέσσερα τραγούδια ("Αννούλα του χιονιά", "Άσπρη μέρα"...), ανάλογα με τη διάθεση των θεατών (που συνήθως δεν άφηναν τη Ρένα να φύγει από τη σκηνή και εκείνη στο τέλος ακαπέλα τους τραγουδούσε το "Ω ρεεεε, συννέφιασεεεε..." και έτσι τους έδειχνε πως ήταν ώρα για την αποθέωση...). Στην αρχή της περιοδείας η Ρένα Βλαχοπούλου και ο Αλέκος Αναστασιάδης πήραν μέρος σε μια πολιτική εκδήλωση αφιερωμένη στον Κωνσταντίνο Καραμανλή και εκεί οι δυο τους τραγούδησαν την επιτυχία των Γιώργου Κατσαρού-Πυθαγόρα "Δεν ξεχνιέσαι" (αγαπημένο τραγούδι της Ρένας που, άλλωστε, λίγα χρόνια πριν το τραγουδούσε και στη σκηνή του Ρεξ, στο τέλος της επιθεώρησης Τα παιδιά του σωλήνα). Με αυτό το βίντεο (από το αρχείο του τηλεοπτικού σταθμού Τηλε-Άστυ) σκέφτηκα να κλείσω το φετινό αφιέρωμα του blog στη Ρένα Βλαχοπούλου. Μπορεί εκείνη να το τραγουδά για τον πολιτικό που θαύμαζε, εμείς όμως δικαιούμαστε να το σιγοτραγουδήσουμε σήμερα για εκείνην.

Σε όλα υπάρχετε και πλανιέστε, κυρία Βλαχοπούλου. Δεν ξεχνιέστε!

"ΜΙΚΡΕΣ ΩΡΕΣ με τη Ρένα Βλαχοπούλου": ένα κείμενο του Σωτήρη Κακίση

Τι έχει, τι είχε η Ρένα Βλαχοπούλου που δεν το 'χουνε οι άλλες, οι άλλοι; Γιατί αρέσει, γιατί άρεσε πάντα, γιατί μας αρέσει πάντα; Και γιατί τα κανάλια τα φτωχά (πλην τίμια!) τη σήμερον ημέρα (τη σήμερον νύκτα τους) παίζουν τα έργα της και τα ξαναπαίζουν, εξαντλητικά, επαναληπτικά, επιδεικτικότατα; Τι έχει, τι είχε η Βλαχοπούλου που δεν έχουν οι άλλοι σήμερα, που δεν έχουμε εμείς σήμερα; Ποιο ήταν, ποιο είναι το νακ της, το νακ εκείνης της γενιάς των θαυμάτων, εκείνης της υπέροχης γειτονιάς του χρόνου, των θαυμάτων; Πώς καταφέρνει, πώς καταφέρνουν Βλαχοπούλου και Κωνσταντάρας, και όχι μόνο, να μας κρατάνε τόσο εύκολα δικούς τους, μετά τόσα χρόνια από τις κορυφές της καριέρας τους να μας είναι τόσο προσφιλείς, τόσο συγγενείς, τόσο αγαπημένοι;

Έχουνε, έχει αυτό που δεν έχουμε, αυτό που δεν έχουν οι άλλοι σήμερα: αίσθημα. Αίσθημα!  Όπως είχε γράψει κι ο Σαββόπουλος για τον Κουν: "Και το αίσθημα του άλλου!" Δηλαδή: όντας εκείνοι, εκείνη ανθρώπινη και κανονικός άνθρωπος και τα ίδια περνώντας ακριβώς με τον υπόλοιπο κόσμο, ζώντας δίπλα τους και μέσα τους πάντα, ήξερε τι συμβαίνει, τι μας συμβαίνει, πού πονάμε, πού μας πονάει και πού μας σφάζει.

Δεν πήγε ποτέ η Βλαχοπούλου να μας πει από πάνω, ως δάσκαλος και σαν κομήτης, τα λόγια της, δεν μας έδειξε ποτέ να διαφέρει, να μην την ενδιαφέρει, να μην πονάει, να μη βρίσκεται κι αυτή μαζί μας, στον ίδιο πλανήτη πάντα, μαζί μας, από παππού, τελικά, ώς εγγονό, τρεις ζωές σχεδόν ολόκληρες!

Την κοιτάω στο γυαλί πάντα να μην είναι πουθενά, μα πουθενά αφύσικη, να μην είναι πουθενά, μα πουθενά άστοχη. Την κοιτάω, όπως κοίταζε ο Σταυρίδης τον εαυτό του, μου 'χε πει, και θαύμαζε κι ο ίδιος κατόπιν εορτής πόσο όλες του οι κινήσεις ήταν μία και μία, πώς δεν μοιάζει ποτέ εκτός έργου και ζωής, πώς δεν κινήθηκε ποτέ στην επικίνδυνη ζώνη του λυκόφωτος της αυταρέσκειας και του μέικ-μπιλίφ, πώς δεν πατήσανε ποτέ τα πονηρά μονοπάτια της κενοδοξίας, της προσωπικής ματαιοδοξίας, της απόστασης. Η Βλαχοπούλου, διάδοχος σχολής μεγάλης ηθοποιών πολύ μεγάλων, είχε να δει από Μακρή ώς Βασιλειάδου κι από Λογοθετίδη ώς Αυλωνίτη. Αυτούς πρόσεξε, αυτούς θ' αγάπησε κι αυτή, έτσι μας έκανε να την αγαπήσουμε κι εμείς εκείνη.

Τώρα θα μου πείτε: οι νεότεροι, οι αεριτζήδες, οι πλούσια τα ελέη των εκπομπών και των ευκαιριών έχοντες γιατί δεν κάνουν το ίδιο, γιατί επιμένουν αυτιστικά και ολιγόψυχα; Γιατί παίζουν όπως παίζουν, εκτός ελαχίστων εξαιρέσεων, μακριά νυχτωμένοι από την αμεσότητα και την ουσία, από την πραγματική άνεση και τη σωτήρια ευστοχία; Πού ζούνε, πώς ζούνε; Γιατί είναι μίμοι και όχι ο εαυτός τους, γιατί μιλάνε χωρίς να εννοούν τίποτα, γιατί κινούνται σαν να μην καταλαβαίνουν τίποτα, σαν να μην είναι πουθενά; Δεν έχουν ζωές κι αυτοί σαν κι εμάς, δεν γελάνε, δεν κλαίνε, δεν στενοχωριούνται, δεν χαίρονται; Γιατί τα ισοπεδώνουν όλα με μια λογοδιάρροια αφόρητη, με ύφη απίστευτα, εκτός τόπου και χρόνου; Γιατί επιμένουν να μένουν εκτός, που λέει κι η Ελευθερία; Πού είναι αυτο το αυτοκαταστροφικό εκτός τους; Εντός τους;

Τι να σας πω; Είμαι κι εγώ θύμα της μηχανής του χρόνου! Πίσω πάω κι εγώ μαζί σας, στης Βλαχοπούλου το συγκινημένο Νησί των Θησαυρών, στων παλιών ελληνικών ταινιών εκείνο το υπέροχο (κι υπερήφανο!) εντός, όπου οι άνθρωποι είναι ανθρώπινοι, με σάρκα και οστά και υπόσταση, με ζωές ζωές, με καρδιές γκαρδιακές, εγκάρδιες. Είμαι κι εγώ πρόθυμο θύμα της μαυρόασπρης εκείνης ηρεμίας τους κι ενός κόσμου μιας άλλης διάστασης, όχι επιστημονικής φαντασίας διαφόρων μου συγχρόνων φαντασμένων, φανφαρόνων, φανατικών του Τίποτα.

Δυστυχώς, για να ησυχάσω κι εγώ από τούτο το ισοπεδωτικό σήμερα, τρέχω σαν παιδί στην Κόμισσα της Κέρκυρας, να την ακούω θέλω συνέχεια να τραγουδάει με τη φωνή της την πιο γλυκιά απ' όλες εκείνα τα λυτρωτικά Κοκορίκο, εκείνα που τα περιφρονήσαμε ίσως μια φορά κι έναν καιρό οι ανόητοι, τα τραγούδια της τα σαν παιδιά αναζωογοννητικά, τα πάντα χαρούμενα. Ευτυχώς, μπορώ κι εγώ μαζί σας να μένω μαζί της, σ' εκείνο τον πύργο της τον αρχοντικό, σ' εκείνο το φιλόξενο νησί, που μας χωράει όλους, κακούς και καλούς, σαν Ροβινσώνες στην εποχή της ευπρόσδεκτους, σαν Οικογένειά της Ροβινσώνων (προς Θεού: όχι Ελβετών: Ελλήνων, καταδικών μας!), στον ανοιχτό σ' όλους τους ανέμους και, γι' αυτό ακριβώς, ασφαλέστατο κόσμο της!

                                                    Νοέμβριος 1992

Το κείμενο πρωτοδημοσιεύτηκε στο περιοδικό Playboy και αναδημοσιεύτηκε στο βιβλίο του Σωτήρη Κακίση 48 Μικρές Ώρες και Τρία Αστυνομικρά Διηγήματα (Εκδόσεις Εξάντας, 1997). Τον ευχαριστώ από καρδιάς για την άδειά του να αναδημοσιευτεί και στο μπλογκ. Μπορείτε επίσης να διαβάσετε τη συνέντευξη που πήρε ο Σωτήρης Κακίσης από τη Ρένα Βλαχοπούλου το 1983 εδώ.

Όλες οι φωτογραφίες της ανάρτησης προέρχονται από το αρχείο της Φίνος Φιλμ.

Μια συνέντευξη του Νίκου Σταυρίδη στον Σωτήρη Κακίση

«Εμείς τα ζούσαμε τα έργα που παίζαμε!»

ΣΩΤΗΡΗΣ ΚΑΚΙΣΗΣ: Κύριε, Σταυρίδη, έχουμε εδώ μια επιστροφή: ξαναγυρνάτε στο θέατρο, στην επιθεώρηση:

ΝΙΚΟΣ ΣΤΑΥΡΙΔΗΣ: Ήθελα να ησυχάσω πια. Να ξεκουραστώ. Αρνιόμουνα τους δημοσιογράφους. Ήθελα να ξεκουραστώ. Αλλά αρχίσανε οι τιμητικές εκδηλώσεις. Και πήγα. Στον Πειραιά. Πολύς κόσμος. Πάρα πολύς κόσμος. Αρχίσανε τώρα «Γιατί σε χάσαμε; Να βγείτε στο θέατρο, να βγείτε!», φώναζαν από κάτω ο κόσμος. Το ’να, τ’ άλλο. Ξέρω ‘γω, δίσταζα. «Να σε ξαναδούμε. Να μη σε βλέπουμε μόνο απ’ το καφεκούτι.» Καφεκούτι εννοούσαν την τηλεόραση. Η αγάπη του κόσμου. Κάθε τόσο είχα και μία συγκίνηση. Να βγαίνω έξω, να ‘ρχεται εδώ το ταξί. «Θα λέτε τ’ όνομά σας στην πιάτσα, κύριε Σταυρίδη», μου είπε ο πρόεδρος των ταξί της Κηφισιάς, «και θα ‘ρχεται αμέσως το ταξί». Γιατί εδώ δύσκολα έρχονται. Μια συμπάθεια, μια αγάπη.

Στο λεωφορείο έκανα να ρίξω το εικοσάρι και μου ‘πιανε το χέρι ο σοφέρ και μου ‘λεγε: «Όχι εσύ. Εσύ δεν κάνει». Συγκίνηση μεγάλη. Και τα ταξί δεν θέλανε λεφτά. Πήγαινα να βγάλω λεφτά, «Τι κάνεις;», μου ‘λεγε. «Ξύνεσαι;» «Όχι, αγόρι μου, να βγάλω λεφτά να σε πληρώσω.» «Όχι. Άμα σου πάρω λεφτά και το πω στα παιδιά και στη γυναίκα μου, θα θυμώσουν. Μια φωτογραφία σου θα μου δώσεις». Συγκινήσεις μεγάλες, μεγάλες συγκινήσεις.

Νίκος Σταυρίδης-Άννα Καλουτά
Πηγή φωτογραφίας: Μ. Δελαπόρτας, Άννα Καλουτά: "Η Κυρία Επιθεώρηση", εκδόσεις Ορφέας, 2009

Σ.Κ.: Δεν είναι εύκολο να ζήσετε μακριά από εκείνους που σας αγαπάνε.

Ν.Σ.: Έτσι είναι. Και τέλος πάντων, βρέθηκε ο Νίκος ο Αθερινός και μ’ έπεισε. Με πήρε μ’ ένα αμάξι και με πήγε στο θέατρο. Μου άρεσε το θέατρο. Είναι δροσερό, όμορφο. Μεγάλο θέατρο. Τα καμαρίνια άνετα. Κάθε μέρα στέλνουνε αυτοκίνητο και με πάει και με φέρνει. Όλοι οι φίλοι μου. Το σκέφτηκα, το ξανασκέφτηκα. Έρχεται και μου κολλάει και η Άννα η Καλουτά. Άντε, Νίκο, πάμε, πάμε.

Σ.Κ.: Ε, έχει κάνει κι εκείνη δυο-τρεις επιστροφές στο θέατρο.

Ν.Σ.: Ναι, ναι, σωστά. Είπα «Κομμάτια να γίνει! Να ξεμουδιάσουμε και λιγάκι». Μου φαινόταν ότι κάτι είχα αφήσει στη μέση. Ας πάω λέω, να το τελειώσω. Και το πήρα απόφαση. Και να ‘μαστε.

Ο Νίκος Σταυρίδης ως χούλιγκαν στην επιθεώρηση Το Μινόρε της Αλλαγής, στο θέατρο Μινώα το καλοκαίρι του 1983.
Πηγή φωτογραφίας: Σ. Κακίσης, Οι απέναντι, Εκδ. Κίνητρο, 2005

Σ.Κ.: Τι κάνετε στη σκηνή τώρα, τι παίζετε, κύριε Σταυρίδη;

Ν.Σ.: Κάνω έναν χούλιγκαν. Ξέρετε τι είναι αυτοί οι χούλιγκαν; Αυτοί που πάνε στα γήπεδα, αυτοί που έχουνε αναρχία, βέβαια, και θεό τους έχουνε την μπάλα. Βαστάνε μια αλυσίδα και φωνάζουνε «χα, χα, χα» και ΓΚΡΑΠ! Την αμολάνε την αλυσίδα, και όποιον πάρει ο Χάρος. Έναν τέτοιον κάνω. Ξεκινάω πρώτα σαν σκέτος Σταυρίδης, φτωχός, κι έρχεται και με ξελογιάζει ο κομπέρ. 

Και μου λέει θα σου δώσω τριάντα χιλιάδες. Διότι ήτανε …ιμπρεσάριος των χούλιγκαν, και περίμεναν τον αρχηγό των χούλιγκαν απ’ την Αγγλία και δεν ήρθε. Και μου λέει, «Πρέπει να τον κάνεις εσύ». Τέλος πάντων, με καταφέρνει, με ντύνει, και με πληρώνει κι από πάνω. Έχει πολύ γέλιο. Να μην το πούμε κι όλο. Λίγα σκετς έχω παίξει στη ζωή μου με τόσο γέλιο και με τόσο ωραία υπόθεση. Όλη αυτή η επιθεώρηση είναι πολύ ωραία. Τουαλέτες, μπαλέτα, πάρα πολύ ωραία.

Δ. Παπαγιαννόπουλος, Ν. Σταυρίδης, Μ. Κοντού, Δ. Σκούρα
σε ανάγνωση έργου στο θέατρο Σαμαρτζή.
Πηγή φωτογραφίας: Αρχείο Κ. Μεγαλοκονόμου, Βασικά Θεατής. Ελληνικό Θέατρο 1950-1960, εκδ. Τόπος, 2008

Σ.Κ.: Κύριε Σταυρίδη, τώρα που οι παλιοί αποσύρθηκαν ή δεν υπάρχουν πια, δεν νομίζετε ότι θα ‘χουμε προβλήματα με το «εθνικό μας είδος», την επιθεώρηση;

Ν.Σ.: Ναι, η αλήθεια είναι ότι θα ‘χουμε προβλήματα. Γιατί, ξέρετε, να σας πω ένα πράγμα: οι παλιοί ηθοποιοί όταν πιάνανε ένα ρόλο στα χέρια, δεν τον παπαγαλίζανε, να πούνε τα λόγια και να φύγουν. Καθόντουσαν να τον συζητήσουν, να βγάλουν και προπαντός τα δικά τους. Ένα πράγμα που συνήθιζα εγώ.

Ο Νίκος Σταυρίδης, η Καίτη Ντιριντάουα και μια ομάδα τσιγγάνων στην επιθεώρηση
Γαρύφαλλο στο αφτί, στο θέατρο Περοκέ το καλοκαίρι του 1956.
Πηγή φωτογραφίας: Αρχείο Κ. Μεγαλοκονόμου, Βασικά θεατής. Ελληνικό Θέατρο 1950-1960,  Εκδ. Τόπος, 2008

Σ.Κ.: Η πεμπτουσία της επιθεώρησης.

Ν.Σ.: Δεν είναι μόνο ν’ αποστηθίζεις. Ύστερα, σήμερα, σ’ όσες επιθεωρήσεις πήγα, είδα ότι δεν τραγουδάνε. Η επιθεώρηση συνδυάζει χορό, τραγούδι και λόγια. Τα περισσότερα νέα παιδιά δεν τραγουδάνε. Οι παλιοί ήταν σχεδόν όλοι τενοράρε. Ο Μακρής. Ο Μαυρέας. Ο Αυλωνίτης. Ο Κυριακός. Εγώ βγήκα σχεδόν τενόρος στο θέατρο. Τα τραγουδάγαμε τα νούμερα. Συμβαδίζαμε με την ορχήστρα, με την αρμονία.

Δεν είναι εύκολο το μουσικό θέατρο. Μετά, όταν παίζεις, το ρεφραίν, πρέπει να το χορέψεις. Τώρα εδώ, η Άννα Καλουτά: τι τσάμικα χορεύει, χαλάει ο κόσμος. Ε, βέβαια. Μπορεί να είναι καλοί ηθοποιοί οι νέοι, αλλά εγώ δοκιμάζω τη φωνή μου καμιά φορά, κι είναι ακόμα καμπάνα.

Σ.Κ.: Εσείς, κύριε Σταυρίδη, είσαστε άλλη πάστα. Εσείς, ο Αυλωνίτης, ο Μακρής.

Ν.Σ.: Εμάς το ταλέντο μας πλημμύριζε. Εγώ πριν βγω στην επιθεώρηση, έπαιζα οπερέτες. Έπαιξα πολλές οπερέτες. Και μετά είδα ότι είχα μια φλέβα κωμική μέσα μου. Κι άρχισα να πιάνω τα νούμερα. ΤΑ χόρευα τα νούμερα. Χόρευα μάγκικα, και τι δε χόρευα! Αμέσως πήρε δρόμο η μικρή μου καριέρα απ’ τις τουρνέ. Και πήγα στο «Θέατρο του Λαού». Κι έκανα ένα νούμερο με τον συγχωρεμένο τον Αυλωνίτη. Πρίμο, σεκόντο. Χάλαγε ο κόσμος.

Ο Νίκος Σταυρίδης, ο Μίμης Φωτόπουλος και η Γεωργία Βασιλειάδου στην ταινία Η ωραία των Αθηνών.
Πηγή φωτογραφίας: www.finosfilms.gr

Σ.Κ.: Οι νέοι καταλάβανε πια, κύριε Σταυρίδη. Και τις ταινίες σας όπου παίζονται τις κυνηγάνε.

Ν.Σ.: Ξέρετε ένα πράγμα; Το τι αισθάνομαι όταν βλέπω ταινίες μου; Τις βλέπω όλες τις ταινίες μου. Και παρατηρώ το παίξιμό μου. Την κίνηση των χεριών μου. Πώς συνταυτίζεται η ψυχή μου, το κεφάλι μου, με την κίνηση των χεριών μου. Ελεύθερα, να περπατάω, να μιλάω, να, να, να… Φυσικότατα! Και το προσέχω. Μετράω τον εαυτό μου και το βλέπω αυτό το πράμα, σ’ όλες τις ταινίες. Στα «Κίτρινα Γάντια», στο «Γαμπρό μου το Δικηγόρο», στο «Έλα στον θείο», στο «Ευτυχώς τρελάθηκα».

Πηγή φωτογραφιών: Σ. Κακίσης, Οι απέναντι, εκδ. Κίνητρο, 2002

Σ.Κ.: Προχτές η τηλεόραση είχε τους «Δοσατζήδες».

Ν.Σ. Η τηλεόραση! Και τα δύο κανάλια με τιμάνε. Μου βάζουν κάθε βδομάδα ταινίες. Αλλά δεν παίρνουμε τίποτα. Έξω οι ηθοποιοί με μία λέξη στην τηλεόραση, ξέρετε πόσα πληρώνονται; Δεν μπορείτε να φανταστείτε! Πρέπει να κάνουμε μία κίνηση να μας πληρώνουνε. Όπως έκανε κάποτε ο Αλέκος ο Αλεξανδράκης. Αλλά κι αυτός δεν κατάφερε τίποτα. Τα λεφτά τα παίρνουν οι παραγωγοί. Τότε υπογράφαμε τον βαρύ όρο, πίσω: «Και ουδεμίαν άλλην απαίτησιν έχω». Αυτά βγάζει η τηλεόραση μπροστά και δεν παίρνουμε πεντάρα. Να το παράπονό μου.

Και το άλλο: ύστερα από 44 χρόνια, στη σκηνή, βγήκα στη σύνταξη με 17 χιλιάδες…, ούτε εφ’ άπαξ ούτε τίποτα. Εδώ ο εφημεριδοπώλης και παίρνει 30-35 χιλιάδες. Εγώ με 1800 ένσημα και 44 χρόνια, παίρνω 28 χιλιάδες τώρα. Πρέπει η Πολιτεία να κάνει κάτι. Να γίνει ένας νόμος για τους παλιούς ηθοποιούς, δεν είμαστε και πολλοί. Να μας περάσουν σε μίαν άλλη κλίμακα συντάξεων. Με 1800 ένσημα! Που ήθελα 1100 κι εγώ είχα κολλήσει 1800!

Σ.Κ.: Ελπίζω να διαβάσει αυτά κάποιος αρμόδιος. Ας πούμε όμως κάτι πιο εύθυμα πράγματα: τον Ολυμπιακό τον παρακολουθείτε ακόμα;

Ν.Σ.: Τον Ολυμπιακό! Δόξα τω Θεώ, τον παρακολουθώ. Έρχονται από εδώ και με παίρνουνε και πάω κάτω. Με δουλεύουν κιόλα εκεί μέσα. «Κουρέλα» με φωνάζουνε. Οι αντίθετοι, να πούμε. Τώρα, όμως, φέτος, απεδείχθη η ομάδα γερή. Πάρα πολύ γερή. Έληξε το πρωτάθλημα δυο αγωνιστικές πριν το τέλος. Είδα στην τηλεόραση τη «φιέστα». Έδειξε και τον Αναστόπουλο. Αυτός με το τρακ που είχε για να πάρει το παπούτσι, τα ‘ριξε όλα έξω. Το πήρε όμως τελικά. Με το τρίτο πέναλτι. Όλα τα παιδιά τα λατρεύω. Τον Μητρόπουλο, τον Σαργκάνη. Αυτόν τον έφερε ο Γκόρσκι. Θα φύγει ο Γκόρσκι; Έκανε κι αυτός επιστροφή σαν και μένα. Έρχεται, φεύγει. Είχε πάρει και τη σύνταξή του στην Πολωνία.

Σ.Κ.: Κάθε δουλειά θέλει μαστόρους. Οι καλοί δεν αντικαθίστανται εύκολα.

Ν.Σ.: Έτσι είναι. Η φυσικότητα που λέγαμε που χρειάζεται στη δική μας δουλειά, ήτανε μια αβάντα που είχα εγώ. Εκεί ήμουνα εγώ καλός. Όπως είμαι στο δρόμο, είμαι και στη σκηνή. Εκεί στήριξα την επιτυχία μου επί τόσα χρόνια. Και στην ετοιμολογία μου. Μου μιλάγανε από κάτω και τους απαντούσα αμέσως.

Ο Νίκος Σταυρίδης στην πρόζα: Όταν Γυρίζουν τα Χελιδόνια του Μ. Τραϊφόρου.
Από αριστερά: Μπ. Ασημακοπούλου, Α. Μπάρκουλης, Σ. Βέμπο, Ν. Σταυρίδης, Ά. Φόνσου
Πηγή: Μ. Τραϊφόρος, Βέμπο-Τραϊφόρος, Μια Ζωή, εκδ. Σμυρνιωτάκης, 1988

Εμείς είχαμε αντίκρισμα ζωής. Περάσαμε πολλά, πολέμους. Σήμερα είναι εύκολα τα πράγματα. Εμείς παλέψαμε σκληρά. Και κωμικοί δεν υπάρχουν πια. Έχουν αδυναμίες οι νέοι. Ίσως, σιγά σιγά, με το χρόνο, ν’ αποκτήσουνε πείρα.  Εμείς τα ζούσαμε τα έργα που παίζαμε. Πλημμύριζε το καβουράκι, μέσα μου: Το ταλέντο. Εγώ έχω παίξει και πρόζα: «Ο Δολοφόνος τα ’κανε θάλασσα», «Όταν Γυρίζουν τα Χελιδόνια». Το «Απ’ τον Ουρανό στη Γη». Γερά έργα. Που μίλαγα με το Θεό. Το «Εδήλωσα Τρελός». Να είμαι στη σκηνή δύο ώρες. Αυτό είναι. Και να είσαι ο ίδιος. Να μην είσαι άλλος στην πρώτη κι άλλος στη δεύτερη πράξη. Αυτό είναι το δύσκολο.

Αλλά το διασκεδάζαμε κιόλα. Ξέρετε ότι όταν ο επιχειρηματίας επρόκειτο να πάρει Αυλωνίτη και Σταυρίδη μαζί, το σκεφτότανε. Γιατί δεν μπορούσε να βλέπει ο ένας τον άλλο στη σκηνή: γελάγαμε. Δεν μπορούσαμε να τελειώσουμε το νούμερο. Γελάγαμε!

Ελεύθερη Γνώμη, 3-7-1983 

(Σωτήρης Κακίσης, «Οι Απέναντι», εκδόσεις Αδάμ, επανέκδοση Κίνητρο)

* * * * * * * * * * *

Σαν σήμερα, 12 Δεκεμβρίου του 1987, πέθανε ο Νίκος Σταυρίδης, και με αυτή την αφορμή αποφάσισα να αναρτήσω μια από τις τελευταίες συνεντεύξεις που έδωσε. Ευχαριστώ πολύ τον Σωτήρη Κακίση, που, όπως και στο παρελθόν (διαβάστε εδώ, εδώ, εδώ και εδώ), έδωσε την άδειά του να αναδημοσιευτεί η συνέντευξη στο μπλογκ.

Η Ρένα Βλαχοπούλου και ο Νίκος Σταυρίδης στην επιθεώρηση
Άλλος για το φεγγάρι, στο θέατρο Διάνα (σεζόν 1957-58).
Πηγή φωτογραφίας: Μ. Δελαπόρτας, Βίβα Ρένα, εκδ. Άγκυρα, 2002

Ο Νίκος Σταυρίδης συνεργάστηκε αρκετές φορές με τη Ρένα Βλαχοπούλου σε κομβικές στιγμές της καριέρας της. Συναντήθηκαν για πρώτη φορά τον Αύγουστο του 1951, στο θέατρο Σαμαρτζή, στην επιθεώρηση Φεστιβάλ στην Αθήνα: η Ρένα είχε μόλις επιστρέψει από την Αμερική και επανεμφανιζόταν στο ελληνικό μουσικό θέατρο, έπειτα από απουσία έξι ετών. Άρχιζε, όπως λένε οι πηγές, σιγά-σιγά να ξαναχτίζει τη σχέση της με το κοινό, ωστόσο με τη βοήθεια του Νίκου Σταυρίδη, 3 χρόνια μετά, έδωσε μια νέα διάσταση σε αυτή τη σχέση: με τον μεγάλο κωμικό στο πλάι της, και υπό τη σκέπη της Σοφίας Βέμπο, γίνεται κωμική ηθοποιός και αποκτά το διαβατήριο για την αθανασία.

Το θέατρο Βέμπο το καλοκαίρι του 1954
Πηγή φωτογραφίας: Σελίδα Μουσικό Θέατρο (Facebook) του Γιάννη Χριστόπουλου

Ήταν το καλοκαίρι του 1954, στην επιθεώρηση Σουσουράδα των Γιώργου Γιαννακόπουλου-Μίμη Τραϊφόρου, με μουσική του Μενέλαου Θεοφανίδη. Αν και η Ρένα προσλήφθηκε αρχικά ως τραγουδίστρια στον θίασο, με την επιμονή του Τραϊφόρου και του Σταυρίδη δέχεται να παίξει στο σκετσονούμερο «Κάνε μου τέτοια»: ο Σταυρίδης της κάνει κόρτε επί σκηνής, εκείνη είναι αρχικά δειλή και άβγαλτη και τελικά υποκύπτει και οι δυο τους τραγουδούν το κλασικό «Άλα, πασά μου, κάνε μου τέτοια!» Το αποτέλεσμα στην πρεμιέρα είναι τρία μπιζ και η ομολογία του Νίκου Σταυρίδη στα παρασκήνια: «Τραϊφόρε… Με διέλυσε η κωλοκερκυραία!»

Καλώς ή κακώς το τραγούδι κυκλοφόρησε σε δίσκους με τη Ρένα και τον Πάνο Σάμη, αλλά έχει διασωθεί η παρτιτούρα στην οποία φαίνεται η εξέχουσα θέση και του Σταυρίδη στην επιτυχία του ντουέτου!

Ν. Σταυρίδης, Ρ. Βλαχοπούλου, Αλ. Λειβαδίτης και Μ. Θεοφανίδης
σε πρόβα στο θέατρο Διάνα, τη σεζόν 1957-58.
Πηγή φωτογραφίας: Αρχείο Κ. Μεγαλοκονόμου, Βασικά Θεατής. Ελληνικό Θέατρο 1950-1960, εκδ. Τόπος, 2008 

Μετά το θέατρο Βέμπο, Σταυρίδης και Βλαχοπούλου συναντήθηκαν στο θέατρο Διάνα τη σεζόν 1957-58 (σε μια φιλότιμη προσπάθεια του Σταυρίδη και του συμπατριώτη του και φίλου του από τη Σάμο Μενέλαου Θεοφανίδη να αναστηθεί η μουσική κωμωδία—θα αναφερθούμε κάποια άλλη φορά σε αυτήν), στο Ριάλτο το καλοκαίρι του 1958 (στη μεγάλη επιτυχία Γρανίτα και χωνάκι στην οποία η Ρένα συνέπραξε εκτάκτως για έναν μήνα), στο Ακροπόλ τη σεζόν 1967-68 και στο Κοτοπούλη-Ρεξ τη σεζόν 1972-73.

Ν. Σταυρίδης-Ρ. Βλαχοπούλου σε πρώιμο γύρισμα της Ζηλιάρας.
Πηγή φωτογραφίας: Μ. Δελαπόρτας, Βίβα Ρένα, εκδ. Άγκυρα, 2002

Η επιτυχημένη συνεργασία τους παρά λίγο να αποτυπωθεί και στον κινηματογράφο, τη σεζόν 1968-69, στην ταινία του Κώστα Καραγιάννη Η ζηλιάρα. Όπως αποκαλύπτει μια φωτογραφία που δημοσίευσε ο Μ. Δελαπόρτας στο βιβλίο του Βίβα Ρένα, τα γυρίσματα της ταινίας ξεκίνησαν με τον Νίκο Σταυρίδη στο πλευρό της Ρένας. Για κάποιον λόγο όμως τελικά ο Σταυρίδης αντικαταστάθηκε από τον Γιώργο Κωνσταντίνου.

Σε κάθε περίπτωση όμως ο Νίκος Σταυρίδης θα παραμείνει στην ιστορία ως ο πρώτος θεατρικός παρτενέρ της Ρένας Βλαχοπούλου και φυσικά ως ένας τεράστιος κωμικός στην επιθεώρηση, την πρόζα και την κινηματογραφική κωμωδία…

Δεκαπέντε χρόνια χωρίς τη Ρένα Βλαχοπούλου

Φεύγουν τα χρόνια, φεύγουν γρήγορα... Έφτασε η δέκατη πέμπτη επέτειος του θανάτου της Ρένας Βλαχοπούλου. Δεκαπέντε χρόνια από το ζεστό απόγευμα της 29ης Ιουλίου 2004 όταν, στις επτά και δέκα, έγινε γνωστό από τηλεοράσεις και ραδιόφωνα ότι η δυνατή καρδιά της μεγάλης τραγουδίστριας και πρωταγωνίστριας είχε μόλις πάψει να χτυπά. 

Για τη φετινή επέτειο αποφάσισα να σταθώ αποκλειστικά στην τραγουδίστρια Ρένα Βλαχοπούλου και να ασχοληθώ με μια περίοδο της καριέρας της κατά την οποία κανείς/καμιά (και φυσικά ούτε η ίδια) μπορούσε να φανταστεί ότι μια μέρα θα θεωρούνταν μια από τις μεγαλύτερες κωμικές ηθοποιούς του θεάτρου και του κινηματογράφου. Στη δεκαετία του '40 η Ρένα Βλαχοπούλου ήταν απλώς(?) μια δημοφιλέστατη "μοντέρνα" τραγουδίστρια που δραστηριοποιούνταν κυρίως στις σκηνές των ελαφρών μουσικών θεάτρων, αλλά και των βαριετέ και, πιο σπάνια, στην πίστα των κοσμικών κέντρων της Αθήνας. Θα σας παρουσιάσω λοιπόν 15 ντοκουμέντα από την τραγουδιστική της πορεία εκείνης της περιόδου: κυρίως εξώφυλλα παρτιτούρων αλλά και άλλα έντυπα που μας σκιαγραφούν μια εικόνα του ρεπερτορίου της την περίοδο εκείνη.

Έχουμε ασχοληθεί και στο παρελθόν με το ντεμπούτο της Ρένας στην Αθήνα: στις 18 Ιουλίου του 1940 ξεκίνησε να τραγουδά στο κοσμικό κέντρο Αρτζεντίνα στο Καλαμάκι. Αν και συνήθως γράφεται και λέγεται (το'λεγε κι η ίδια) ότι η Ρένα Βλαχοπούλου ντεμπουτάρισε στην Όαση, οι εμφανίσεις της στο βαριετέ του Ζαππείου ξεκίνησαν στις 10 Αυγούστου του 1940. Συνεπώς, τον Ιούλιο του 1940 η Ρένα είναι ακόμα το αστέρι της Αρτζεντίνας. Αυτό αναφέρει άλλωστε και η λεζάντα μιας από τις πρώτες δημοσιευμένες (ενδεχομένως και της πρώτης) φωτογραφίες της στον αθηναϊκό τύπο και συγκεκριμένα στην εφημερίδα Βραδυνή, την 1η Αυγούστου του 1940. 

Τον Αύγουστο, παράλληλα με την Όαση, η Ρένα πραγματοποίησε εμφανίσεις και στον κινηματογράφο Αθηνά της οδού Πατησίων ενώ στα μέσα Οκτωβρίου εμφανίστηκε και σε ένα πρόχειρο βαριετέ που στήθηκε στη σκηνή του θεάτρου Μακέδου. Σε επιθεώρηση δεν μπορούσε ακόμα να τραγουδήσει γιατί δεν είχε δώσει ακόμα τις εξετάσεις για την απόκτηση της "άδειας εξασκήσεως θεατρικού επαγγέλματος". Οι εξετάσεις ορίστηκαν για τις 17 Οκτωβρίου και η άδεια της χορηγήθηκε στις 21 Οκτωβρίου. Τέσσερις μέρες μετά η Ρένα Βλαχοπούλου ντεμπουτάρισε σε επιθεώρηση του θιάσου των αδελφών Καλουτά στο θέατρο Παλλάς της Θεσσαλονίκης. Η δεύτερη στάση του σημερινού μας αφιερώματος είναι η σχετική διαφήμιση από την εφημερίδα Απογευματινή της Θεσσαλονίκης της 25ης Οκτωβρίου του 1940, όπου αναγράφεται τελευταίο, πριν το όνομα του μαέστρου, το "νέο αστέρι-ντιζέζ Βλαχοπούλου".

Ο μεγάλος αθηναϊκός θίασος ανηφόρισε στη συμπρωτεύουσα με τη φιλοδοξία να δώσει παραστάσεις για τρεις εβδομάδες. Δυστυχώς η κήρυξη του πολέμου ανάγκασε την πρώτη αυτή επιχειρηματική δραστηριότητα των αδελφών Καλουτά να τελειώσει άδοξα και περιπετειακά (η Άννα Καλουτά διηγούνταν συχνά τις προσπάθειες των ηθοποιών να βρουν τρένο για να επιστρέψουν στην Αθήνα). Στην Αθήνα πάντως οι δυο πρωταγωνίστριες συναντιούνται ξανά με τη Ρένα και τον Τραϊφόρο (και άλλα μεγάλα ονόματα με προεξάρχουσα τη Σοφία Βέμπο) στο θέατρο Μοντιάλ, όπου από την 1η Νοεμβρίου παίζονται για λίγες μέρες οι Βραδινές τρέλες, ακολουθεί η Πολεμική Επιθεώρηση (στην οποία η Ρένα Βλαχοπούλου, σύμφωνα με τις διηγήσεις του Μίμη Τραϊφόρου, τραγουδούσε το "Πατρίδα, πατρίδα, Ελλάδα δοξασμένη") και στις 16 Ιανουαρίου 1941 ο θίασος ανεβάζει την Μπέλα Γκρέτσια, πολεμική επιθεώρηση των Λαουτάρη-Χαρίτου-Συνοδινού. Εκεί η νεαρή ντιζέζ Ρένα Βλαχοπούλου τραγουδά σε μουσική Θόδωρου Παπαδόπουλου "Γλυκά μου μάτια, για σας παλάτια, θα χτίσω μαγικά..." Το εξώφυλλο της παρτιτούρας του τραγουδιού (πιθανότατα της πρώτης παρτιτούρας στην οποία αναγράφεται το όνομά της), από το αρχείο του πολυτιμότατου Ελληνικού Λογοτεχνικού και Ιστορικού Αρχείου (ΕΛΙΑ) είναι η τρίτη στάση του σημερινού αφιερώματός μου.

Δυστυχώς λίγους μήνες μετά οι επιτυχίες του ελληνικού στρατού τερματίζονται από την εισβολή των Γερμανών στην Ελλάδα. Οι πολεμικές επιθεωρήσεις αποτελούν πια παρελθόν. Τα θέατρα όμως συνεχίζουν να παίζουν, οπερέτες στην αρχή, επιθεωρήσεις στη συνέχεια. Τα βαριετέ δίνουν επίσης παραστάσεις. Το καλοκαίρι του 1941 η Ρένα Βλαχοπούλου εμφανίζεται στο βαριετέ Πεύκα και εκεί τραγουδάει έναν... πολεμικό απόηχο, το ταγκό "Θα 'ρθεις ξανά;" ("Το τραγούδι της ειρήνης") των Θάνου Ρεμούνδου και Κώστα Κοφινιώτη: "Θα 'ρθεις ξανά, ειρήνη, πες μου πότε; Να'ν' η ζωή χαρούμενη σαν τότε; Με δίχως μίση να ξανανθίσει πάλι η αγάπη σ' όλη τη γη;" Το εξώφυλλο αυτής της παρτιτούρας, από το αρχείο του Νεκτάριου Αντωνιάδη, είναι ο τέταρτος σταθμός του αφιερώματός μου.

Πέμπτος σταθμός ένα τραγούδι και πάλι από τα "Πεύκα" και το καλοκαίρι του 1941. Valse hesitation αυτή τη φορά, με μουσική του Θέμη Μόρου και στίχους του Γιώργου Οικονομίδη: "Πρώτα την καρδιά σου αν θέλεις ρώτα". Και πάλι από το αρχείο του ΕΛΙΑ.

Ο χειμώνας του 1941-42 που ακολουθεί είναι φριχτός για όλους τους κατοίκους της πρωτεύουσας και φυσικά και για τη Ρένα. Στην αρχή της σεζόν βρίσκεται στον θίασο του Παρασκευά Οικονόμου που προσπαθεί παρά την πείνα, το ψύχος, τις διακοπές ρεύματος να παρουσιάσει οπερέτες. Οι αντίξοες συνθήκες νικούν τον θίασο και η Ρένα Βλαχοπούλου περιοδεύει στη συνέχεια στην Πάτρα, την Αμαλιάδα, το Αγρίνιο... Κάπου εκεί μάλλον αρχίζει να εμπλουτίζει το ρεπερτόριό της με ιταλικά τραγούδια με τα οποία θα γνωρίσει μεγάλη επιτυχία τον επόμενο χειμώνα, μαζί με τον Γιάννη Σπάρτακο. Πριν ξεκινήσει όμως αυτή η θριαμβευτική περίοδος της καριέρας της, κάνει μια στάση, στο τέλος του καλοκαιριού του 1942, στο βαριετέ Αλκαζάρ, μαζί με το Τρίο Μουτσάτσος. Από τις εμφανίσεις της εκεί προέρχεται το επόμενο εξώφυλλο παρτιτούρας (έκτη στάση του φετινού μου αφιερώματος): "Φτωχή μου αγάπη", ένα valse hesitation του Γιώργου Μαλλίδη σε στίχους του Κώστα Κοφινιώτη.

Παρτιτούρα από το αρχείο της Μουσικής Βιβλιοθήκης Λίλιαν Βουδούρη

Η συνεργασία Σπάρτακου-Βλαχοπούλου ξεκίνησε στο θέατρο Πάνθεον της οδού Πανεπιστημίου τον Νοέμβριο του 1942. Αρχικά ο θίασος Μάνου Φιλιππίδη-Μαρίκας Κρεβατά-Κώστα Δούκα-Ιωάννη Στυλιανόπουλου και Μαρίκας Νέζερ παρουσίασε ένα ποικίλο πρόγραμμα που είχε τον τίτλο Ρεβύ Βαριετέ (αρχικά ήταν μια προσωρινή λύση, αφού οι πρωταγωνιστές/τριες επρόκειτο να συμμετάσχουν σε οπερέτες του Θεάτρου Αθηνών του Κωστή Μπαστιά, αλλά δυστυχώς το εγχείρημα ναυάγησε...). Στο πρόγραμμα αυτό η Ρένα Βλαχοπούλου τραγουδά τα δυο πρώτα μεγάλα σουξέ της περιόδου της "Βασίλισσας της Τζαζ". Δυο ιταλικά τραγούδια που μεταφράζουν στα ελληνικά ο Αλέκος Σακελλάριος και ο Χρήστος Γιαννακόπουλος και διασκευάζει ο Σπάρτακος. Πρώτα ο περίφημος ύμνος στη... βροχή, το "Piove", έβδομη στάση του φετινού αφιερώματος.

Και όγδοη στάση το γλυκύτατο νανούρισμα "Dormi Bambina" που ως "Νάνι νάνι" μαγεύει τις Αθηναίες και τους Αθηναίους. Το τραγούδι έχει "περάσει" στην ιταλική του εκδοχή και μέσα από τις σελίδες του μυθιστορήματος Το τρίτο στεφάνι του Κώστα Ταχτσή--και έτσι δόθηκε η ευκαιρία στη Ρένα Βλαχοπούλου να τραγουδήσει ακαπέλα το ρεφρέν στη ραδιοφωνική προσαρμογή του μυθιστορήματος στο ιστορικό Τρίτο Πρόγραμμα (διασκευή του Γιώργου Παυριανού). Διασώζεται επίσης, και πάλι χάρη στην ΕΡΤ, μια σύντομη εκτέλεσή του (ένα κουπλέ και ρεφρέν) από τη Ρένα στα ελληνικά στη συναυλία "Πενήντα χρόνια Γιάννης Σπάρτακος" (Σεπτέμβριος 1984).

Στην ίδια συναυλία, μαζί με το "Νάνι Νάνι" η Ρένα τραγούδησε το ρεφρέν που συμπληρώνει την... τριλογία των ελληνοϊταλικών σουξέ εκείνης της περιόδου. Η αυτοαναφορική επιτυχία του ιταλού τραγουδιστή Αλμπέρτο Ραμπαλιάτι "Quando Canta Rabagliati" έγινε στα ελληνικά "Το μπουμπούκι που'χεις βάλει στα μαλλιά". Μεγάλη επιτυχία της Ρένας που είχε φαίνεται έναν μοναδικό τρόπο να ξεσηκώνει το κοινό επαναλαμβάνοντας τη συλλαβή "μπου" (γι' αυτό και τα περιοδικά της εποχής το αναφέρουν ως "Το μπουμπού-μπουμπούκι". Αν και δεν ηχογραφήθηκε για τη δισκογραφία, το τραγούδι έμεινε στη μνήμη της νεολαίας της εποχής που το ανακαλούσε δεκάδες χρόνια αργότερα... Το εξώφυλλο της παρτιτούρας είναι η ένατη στάση της σημερινής μας διαδρομής.

Ο Γιάννης Σπάρτακος φυσικά δεν περιορίστηκε στη διασκευή ιταλικών σουξέ, αλλά παρουσίασε μέσα στην Κατοχή και τις δικές του συνθέσεις που κινούνταν μέσα στις αρμονίες και τους ρυθμούς της τζαζ. Μια από τις πιο χαρακτηριστικές επιτυχίες του αυτής της περιόδου ήταν το "Όταν σκοτεινιάζει" που ευτυχώς υπάρχει ηχογραφημένο με τη φωνή της Ρένας Βλαχοπούλου, τόσο στη συναυλία του 1984 όσο και στον τελευταίο της δίσκο Η Ρένα τραγουδάει τζαζ (FM Records, 1997). Μπορούμε να βάλουμε τη φαντασία μας να δουλέψει για να υποθέσουμε πόσο υπέροχα το τραγουδούσε στα χρόνια της Κατοχής. Το εξώφυλλο της παρτιτούρας του τραγουδιού είναι ο δέκατος σταθμός του φετινού αφιερώματος.

H Ρένα Βλαχοπούλου συνέχισε να λανσάρει διασκευές ιταλικών τραγουδιών μέχρι και το καλοκαίρι του 1943 (η συνθηκολόγηση των Ιταλών τον Σεπτέμβριο του 1943 δεν άφηνε περιθώρια για νέες διασκευές). Μια από αυτές ήταν και το "Γυρίζω τα βράδια" (πρωτότυπος τίτλος: "Birimbo Birambo"). To εξώφυλλο της παρτιτούρας είναι ο ενδέκατος σταθμός του σημερινού αφιερώματος.

Πηγή της φωτογραφίας: η συλλογή του Πάνου Μαυραγάνη στον ιστότοπο https://palia.kithara.gr/ss.php?id=MTcxOTQxNTUz

Στα μέσα της χειμερινής σεζόν 1943-44 η Ρένα ανακοίνωσε ότι θα αραιώσει τις εμφανίσεις της λόγω του γάμου της με τον τραπεζίτη Γιάννη Κωστόπουλο. Είναι ζήτημα αν κατάφερε να μείνει δυο μήνες μακριά από τη σκηνή. Την άνοιξη του 1944 άρχισε και πάλι να τραγουδά σε βαριετέ και θέατρα. Το καλοκαίρι του 1944 ήταν η βασική τραγουδίστρια του θεάτρου Ερμής το οποίο παρουσίασε τέσσερις επιθεωρήσεις και μια μουσική ηθογραφία. Το πρώτο έργο της σεζόν ήταν τα Ελληνικά τοπία του Δημήτρη Γιαννουκάκη με μουσική του Γιώργουυ Μυρογιάννη: εκεί η Ρένα τραγουδούσε τα "Μάτια κανακάρικα". Είναι το μόνο τραγούδι της κατοχικής της περιόδου που ηχογράφησε η Ρένα--και μάλιστα αφού επέστρεψε από την Αμερική, το 1951. Έτσι είναι το πιο... κοντινό ντοκουμέντο που έχουμε για την περίόδο της "Βασίλισσας της Τζαζ". Το εξώφυλλο της παρτιρούρας του 1944 (γιατί υπάρχει και μια ακόμα που κυκλοφόρησε μαζί με τον δίσκο το 1951) είναι ο δωδέκατος σταθμός της σημερινής μας περιπλάνησης.

Βέβαια το... κομβικό τραγούδι της πρώτης περιόδου της καριέρας της Ρένας Βλαχοπούλου είναι το "Θα σε πάρω να φύγουμε" που έγραψε ο Γιάννης Σπάρτακος πάνω σε στίχους του Αλέκου Σακελλάριου και του Δημήτρη Ευαγγελίδη. Γνωρίζουμε πως η πρώτη έκδοση της παρτιτούρας του τραγουδιού αυτού κυκλοφόρησε το 1944 (συνολικά πραγματοποίησε τουλάχιστον έξι εκδόσεις, μεγάλος αριθμός για την εποχή εκείνη), αλλά δεν είναι βέβαιο αν αυτό συνέβη πριν ή μετά την Απελευθέρωση: ο Χρήστος Χαιρόπουλος θυμόταν ότι η Ρένα τραγουδούσε αυτό το τραγούδι στο Σινέ Νιους την άνοιξη του 1944--ωστόσο, ο Τύπος της εποχής μιλά για πρωτοφανή επιτυχία αυτού του τραγουδιού στο Σινέ Νιους το 1945. Στην Απελευθέρωση πάντως, τον Οκτώβριο του 1944, η Ρένα το τραγουδούσε στην επιθεώρηση Welcome στο θέατρο Κυβέλης. Η έρευνα για τη γέννηση του τραγουδιού σαφώς συνεχίζεται...Το εξώφυλλο της πρώτης έκδοσης της παρτιτούρας είναι η δέκατη τρίτη στάση μας.

Μετά τον πόλεμο η Ρένα Βλαχοπούλου τραγουδά πια αγγλικά, αμερικανικά ακόμα και ρωσικά τραγούδια χωρίς να υπάρχει πλέον περιορισμός της λογοκρισίας. Τραγουδά επίσης λατινοαμερικανικά τραγούδια--αρχίζει σιγά σιγά η μόδα των τραγουδιών που μιλούν για μέρη εξωτερικά, για μαγικά νησιά, και αποτυπώνουν την ανάγκη του κόσμου να ξεφύγει από τη δυστυχία του πολέμου. Ένα τέτοιο τραγούδι ερμηνεύει η Ρένα το καλοκαίρι του 1945 στο θέατρο Ακροπόλ--το οποίο εγκαινιάστηκε την προηγούμενη χρονιά από τον θίασο Αρώνη-Χορν αλλά τώρα περνά στα χέρια της  "Μουσικής Εταιρίας Μαυρέα Αυλωνίτη". Η πρώτη επιθεώρηση που ανέβηκε στο ιστορικό θέατρο της οδού Ιπποκράτους είναι το Μπλε και άσπρο της τριάδας Ασημακόπουλος-Σπυρόπουλος-Παπαδούκας, οι οποίοι είναι υπεύθυνοι για τους ελληνικούς στίχους του σλόου (και όχι swing όπως λαναθασμένα αναγράφεται στο εξώφυλλο της παρτιτούρας) "Σ' ένα νησί χαμένο". Την αγγλική βερσιόν ("In One Exotic Island") υπογράφει ο εκδότης Μ. Χαρικιόπουλος (ίσως χρήσιμη για τους Άγγλους στρατιώτες που βρίσκονται στην Αθήνα;...). Η παρτιτούρα βρίσκεται στο αρχείο του ΕΛΙΑ.

Έχουν διασωθεί αρκετές παρτιτούρες από τη δραστηριότητα της Ρένας κατά τον ενάμιση χρόνο που μεσολάβησε ανάμεσα στην Απελευθέρωση και την αναχώρησή της για το εξωτερικό την άνοιξη του 1946, και δεν ξέρω ποια να διαλέξω για την τελευταία στάση του αφιερώματός μου. Τελικά επιλέγω το "Βρήκα μιαν άλλη" για να έχουμε μια ποικιλία από φωτογραφίες της: το συνέθεσε ο Ιωσήφ Ριτσιάρδης σε στίχους της τριάδας και πάλι για το Μπλε και άσπρο του 1945. Είναι ένα από τα δεκάδες τραγούδια που γνώρισαν επιτυχία με τη φωνή της Ρένας αλλά δεν ηχογραφήθηκαν ποτέ από εκείνη (τα περισσότερα δεν ηχογραφήθηκαν ποτέ). Το συγκεκριμένο ηχογραφήθηκε πάντως αρκετά χρόνια αργότερα στους ραδιοθαλάμους της Ελληνικής Ραδιοφωνίας από τη Ζωή Μάγγου (το εξώφυλλο από το αρχείο του ΕΛΙΑ και πάλι). 

Δεκαπέντε στάσεις λοιπόν στην τραγουδιστική καριέρα της Ρένας Βλαχοπούλου στη δεκαετία του 1940, πριν αναχωρήσει για την πεντάχρονη τουρνέ της στα εξωτερικό, για να τιμήσουμε τα δεκαπέντε χρόνια από την οριστική της αναχώρηση... Κυρία Ρένα Βλαχοπούλου, σας ευχαριστώ για άλλη μια φορά για τα δώρα της τέχνης σας αλλά και για τα κίνητρα που μου προσφέρετε για να βουτάω μέσα στη θάλασσα που λέγεται ελαφρό μουσικό θέατρο και να ανακαλύπτω διαρκώς θησαυρούς--και μαζί με αυτούς να ξανα-ανακαλύπτω και εσάς...

ΥΓ. Σας υπενθυμίζω το σημερινό αφιέρωμα του Σιδερή Πρίντεζη, στο Δεύτερο Πρόγραμμα, στις έξι το απόγευμα, όπου θα ακούσουμε τη Ρένα Βλαχοπούλου και τη Γεωργία Βασιιλειάδου στο δοκιμαστικό τους για τη ραδιοφωνική διασκευή του μυθιστορήματος Το τρίτο στεφάνι του Κώστα Ταχτσή.

Ραδιοφωνικό αφιέρωμα στη Ρένα Βλαχοπούλου με μια μεγάλη έκπληξη...

Πριν από λίγα λεπτά ο ραδιοφωνικός παραγωγός του Δεύτερου Προγράμματος της ΕΡΑ Σιδερής Πρίντεζης ανακοίνωσε πως την ερχόμενη Δευτέρα, τη μέρα που συμπληρώνονται 15 χρόνια από τον θάνατο της Ρένας Βλαχοπούλου, θα παρουσιάσει στην εκπομπή του "Θίασος Ποικιλιών" ένα αφιέρωμα στη μεγάλη πρωταγωνίστρια του ελληνικού μουσικού θεάτρου. Το αφιέρωμα θα περιέχει μια μεγάλη έκπληξη: στιγμιότυπα από τη δοκιμαστική ηχογράφηση που έγινε για το ραδιοφωνικό Τρίτο Στεφάνι, στην οποία συμμετείχαν η Ρένα Βλαχοπούλου και η Γεωργία Βασιλειάδου!

Η Γεωργία Βασιλειάδου και η Ρένα Βλαχοπούλου μαζί με τον Κώστα Ταχτσή και την ανηψιά του. Φωτογραφία από την έκδοση Συγγνώμην, εσείς δεν είσθε ο Κύριος Ταχτσής; των εκδόσεων Πατάκη (1994)

Όπως έχουμε γράψει αρκετές φορές στο παρελθόν, η ραδιοφωνική διασκευή του μυθιστορήματος του Κώστα Ταχτσή ήταν μια ιδέα του Γιώργου Παυριανού, ο οποίος αρχικά σκέφτηκε να παρουσιάσει το Τρίτο στεφάνι στο ραδιόφωνο με τη Μελίνα Μερκούρη στον ρόλο της Νίνας και τη Δέσπω Διαμαντίδου στον ρόλο της Εκάβης. Η Μελίνα αρνήθηκε, για πολιτικούς λόγους, και κατά συνέπεια αρνήθηκε και η καλή της φίλη Δέσπω. Απελπισμένος ο Γιώργος Παυριανός κατηφόριζε στην οδό Πανεπιστημίου και είδε το όνομα της Ρένας Βλαχοπούλου στη μαρκίζα του Ρεξ (θριάμβευε τότε στην επιθεώρηση Τα παιδιά του σωλήνα). Αμέσως αποφάσισε να δώσει τον ρόλο της Νίνας στη Ρένα και για τον ρόλο της Εκάβης σκέφτηκε μια άλλη σπουδαία ηθοποιό, τη Γεωργία Βασιλειάδου.

Ο Δημήτρης Λέκκας (υπεύθυνος για τη μουσική επιμέλεια), η Γεωργία Βασιλειάδου, η ανιψιά του Κ. Ταχτσή, ο Κώστας Ταχτσής, η Ρένα Βλαχοπούλου και ο Γιώργος Παυριανός την ημέρα του δοκιμαστικού (φωτογραφία από το αρχείο της Ελληνικής Ραδιοφωνίας)

Ο Γιώργος Παυριανός διηγείται πως ο Κώστας Ταχτσής είχε αντιρρήσεις: θεωρούσε υπερβολή το να παίξουν τους ρόλους αυτούς δυο λαϊκές κωμικές ηθοποιοί, δέχτηκε ωστόσο να γίνει ένα δοκιμαστικό. Η αφήγηση του Ταχτσή για την ατμόσφαιρα εκείνου του δοκιμαστικού αλλά και των επόμενων ηχογραφήσεων είναι απολαυστική και σας προτείνω να την (ξανα)διαβάσετε εδώ. Η Γεωργία Βασιλειάδου ήταν τότε 81 ετών: είχε ήδη διαβάσει το βιβλίο και είχε αμφιβολίες για το αν θα μπορέσει να αντεπεξέλθει στις απαιτήσεις του ρόλου (δεν ήξερε αν θα μπορέσει να πει τα "προστυχόλογα" που υπήρχαν σε κάποιες σελίδες του). Το δοκιμαστικό έδειξε ότι μάλλον δεν θα τα κατάφερνε με ένα τόσο πυκνό κείμενο (ασφαλώς τα πράγματα θα ήταν εντελώς διαφορετικά αν όλο αυτό συνέβαινε είκοσι χρονια νωρίτερα, την εποχή της μεγάλης της ακμής) και προς ανακούφιση τόσο του Ταχτσή όσο και του ίδιου του Παυριανού, δήλωσε την επόμενη μέρα ότι δεν θα αναλάβει τον ρόλο (ο Ταχτσής, βέβαια, παραήταν αυστηρός στην κριτική του για την απόδοσή της, όπως ήταν πιστεύω και για την απόδοση της Βλαχοπούλου--η κριτική του αυτή αποτυπώθηκε, εκτός από την αφήγηση του Παυριανού, και σε ένα ιδιόχειρο σχόλιό του που βρίσκεται στο πίσω μέρος της φωτογραφίας από το δοκιμαστικό και έχει δημοσιευτεί στον τόμο Συγγνώμην, εσείς δεν είσθε ο κύριος Ταχτσής; που κυκλοφόρησε από τις εκδόσεις Πατάκη το 1994...).

Η Εκάβη τελικά ερμηνεύτηκε συγκλονιστικά από τη Σμάρω Στεφανίδου (και παρά τις αντιρρήσεις του Ταχτσή θερώ ότι και η Ρένα Βλαχοπούλου ήταν στα περισσότερα επεισόδια εξαιρετική). Δεν έχει διασωθεί καμιά φωτογραφία από τη συνύπαρξη Βλαχοπούλου-Στεφανίδου στις ηχογραφήσεις εκείνες. Αντίθετα έχουν διασωθεί τρεις φωτογραφίες από τη μέρα του δοκιμαστικού και στις δυο από αυτές βλέπουμε και τη Γεωργία Βασιλειάδου. Βλαχοπούλου και Βασιλειάδου είχαν βέβαια συνυπάρξει για κάποιες σεζόν στη σκηνή του θεάτρου Ακροπόλ, στα μέσα της δεκαετίας του ΄50 (συναντιούνταν επί σκηνής μόνο στο φινάλε και την αποθέωση βέβαια, αφού η καθεμιά είχε τα δικά της νούμερα) αλλά από εκείνη τη συνύπαρξη δεν υπάρχουν παρά λιγοστές φωτογραφίες. Τώρα χάρη στο αρχείο της Ελληνικής Ραδιοφωνίας θα μπορέσουμε να απολαύσουμε και μια ηχογραφημένη συνύπαρξη των δυο μεγάλων πρωταγωνιστριών, έστω και σε πρόβα.

Συντονιστείτε λοιπόν στο Δεύτερο Πρόγραμμα τη Δευτέρα 29 Ιουλίου, στις 6 το απόγευμα. Διαδικτυακά μπορείτε να ακούσετε το Δεύτερο Πρόγραμμα εδώ.

Δέκα χρόνια χωρίς τη Δανάη Στρατηγοπούλου

Τώρα που σώπασαν οι ανθρώπινες φωνές
κι έχουν στρέψει από δάκρυα τα μάτια
κόρες κι αγόρια βιαστικοί
να μαζευτούμε όλοι εκεί
εκεί που αρχίζουν τα ψηλά τα μονοπάτια.

Κάνε ένα νόημα και στ' άλλα τα παιδιά
να δουν τα χέρια σου να γνέφουν στον αέρα
και με τραγούδια και φιλιά
και πινελιά την πινελιά
να ζωγραφίσουμε την πιο μεγάλη μέρα.

Στη μέση θα 'ναι μια χλωρή ελιά
και στα κλαράκια της χιλιάδες περιστέρια
κάτω να παίζουνε παιδιά
και 'κει στο βάθος μια καρδιά
να τη σηκώνουνε του κόσμου όλα τα χέρια.

Από την ποιητική συλλογή της Δανάης Στρατηγοπούλου Οι λέξεις, εκδόσεις Φύκιρη, 1994.

Δεκατέσσερα χρόνια χωρίς τη Ρένα Βλαχοπούλου

Η φετινή, δέκατη τέταρτη, επέτειος του θανάτου της Ρένας Βλαχοπούλου βρίσκει την Ελλάδα σε πένθιμο κλίμα. Η πρόσφατη τραγωδία στην Αττική, με δεκάδες ανθρώπων, ανάμεσά τους και πολλά παιδιά, να έχουν βρει τραγικό θάνατο μέσα στις φλόγες δεν έχει αφήσει κανέναν μας ανεπηρέαστο. Αντί για την "καθιερωμένη" απαρίθμηση αναμνήσεων από την καριέρα της μεγάλης ηθοποιού και τραγουδίστριας, μιας καριέρας που συνδέθηκε με το κέφι και την αισιοδοξία, σήμερα έχω τη διάθεση να την ακούσω σε τραγούδια που ταιριάζουν στη βαριά ατμόσφαιρα του φετινού καλοκαιριού.

Ειδικά αυτή τη στιγμή που γράφω αυτές τις γραμμές στην Αθήνα βρέχει. Και το τραγούδι της Ρένας που μου έρχεται πάντα στο μυαλό όταν βρέχει είναι το "Πρωτοβρόχι", ένα θλιμμένο καλοκαιρινό τραγούδι που άκουγα τέτοιες μέρες πριν από δεκατέσσερα χρόνια.

Δυο δεκαετίες αργότερα η Ρένα Βλαχοπούλου τραγούδησε σε μια επιθεώρηση στο θέατρο Ρεξ ένα τραγούδι του Σάκη Τσιλίκη σε στίχους Κώστα Νικολαΐδη και του Γιάννη Καλαμίτση με τίτλο "Το θαύμα". Με αφορμή βέβαια από την τότε τρέχουσα πολιτική κατάσταση, η Ρένα τραγουδούσε για έναν κόσμο που θα άλλαζε πραγματικά αν σταμάταγε του κόσμου το κλάμα και αν είχαν όλα τα παιδιά ό,τι τους λείπει...

Δυστυχώς το θαύμα δεν έχει γίνει ακόμα και, όπως τραγουδούσε η Ρένα σε μια άλλη επιθεώρηση μια δεκαετία αργότερα, σε στίχους που έγραψε ο Άγγελος Πυριόχος πάνω στη μελωδία του "What a Wonderful World", στον "Όμορφο κόσμο" μας υπάρχουν πολλά κλαμένα παιδιά και, αντί για παιχνίδια, φωτιά...

Ας ευχηθούμε όλες και όλοι να μη ζήσουμε άλλη τέτοια τραγωδία. Ας έχουν δύναμη και κουράγιο οι συγγενείς των ανθρώπων που χάθηκαν.